Mədən mühəndisliyiFənn nəticələri

CLO 1: Bu fənnin sonunda tələbə yeraltı mədən çıxarma üsullarının texnoloji əsaslarını və yeraltı qazmaların açılması prinsiplərini mənimsəyir. Tələbə müxtəlif yeraltı istismar sistemlərini (sütunlu, kamerasız və s.) geoloji şəraitə uyğun seçməyi və onların iqtisadi səmərəliliyini qiymətləndirməyi bacarır. Fənn, yeraltı şaxta avadanlıqlarının iş prinsipini və şaxta havalandırma sistemlərinin layihələndirilməsini əhatə edir. Eyni zamanda, yeraltı işlərdə təhlükəsizlik texnikası və qəza hallarında mühafizə tədbirləri dərindən öyrənilir. Nəticə etibarilə, tələbə yeraltı mədən istehsalatının təşkili üçün lazım olan mühəndislik qərarlarını vermək qabiliyyətinə yiyələnir.

CLO 1: Tələbə bu fənn çərçivəsində partlayıcı maddələrin növləri, onların xassələri və süxurların partlayış zamanı dağılma mexanizmlərini dərindən öyrənir. Kursun sonunda tələbə açıq və yeraltı mədən işlərində partlayış işlərinin layihələndirilməsini, quyuların yerləşdirilməsini və partlayış şəbəkələrinin hesablanmasını bacarır. Fənn, partlayış zamanı yaranan zərbə dalğalarının süxur massivinə təsirini və titrəmə səviyyələrinin idarə olunmasını əhatə edir. Bundan əlavə, partlayış işlərində təhlükəsizlik qaydaları, partlayıcı maddələrin saxlanması və daşınması qaydaları mənimsədilir. Beləliklə, tələbə iqtisadi və texniki cəhətdən səmərəli partlayış işləri aparmaq üçün zəruri biliklərə malik olur.

CLO 1: Bu fənn tələbəyə dağ-mədən və metallurgiya sahəsinə aid beynəlxalq terminologiyanı və texniki ədəbiyyatı sərbəst mənimsəmək imkanı yaradır. Kursun sonunda tələbə xarici dildə mühəndislik layihələrini oxumaq, anlamaq və müvafiq sahə üzrə texniki sənədləşmələri aparmaq bacarığı qazanır. Tələbə peşəkar fəaliyyətində xarici texniki mənbələrdən istifadə edərək innovasiyaları izləyə və beynəlxalq mühəndislik standartlarını tətbiq edə bilir. Fənn, şifahi və yazılı kommunikasiyanı inkişaf etdirərək tələbənin beynəlxalq layihələrdə və elmi konfranslarda iştirakını təmin edir. Nəticədə, tələbə texniki ingilis dilində öz sahəsi üzrə sərbəst fikir mübadiləsi aparmaq və texniki təqdimatlar hazırlamaq imkanına malik olur.

CLO 1: Fənnin sonunda tələbə karyerlərdə faydalı qazıntıların çıxarılması, nəqletmə və anbarlaşdırılması üçün tətbiq olunan texnologiyaları ətraflı şəkildə bilir. Tələbə açıq işlərdə istifadə olunan ağır mədən texnikalarının (ekskavatorlar, damperlər və s.) seçimi və səmərəli istismarı üçün zəruri biliklərə yiyələnir. Kurs çərçivəsində karyerin həndəsi parametrləri, lay-lay işlənmə ardıcıllığı və yanaqların dayanıqlılığının təmin edilməsi qaydaları mənimsədilir. Fənn, həmçinin açıq mədən işlərində ətraf mühitin qorunması və rekultivasiya tədbirlərini də əhatə edir. Tələbə yekunda açıq mədən istehsalatının layihələndirilməsi və gündəlik idarəetməsi üçün tam mühəndislik hazırlığına sahib olur.

CLO 1: Tələbə bu fənn vasitəsilə faydalı qazıntı yataqlarının yaranma mənşəyini (genezisini), formalaşma şəraitini və onların geoloji-struktur xüsusiyyətlərini öyrənir. Kursun sonunda tələbə mineral yataqlarının təsnifatını aparmağı, filiz cisimlərinin morfoloji xüsusiyyətlərini təsvir etməyi və onların sənaye əhəmiyyətini qiymətləndirməyi bacarır. Fənn, yataqların axtarışı və kəşfiyyatı üçün zəruri olan geoloji məlumatların yığılması və təhlili metodlarını əhatə edir. Tələbə yatağın keyfiyyət və kəmiyyət göstəricilərini geoloji-iqtisadi baxımdan təhlil etmək imkanına yiyələnir. Beləliklə, tələbə mədənçıxarma layihələri üçün geoloji əsaslandırma bazasını tam şəkildə formalaşdırır.

CLO 1: Bu fənn tələbəyə yer səthində ölçmə işlərinin aparılması, koordinat sistemləri və xəritəçəkmə metodları haqqında fundamental biliklər verir. Kursun sonunda tələbə müasir geodezik cihazlarla (teodolit, taxometr, GNSS) işləməyi, ərazinin topoqrafik planını çıxarmağı və hündürlük fərqlərini nivelirləmə üsulları ilə təyin etməyi bacarır. Fənn, geodezik ölçmələrdə yaranan səhvlərin hesablanması və nəticələrin kameral emalı qaydalarını əhatə edir. Tələbə mühəndislik layihələrinin (yol, bina, mədən obyektləri) yerinə bərkidilməsi üçün geodezik işlərin icrasını öyrənir. Nəticə etibarilə, tələbə istənilən inşaat və ya mədən obyektinin həndəsi layihələndirilməsi və icrası üçün zəruri ölçmə texnikalarına yiyələnir.

CLO 1: Fənnin sonunda tələbə mədən sənayesinin tarixi, bugünkü vəziyyəti və bəşəriyyətin iqtisadi inkişafındakı rolu haqqında geniş təsəvvürə malik olur. Tələbə mədənçıxarma texnologiyalarının əsas növləri (açıq və yeraltı) və bu sahədə çalışan mühəndislərin əsas vəzifələri ilə tanış olur. Kurs, mədən istehsalat tsiklinin komponentlərini – qazma, partlatma, yükləmə, nəqletmə və zənginləşdirməni ümumi şəkildə əhatə edir. Tələbə mədən mühəndisliyində peşəkar etikası, ətraf mühitin qorunması prinsipləri və təhlükəsizlik mədəniyyəti haqqında təməl biliklər alır. Beləliklə, tələbə gələcək peşə fəaliyyəti üçün zəruri olan motivasiya və ilkin texniki baza ilə təchiz olunur.

CLO 1: Tələbə bu fənn vasitəsilə hasil olunan faydalı qazıntıların keyfiyyətinə laboratoriya və istehsalat şəraitində nəzarət üsullarını öyrənir. Kursun sonunda tələbə nümunələrin götürülməsi, hazırlanması və müxtəlif analitik metodlarla (kimyəvi, instrumental) onların tərkibinin təyin edilməsi qaydalarını bacarıqla tətbiq edir. Fənn, ölçmə xətalarının statistik təhlili, nəticələrin etibarlılığının qiymətləndirilməsi və standartlara uyğun hesabatların aparılmasını əhatə edir. Tələbə keyfiyyətə nəzarət sistemlərinin (təcrübəli laboratoriyalar, ISO standartları) mədən müəssisəsində rolunu dərk edir. Nəticədə, tələbə istehsalat prosesində məhsulun keyfiyyətinin davamlı monitorinqi üçün analitik idarəetmə bacarıqlarına yiyələnir.

CLO 1: Bu fənnin sonunda tələbə faydalı qazıntıların zənginləşdirilməsində tətbiq olunan qeyri-ənənəvi və qabaqcıl texnologiyalar haqqında əsaslı biliklərə malik olur. Tələbə optik, radiometrik, maqnit, elektrik və biotexnoloji (bakterioloji) zənginləşdirmə üsullarının fiziki-kimyəvi əsaslarını və bu üsullarda istifadə olunan avadanlıqların iş prinsipini öyrənir. Kurs çərçivəsində, mineralların fiziki xassələrindəki fərqlərə əsaslanan seçici ayırma metodlarının sənaye tətbiqi və səmərəliliyi təhlil edilir. Tələbə mürəkkəb tərkibli filizlərin emalı üçün kompleks (kombinəedilmiş) zənginləşdirmə sxemlərinin layihələndirilməsi bacarığını qazanır. Bununla da, tələbə müasir və innovativ zənginləşdirmə mühəndisliyi üçün lazım olan yüksək texniki hazırlığa yiyələnir.

CLO 1: Tələbə bu fənn vasitəsilə zənginləşdirmə fabrikinin ilkin layihələndirilməsindən istismara verilməsinə qədər olan mərhələləri ətraflı şəkildə öyrənir. Kursun sonunda tələbə xammalın xüsusiyyətlərinə uyğun texnoloji axın sxemlərini qurmağı, avadanlıqların məhsuldarlığını və sayını hesablamağı bacarır. Fənn, fabrikin baş planının tərtibi, sexlərin yerləşməsi, kommunikasiya və logistika məsələlərini, eləcə də tullantı təsərrüfatının (quyruq anbarları) layihələndirilməsini əhatə edir. Tələbə iqtisadi effektivliyi və ekoloji təhlükəsizliyi nəzərə almaqla kompleks layihə sənədlərini hazırlamaq bacarığını mənimsəyir. Nəticə etibarilə, tələbə müstəqil şəkildə zənginləşdirmə müəssisəsinin mühəndislik layihəsini hazırlaya bilir.

CLO 1: Fənnin sonunda tələbə dəmir və polad istehsalının bütün metallurgiya silsiləsini (domna prosesindən poladın tökülməsinə qədər) dərindən bilir. Tələbə dəmir oksidləri və onların reduksiyası, çuqun istehsalı texnologiyaları, poladın konvertor, Marten və elektrik sobalarında əridilməsi üsullarını müqayisəli şəkildə öyrənir. Kurs, poladın keyfiyyətinin artırılması üsullarını (vakuum, plazma və s.) və maye poladın tökülməsi texnologiyalarını (külçə, kokil, davamlı tökmə) əhatə edir. Tələbə həmçinin külçələrdə yaranan qüsurların qarşısının alınması və strukturun formalaşması proseslərini təhlil edir. Beləliklə, tələbə qara metallurgiya müəssisələrinin texnoloji idarə olunması üçün tam mühəndislik biliyi ilə təchiz olunur.

CLO 1: Tələbə bu fənn çərçivəsində mədən-çıxarma və metallurgiya proseslərinin sıx qarşılıqlı əlaqəsini və inteqrasiyasını öyrənir. Kursun sonunda tələbə filizlərin ilkin emalı (zənginləşdirmə) ilə metallurgiya zavodlarına verilməsi arasında olan texnoloji zənciri təhlil etməyi bacarır. Fənn, əlvan və qara metalların hasilatdan sonrakı emal üsullarını (pirometallurgiya, hidrometallurgiya) və bu proseslərin iqtisadi səmərəliliyini əhatə edir. Tələbə mədən müəssisələrində metallurgiya xammalının hazırlanması üçün lazım olan texnoloji rejim parametrlərini müəyyən edir. Nəticə etibarilə, tələbə mədən və metallurgiya sektorlarını vahid bir sistem kimi idarə etmək bacarığına yiyələnir.

CLO 1: Bu fənnin sonunda tələbə dağ-mədən sənayesində aparılan geodezik və markşeyder ölçmə işlərinin əsaslarını mənimsəyir. Tələbə mədən qazmalarının düzgün istiqamətləndirilməsi, yeraltı və yerüstü koordinatların bir-birinə ötürülməsi metodlarını, eləcə də şaxta və karyerlərin topoqrafik planlarının tərtibini bacarır. Kurs, dağ süxurlarının yerdəyişməsi prosesinin müşahidəsini və qoruyucu bütövlərin (təhlükəsizlik sütunlarının) həndəsi hesablamalarını əhatə edir. Tələbə istismar zamanı hasilatın həcminə və işin təhlükəsizliyinə markşeyder nəzarəti həyata keçirməyi öyrənir. Bununla da, tələbə mədən işlərinin təhlükəsiz və dəqiq icrası üçün vacib olan həndəsi idarəetmə və ölçmə texnikalarına sahib olur.

CLO 1: Tələbə bu fənn çərçivəsində dağ süxurlarının fiziki, mexaniki, istilik, elektrik və maqnit xassələrini və onların mədən-çıxarma proseslərinə təsirini öyrənir. Kursun sonunda tələbə süxurların bərkliyi, plastikliyi, elastikliyi, abraziyalılığı kimi parametrləri təyin etməyi və onların qazma, partlatma və üyütmə işlərindəki rolunu qiymətləndirməyi bacarır. Fənn, süxurların daxili strukturu ilə onların makroskopik fiziki xassələri arasındakı əlaqəni əhatə edir. Tələbə bu xassələri nəzərə alaraq mədən avadanlıqlarının düzgün seçimini və texnoloji rejimlərin optimallaşdırılmasını həyata keçirir. Beləliklə, tələbə dağ süxurlarının davranışını elmi əsaslarla proqnozlaşdırmaq bacarığına yiyələnir.

CLO 1: Fənnin sonunda tələbə filiz və qeyri-filiz faydalı qazıntıların sənaye xammalına çevrilməsi üçün tətbiq olunan əsas zənginləşdirmə üsullarını dərindən bilir. Tələbə qravitasiya, flotasiya, maqnit və elektrik ayrılma metodlarının fiziki-kimyəvi əsaslarını və bu proseslərin texnoloji sxemlərini mənimsəyir. Kurs, zənginləşdirmə fabrikində xammalın ilkin hazırlanmasından (xırdalama, üyütmə, təsnifləmə) son məhsulun susuzlaşdırılmasına qədər olan prosesləri əhatə edir. Tələbə zənginləşdirmənin texnoloji göstəricilərini (çıxım, keyfiyyət, çıxarılma dərəcəsi) hesablamağı və səmərəliliyi təhlil etməyi bacarır. Nəticədə, tələbə mineral xammalın emalı üzrə tam mühəndislik hazırlığına sahib olur.

CLO 1: Bu fənn tələbəyə yerin quruluşu, tərkibi, Yer kürəsində gedən geoloji proseslər (endogen və ekzogen) və onların dağ-mədən sənayesindəki əhəmiyyəti haqqında ilkin biliklər verir. Kursun sonunda tələbə süxur və mineralların təsnifatını aparmağı, geoloji xəritələri oxumağı və tektonik prosesləri interpretasiya etməyi bacarır. Fənn, Yer kürəsinin tarixi inkişafı, müxtəlif süxur qatlarının formalaşması və onların faydalı qazıntıların yaranması ilə əlaqəsini əhatə edir. Tələbə geoloji proseslərin mədən-çıxarma işlərinin təhlükəsizliyinə və səmərəliliyinə təsirini qiymətləndirir. Beləliklə, tələbə mədən mühəndisliyi üçün zəruri olan geoloji təfəkkür və baza hazırlığına yiyələnir.

CLO 1: Tələbə bu fənn vasitəsilə kristal qəfəslərin həndəsi quruluşunu, mineralların daxili quruluşu, fiziki və kimyəvi xassələri arasındakı əlaqəni dərindən öyrənir. Kursun sonunda tələbə mineralların təyini üçün zəruri olan kristallik sistemləri, optik və fiziki xüsusiyyətləri (rəng, parıltı, sərtlik, ayrılma) tanımağı bacarır. Fənn, müxtəlif mineral qruplarının (silikatlar, sulfidlər, oksidləri və s.) təsnifatını və onların yer qabığındakı yayılma qanunauyğunluqlarını əhatə edir. Tələbə mineralların filiz yataqlarındakı mövqeyini və onların zənginləşdirilmə qabiliyyətinə təsirini müəyyən edir. Bununla da, tələbə xammalın mineraloji tərkibini bilməklə ən optimal emal metodlarını seçmək bacarığına yiyələnir.

CLO 1: Fənnin sonunda tələbə yataqların istismara açılması və yerin altından və üstündən çıxarılması üçün zəruri olan ilkin hazırlıq işlərini layihələndirməyi bacarır. Tələbə həm karyer (açıq), həm də şaxta (yeraltı) şəraitində yataqların hazırlanması texnologiyalarını, açılış qazmalarının yerləşdirilməsini və hasilat horizontlarının formalaşdırılmasını öyrənir. Kurs, dağ süxurlarının bütövlüyünün saxlanılması, nəqliyyat sistemlərinin və havalandırma (şaxtalar üçün) şəbəkəsinin ilkin qurulması metodlarını əhatə edir. Tələbə hasilat səmərəliliyini və iş təhlükəsizliyini təmin edən hazırlıq işlərinin elmi-texniki əsaslarını tətbiq edir. Beləliklə, tələbə yatağın sənaye istismarına başlaması üçün zəruri olan bütün mühəndislik hazırlığına sahib olur.

CLO 1: • FTN1: Azərbaycan tarixinin dövrlərinin əsas mahiyyəti izah edilir.

CLO 2: • FTN2: Azərbaycan tarixi üzrə bəzi mübahisəli məsələlərə aydınlıq gətirilir.

CLO 3: • FTN3: Tələbələrin bu və ya digər məsələlərlə bağlı obyektiv mövqeyini formalaşmasına nail olunur.

CLO 4: • FTN4: Tələbələrin ən azından minimum məlumat əldə etməsi, mövzular ətrafında öz fikrinin formalaşmasının səviyyəsi yoxlanılır.

CLO 5: • FTN5: Tələbələrə qədim tariximizin müasir dövrlə uzlaşdırılması vərdişləri aşılanır.

CLO 1: .FTN1: Fəlsəfənin əsas anlayışlarını , kateqoriyalarını və tarixi inkişaf mərhələlərini izah edir.

CLO 2: .FTN2: Əsas fəlsəfi cərəyan və konsepsiyaları müqayisə və təhlil edir.

CLO 3: .FTN3: Fəlsəfi problemlərin həllində tənqidi və analtik düşünmə bacarıqlarından istifadə edir.

CLO 4: .FTN4: Müxtəlif fəlsəfi mövqeləri arqumentlər əsasında qiymətləndirir.

CLO 5: .FTN5: Fəlsəfi və elmi mətnləri təhlil edir və əsas ideyaları ümumiləşdirir.

CLO 6: .FTN6: Müasir ictimai, etik, sosial və elmi texnoloji problemləri fəlsəfi baxımdan dəyərləndirir.

CLO 7: .FTN7: Öz mövqeyini məntiqi, əsaslandırılmış və ardıcıl şəkildə ifadə edir

CLO 8: .FTN8: Fəlsəfi bilikləri peşəkar fəaliyyətində və gündəlik həyatda tətbiq edir.