Proqramlaşdırmanın əsasları -1Mövzu planı

Mövzuda proqramlaşdırma dillərinin təsnifatı, Python dilinin yaranma tarixi, onun sintaksis üstünlükləri və tətbiq sahələri öyrənilir. Tələbələr Python interpretatorunun rəsmi saytdan yüklənməsi, əməliyyat sistemində mühit dəyişənlərinin sazlanması və dilin daxili inteqrasiya olunmuş tərtibat mühiti olan Python IDLE interfeysinin iş prinsipləri ilə tanış olurlar.

Mövzuda Python dilində əsas məlumat tipləri – tam və həqiqi ədədlər, məntiqi verilənlər, onlarla aparılan hesabi əməliyyatlar, müqayisə operatorları, həmçinin mürəkkəb şərtlərin qurulmasında istifadə olunan fundamental məntiqi operatorlar və onların üstünlük dərəcələri öyrənilir.

Mövzuda Python dilində mətn tipli verilənlərin yaddaşda təsviri, sətirlərin indekslənməsi və dilimlənməsi (slicing) mexanizmləri, sətirlər üzərində fundamental əməliyyatlar, həmçinin mətnlərin emalı və formatlaşdırılması üçün istifadə olunan daxili funksiyalar və əsas sətir metodları öyrənilir.

Mövzuda Python dilində dəyişdirilə bilən nizamlı kolleksiya növü olan siyahıların strukturu, elementlərin yaddaşda təsviri, indekslənməsi və dilimlənməsi prinsipləri öyrənilir. Həmçinin siyahılar üzərində aparılan daxili funksiyalar və siyahıların dinamik idarə olunması üçün istifadə olunan əsas metodlar təhlil edilir.

Mövzuda Python dilindəki digər əsas kolleksiya tipləri – dəyişdirilə bilməyən nizamlı kortejlər, unikal elementlərdən təşkil olunmuş nizamsız çoxluqlar və açar-qiymət cütlüyünə əsaslanan lüğətlər öyrənilir. Tələbələr bu strukturların yaddaşda saxlanma xüsusiyyətlərini, elementlərə müraciət yollarını və hər bir tipin daxili metodlarını təhlil edirlər.

Mövzuda Python-da tarix və zamanla işləmək üçün nəzərdə tutulmuş datetime standart modulu, cari zamanın alınması, tarix obyektlərinin formatlaşdırılması və mətnin tarixə çevrilməsi üsulları öyrənilir. Həmçinin, proqram daxilində fərqli verilənlər tiplərinin bir-birinə aşkar və qeyri-aşkar şəkildə çevrilməsi prinsipləri təhlil edilir.

Mövzuda Python dilində dəyişənlərə qiymətlərin mənimsədilməsi operatorları, kodun oxunurluğunu artırmaq üçün birdilli və çoxdilli şərhlərin yazılması qaydaları, xarici mühitlə əlaqəni təmin edən giriş-çıxış komandaları və onların parametrləri öyrənilir. Həmçinin, çıxış verilənlərinin ekranda daha nizamlı göstərilməsi üçün mövqeli formatlaşdırma üsulları təhlil edilir.

Mövzuda proqramın icra axınını müəyyən şərtlərdən asılı olaraq fərqli istiqamətlərə yönləndirən budaqlanma strukturları öyrənilir. Tələbələr Python dilində sadə şərtlərin yoxlanılması üçün if operatoru, alternativ halların idarə olunması üçün else konstruksiyası və çoxvariantlı budaqlanma ssenarilərini reallaşdıran elif operatoru ilə tanış olurlar. Həmçinin Python-da kod bloklarının təyin edilməsində boşluqların rolu və iç-içə şərtlərin qurulması prinsipləri təhlil edilir.

Mövzuda proqramın icrası zamanı yaranan və onun qəfil dayanmasına səbəb olan işlək zaman xətalarının qarşısının alınması mexanizmləri öyrənilir. Tələbələr xəta törədə biləcək kod bloklarını idarə etmək üçün try-except konstruksiyası, xəta baş vermədikdə işləyən else bloku və hər bir halda mütləq icra olunan finally blokunun iş prinsipləri ilə tanış olurlar.

Mövzuda proqram daxilində təkrarlanan proseslərin idarə olunması üçün istifadə olunan, sayğaclı dövr strukturu olan for operatoru öyrənilir. Tələbələr sətirlər, siyahılar və digər ardıcıllıqlar üzərində iterasiya addımlarını, həmçinin müəyyən edilmiş aralıqda ədədi ardıcıllıqlar yaratmaq üçün istifadə olunan range(start, stop, step) funksiyasının parametrlərini və işləmə mexanizmini təhlil edirlər.

Mövzuda müəyyən bir şərt doğru olduğu müddətcə təkrarlanan prosesləri idarə edən, şərtli dövr strukturu olan while operatoru öyrənilir. Tələbələr sonsuz dövrlərin yaranma səbəblərini, həmçinin dövrün icra axınına müdaxilə etmək üçün istifadə olunan idarəedici keçid operatorlarını – dövrü tamamilə sonlandıran break və cari iterasiyanı ötürərək növbəti addıma keçid edən continue operatorlarının iş prinsiplərini təhlil edirlər.

Mövzuda böyük proqram kodlarını kiçik, təkrar istifadə edilə bilən hissələrə parçalamaq üçün tətbiq olunan struktur proqramlaşdırma prinsipləri öyrənilir. Tələbələr Python dilində xüsusi istifadəçi funksiyalarının def açar sözü ilə təyin edilməsi, funksiyanın giriş parametrləri, proqram daxilində çağırılması və nəticəni geri qaytaran return operatorunun iş mexanizmi ilə tanış olurlar.

Mövzuda proqram kodunun strukturlaşdırılması, təkrar istifadəsi və layihənin asan idarə olunması üçün tətbiq olunan modulluq prinsipi öyrənilir. Tələbələr Python-da hər bir .py faylının müstəqil bir modul olmasını, daxili və xarici modulların proqrama qoşulma üsullarını, həmçinin xüsusi modulların formalaşdırılması qaydalarını təhlil edirlər.

Mövzuda verilənlərin daimi yaddaşda saxlanması və proqram bağlandıqdan sonra da itməməsi üçün mətn və binar fayllarla iş prinsipləri öyrənilir. Tələbələr faylların daxili open() funksiyası vasitəsilə müvafiq rejimlərdə açılması, read(), readline(), write() metodları ilə emalı və sistem resurslarının qorunması üçün with open() as ... konstruksiyasından istifadə edərək faylların təhlükəsiz bağlanması mexanizmini təhlil edirlər.