Instrumentation engineering (master)Course outcomes

CLO 1: Ftn 1 (fiziki-riyazi modelləşdirmə): metroloji ölçmə sistemlərinin və ölçmə çeviricilərinin statik və dinamik xarakteristikalarını təhlil edərək, diferensial tənliklər və ötürmə funksiyaları vasitəsilə adekvat riyazi modellərini qurmağı bacarır.

CLO 2: Ftn 2 (xətaların analizi və qeyri-müəyyənlik): ölçmə proseslərində təsadüfi və sistematik xətaların riyazi-statistik modellərini işləyib hazırlayır, beynəlxalq standartlara (gum) uyğun olaraq ölçmə qeyri-müəyyənliyini hesablayır.

CLO 3: Ftn 3 (siqnalların riyazi emalı və filtrləmə): ölçmə siqnallarının spektral və korrelyasiya analizi metodlarını mənimsəyir, ölçmə zəncirindəki küy və maneələri aradan qaldırmaq üçün rəqəmsal filtrləmə (furye çevrilməsi, kalman filtri və s.) modellərini tətbiq edir.

CLO 4: Ftn 4 (kompyuter simulyasiyası və identifikasiya): ölçmə sistemlərinin iş rejimini ixtisaslaşdırılmış proqram təminatlarında (matlab/simulink, labview və s.) simulyasiya edir və eksperimental verilənlər əsasında sistem parametrlərinin identifikasiyasını aparır.

CLO 5: Ftn 5 (sistemlərin optimallaşdırılması və qiymətləndirilməsi): qurulmuş riyazi modellər əsasında metroloji sistemlərin həssaslığını, dəqiqliyini və etibarlılığını optimallaşdırır, konseptual modellərin effektivliyini müqayisəli təhlil etməyi bacarır.

CLO 1: Ftn 1 (funksional təhlil və dekompozisiya): cihaz və sistemlərin iş prinsiplərini təhlil edərək muasir metodologiyalara (idef0, sysml, UML və s.) uyğun iyerarxik funksional blok-sxemləri və dekompozisiya modellərini qurmağı bacarır.

CLO 2: Ftn 2 (riyazi modelləşdirmə və dinamika): cihaz və sistemlərin müxtəlif rejimdəki funksional asılılıqlarını, statik və dinamik davranışlarını ifadə edən riyazi, məntiqi və diferensial modelləri işləyib hazırlayır.

CLO 3: Ftn 3 (simulyasiya və kompüter analizi): mürəkkəb texniki sistemlərin funksional imkanlarını ixtisaslaşdırılmış proqram mühitində (matlab/simulink, labview, ansys və s.) simulyasiya edir və xarici təsirlər altında sistemin cavab reaksiyalarını qiymətləndirir.

CLO 4: Ftn 4 (etibarlılıq və imtina analizi): sistemlərin funksional etibarlılığını qiymətləndirir, imtinatörədici amillərin təhlili metodları (fmea, FTA və s.) vasitəsilə kritik elementləri müəyyənləşdirir və xətaya dözümlülük modellərini tətbiq edir.

CLO 5: Ftn 5 (optimizasiya və sintez): təhlil edilən cihaz və sistemlərin funksional parametrlərini keyfiyyət və effektivlik kriterilərinə uyğun optimallaşdırır, optimal sistem arxitekturasını və fəaliyyət alqoritmlərini sintez edir.

CLO 1: Ftn 1 (standartlaşdırmanın əsasları və normativ baza): standartlaşdırmanın nəzəri-metodoloji əsaslarını, milli və beynəlxalq standartların (iso, iec, cen/cenelec və s.) strukturunu mənimsəyir, normativ sənədlərin hazırlanması, ekspertizası və tətbiqi qaydalarını praktiki olaraq həyata keçirir.

CLO 2: Ftn 2 (texniki tənzimləmə və qanunvericilik): texniki reqlamentlərin strukturu, məqsədləri və hazırlanma prinsiplərini təhlil edir; texniki tənzimləmə haqqında qanunvericiliyin tələblərinə uyğun olaraq məhsul və xidmətlərin təhlükəsizlik parametrini qiymətləndirməyi bacarır.

CLO 3: Ftn 3 (uyğunluğun qiymətləndirilməsi və sertifikatlaşdırma): məhsul, proses və idarəetmə sistemlərinin sertifikatlaşdırılması, bəyan edilməsi (declaration) və akkreditasiyası prosedurlarını təşkil edir, uyğunluğun qiymətləndirilməsi sxemlərini doğru seçib tətbiq edir.

CLO 4: Ftn 4 (keyfiyyətə nəzarət və audit): beynəlxalq keyfiyyət idarəetmə sistemləri (iso 9001, iso/iec 17025 və s.) çərçivəsində daxili və xarici audit proseslərini planlaşdırır, akkredit olunmuş sınaq laboratoriyalarının fəaliyyət qaydalarına uyğun keyfiyyətə nəzarət mexanizmlərini işləyib hazırlayır.

CLO 5: Ftn 5 (təhlükəsizlik, risklər və ekspertiza): məhsul və xidmətlərin həyat dövrü boyu risklərin analizi metodlarını tətbiq edir, uyğunsuzluqların səbəblərini müəyyənləşdirir və bazar nəzarəti mexanizmlərinə uyğun ekspertiza rəyi hazırlayır.

CLO 1: Ftn 1 (uyğunluğun qiymətləndirilməsi mexanizmləri): uyğunluğun qiymətləndirilməsi prinsiplərini, milli və beynəlxalq sertifikatlaşdırma sistemlərinin quruluşunu təhlil edir, məhsul, xidmət və idarəetmə sistemlərinə tətbiq olunan müvafiq qiymətləndirmə prosedurunu müəyyənləşdirir.

CLO 2: Ftn 2 (sertifikatlaşdırma sxemləri və bəyanetmə): beynəlxalq təcrübəyə (iso/iec standartları) uyğun olaraq məhsul və xidmətlərin sertifikatlaşdırılması sxemlərini seçir, uyğunluq bəyannaməsi (declaration of conformity) və sertifikatların rəsmiləşdirilməsi qaydalarını həyata keçirir.

CLO 3: Ftn 3 (akkreditasiya və laboratoriya nəzarəti): qiymətləndirmə orqanlarının və sınaq laboratoriyalarının iso/iec 17011, iso/iec 17025 və iso/iec 17065 standartları əsasında akkreditasiyası şərtlərini təhlil edir, onların kompetentliyini və texniki imkanlarını qiymətləndirir.

CLO 4: Ftn 4 (auditin təşkili və inspeksiya): sertifikatlaşdırma prosesində istehsalatın qiymətləndirilməsi, daxili və xarici auditlərin planlaşdırılması, eləcə də verilmiş sertifikatların qüvvədə qalması üçün inspeksiya nəzarəti (surveillance audit) metodologiyasını tətbiq edir.

CLO 5: Ftn 5 (uyğunsuzluqların analizi və keyfiyyət sənədləşdirilməsi): sınaq, audit və inspeksiya zamanı aşkar olunmuş uyğunsuzluqları təsnifləşdirir, korektiv tədbirlər planı hazırlayır və ekspertiza nəticələrinə əsasən yekun rəy rəsmiləşdirir.

CLO 1: Ftn 1 (fiziki prinsiplər və diaqnostika metodları): avadanlıq və sistemlərin texniki vəziyyətini təyin etmək üçün istifadə olunan fiziki üsulları (vibrasiya, akustik emission, termoqrafiya, ultrasəs, maqnit, tribologiya və s.) təhlil edir və tətbiq sahələrini müəyyənləşdirir.

CLO 2: Ftn 2 (diaqnostik parametr və kriterilər): cihaz və sistemlərin nasazlıq əlamətlərini, informativ diaqnostik parametrlərini seçir, buraxıla bilən həd hədlərini (limit diapazonlarını) və norma göstəricilərini riyazi və normativ sənədlər əsasında müəyyənləşdirir.

CLO 3: Ftn 3 (siqnalların emalı və nasazlıqların təyini): diaqnostika vasitələrindən (sensorlar, analizatorlar) alınan fiziki siqnalların zaman və spektral analizini aparır, küyləri təmizləyir və nasazlığın növünü, yerini və ağırlıq dərəcəsini lokalizasiya edir.

CLO 4: Ftn 4 (texniki vəziyyətin proqnozlaşdırılması): eksperimental verilənlər və monitorinq sistemlərinin nəticələri əsasında avadanlıqların qalıq resursunu (rul — remaining useful life) hesablayır, aşınma və sıradan çıxma dinamikasını proqnozlaşdırır.

CLO 5: Ftn 5 (avtomatlaşdırılmış diaqnostika və sistem inteqrasiyası): müasir avtomatlaşdırılmış monitorinq, ağıllı sensorlar və ekspress-diaqnostika komplekslərini idarə edir, texniki xidmət üzrə qərarların qəbulu alqoritmlərini tərtib edir.

CLO 1: Ftn 1 (rəqəmsal metrologiyanın əsasları və konseptlər): metrologiyada rəqəmsal transformasiyanın prinsiplərini, ölçmə vahidləri beynəlxalq sisteminin rəqəmsal təqdimatını (d-si), maşınla oxuna bilən kalibrləmə sertifikatlarını (dcc) və FAIR (findable, accessible, interoperable, reusable) məlumat prinsiplərini praktiki fəaliyyətdə tətbiq edir.

CLO 2: Ftn 2 (ağıllı sensorlar və iot sistemlərində ölçmə): əşyaların i̇nterneti (iot) və sənaye şəbəkələrində istifadə olunan ağıllı (smart) sensorların arxitekturasını təhlil edir, rəqəmsal interfeyslər vasitəsilə ölçmə məlumatlarının toplanması və ilkin emalı alqoritmlərini işləyib hazırlayır.

CLO 3: Ftn 3 (bulud texnologiyaları və böyük ölçmə verilənləri): ölçmə sistemlərindən daxil olan böyük verilənlərin (big data) bulud infrastrukturlarında təhlükəsiz saxlanması, paylanmış emalı və verilənlərin tamlığının (data integrity) qorunması üçün proqram-apparat həllərini qiymətləndirir.

CLO 4: Ftn 4 (rəqəmsal əkizlər və simulyasiya): metroloji zəncirlərin və ölçmə cihazlarının rəqəmsal əkizlərini (digital twins) qurur, virtual ölçmə sistemlərində xətaların və qeyri-müəyyənliyin model-əsaslı (monte-karlo simulyasiyaları və s.) hesablanmasını həyata keçirir.

CLO 5: Ftn 5 (süni intellekt və kiberfiziki metrologiya): ölçmə nəticələrinin analizi və kalibrləmə intervalının avtomatik tənzimlənməsi üçün maşın öyrənməsi (machine learning) alqoritmlərini tətbiq edir, rəqəmsal metroloji infrastrukturun kibertəhlükəsizlik risklərini idarə edir.

CLO 1: Ftn 1 (анализ и математическое моделирование): способен проводить системный анализ технологических процессов машиностроения, выявлять узкие места и строить аналитические и статистические математические модели процессов обработки, сборки и формообразования.

CLO 2: Ftn 2 (параметрическая оптимизация режимов): умеет применять одно- и многокритериальные методы оптимизации (градиентные методы, симплекс-метод, генетические алгоритмы) для расчета оптимальных режимов резания, параметров обработки и нормативов времени.

CLO 3: Ftn 3 (оптимизация технологических маршрутов): владеет методологией структурной оптимизации, сетевого планирования и теории графов для построения эффективных технологических маршрутов и оптимизации последовательности операций.

CLO 4: Ftn 4 (использование cad/cam/cae и цифровых двойников): способен использовать современное программное обеспечение (nx, mastercam, ansys, matlab) для цифрового моделирования, симуляции и оптимизации технологических процессов машиностроения.

CLO 5: Ftn 5 (технико-экономический и ресурсный анализ): умеет оценивать технологическую и экономическую эффективность оптимизированных решений, снижать себестоимость, энергоемкость и материалоемкость производства при обеспечении заданного качества изделий.

CLO 1: Ftn 1 (sistemli təhlil və riyazi modelləşdirmə): maşınqayırma istehsalatındakı texnoloji prosesləri (yonma, frezerləmə, yığma, termiki emal və s.) sistemli təhlil edir, darısqal yerləri (boynunu) aşkar edir və emal göstəricilərinin analitik-statistik riyazi modellərini qurur.

CLO 2: Ftn 2 (kəsmə rejimlərinin parametrik optimallaşdırılması): çoxmeyarlı optimallaşdırma metodlarını (qradient, simpleks, qolden-seksiya, genetik alqoritmlər və s.) tətbiq edərək kəsmə rejimlərini, alət davamlılığını və əmək tutumunu maksimum məhsuldarlıq və minimum maya dəyəri kriterilərinə görə optimallaşdırır.

CLO 3: Ftn 3 (texnoloji marşrutların və ardıcıllığın optimallaşdırılması): qraflar nəzəriyyəsi, şəbəkə planlaşdırılması və dinamik proqramlaşdırma metodlarından istifadə edərək detalların emal marşrutlarını, əməliyyatların ardıcıllığını və dəzgah parkının yüklənməsini optimallaşdırır.

CLO 4: Ftn 4 (rəqəmsal modullaşdırma və cad/cam/cae tətbiqi): müasir avtomatlaşdırılmış layihələndirmə və simulyasiya proqramlarında (nx, mastercam, ansys, MATLAB və s.) texnoloji proseslərin rəqəmsal əkizlərini modullaşdırır, alətin hərəkət trayektoriyasını və emal xətalarını simulyasiya edərək optimallaşdırır.

CLO 5: Ftn 5 (i̇stehsalat resurslarının və iqtisadi effektivliyin qiymətləndirilməsi): optimallaşdırılmış texnoloji həllərin iqtisadi səmərəliliyini, enerji və material tutumunun azaldılması dərəcəsini hesablayır, detalın tələb olunan keyfiyyət və dəqiqlik göstəricilərini təmin etməklə maya dəyərini minimuma endirir.

CLO 1: Ftn 1 (rpi̇ dəzgahlarının arxitekturası və proqramlaşdırma əsasları): rəqəmli proqramla i̇darə olunan (rpi̇ / cnc) dəzgahların quruluşunu, koordinat sistemlərini (iso 841) və idarəetmə interfeyslərini təhlil edir, g və m kodları əsasında əl ilə (manual) idarəetmə proqramlarını tərtib edir.

CLO 2: Ftn 2 (cam sistemlərində rəqəmsal emal texnologiyaları): müasir CAM proqram təminatlarında (nx cam, mastercam, solidcam və s.) 2d/3d detal modellərini emala hazırlayır, alət yollarını (toolpath), kəsmə parametr və strategiyalarını müəyyənləşdirərək idarəetmə proqramlarını avtomatik generasiya edir.

CLO 3: Ftn 3 (emal texnologiyasının layihələndirilməsi və alətlənmə): rpi̇ torna və frezer dəzgahlarında detalların emalı üçün rasional texnoloji marşrut qurur, kəsmə rejimlərini (sürət, ötürmə, dərinlik) hesablayır, kəsici alətləri və tərtibat-bağlama sistemlərini seçir.

CLO 4: Ftn 4 (postprosessinq, simulyasiya və toqquşma analizi): tərtib edilmiş idarəetmə proqramlarını konkret dəzgah dayaqlarına uyğun postprosesor vasitəsilə çevirir, simulyasiya mühitində kəsmə prosesini, alət toqquşmalarını (collision) və emal xətalarını təhlil edərək proqramı optimallaşdırır.

CLO 5: Ftn 5 (rpi̇ dəzgahlarının sazlanması və keyfiyyətə nəzarət): rpi̇ dəzgahlarında detalın və alətin sıfır nöqtələrinin (g54-g59, g43/g44 offsets) mənimsənilməsi qaydalarını tətbiq edir, ilk nümunənin emalından sonra ölçü dəqiqliyini qiymətləndirir və proqramda korreksiyalar aparır.