Proqramlaşdırmanın əsasları -1Sillabus

Fənn kodu

IF-40172y

Kredit

8

Tələbənin iş yükü

240

Semestr

Yaz semestri

Akademik il

2025-2026

Fənnin tipi

Məcburi

Təhsil forması

Əyani

Tədris dili

Azərbaycan

Auditoriyadaxili saatlar

a) 30 saat - mühazirə b) 15 saat - seminar c) 30 saat - laboratoriya

Auditoriyadan kənar saatlar

a) 99 saat - sərbəst iş, laboratoriya işi b) 66 saat - hazırlıq

Proqramlaşdırmanın əsasları-1 fənni informatikanın əsas anlayışlarını, kompüterlərin iş prinsiplərini, say sistemlərini, alqoritmləşdirmənin əsaslarını, xətti, budaqlanan və dövri alqoritmləri, proqramlaşdırmanın baza elementlərini, massivlər, fayllar, funksiyalar və sadə verilənlər strukturları ilə işi əhatə edir. Fənn tələbələrdə alqoritmik düşüncə, proqramların hazırlanması və sadə proqramlaşdırma məsələlərinin həlli bacarıqlarını formalaşdırır.

• mühazirə
• laboratoriya işi
• seminar
• layihə əsaslı öyrənmə
• təqdimatlar

1. 1

   CLO 1: İnformatika elminin predmetini, tərkib hissələrini və müxtəlif say sistemlərində ədədlər Üzərində əməliyyatların aparılmasını bilməlidir.

2. 2

   CLO 2: Kompüterlərin əsas iş prinsiplərini və verilənlərin yaddaşda təsviri xüsusiyyətlərini bilməlidir.

3. 3

   CLO 3: Alqoritmləşdirmənin əsas elementlərini; xətti, budaqlanan və dövri alqoritmlərin proqramlaşdırılması vasitələrini bilməlidir.

4. 4

   CLO 4: Xətti proqramların tərtib edilməsini, budaqlanan və dövri proseslərin proqramlaşdırılmasını bacarmalıdır.

5. 5

   CLO 5: Statik və dinamik massivlərlə işin xüsusiyyətlərini və fayllarla işin təşkilini bilməlidir.

6. 6

   CLO 6: Köməkçi funksiyalardan, standart kitabxanalardan, dinamik dəyişənlərdən istifadə edərək müxtəlif məsələlərin həllini bilməli və növbə, stek, dek, siyahılarla bağlı olan məsələlərin həllini bacarmalıdır.

1. 1.
   Giriş.Python PD haqqında ümumi məlumat. Pythonun yüklənməsu, sazlanması. Python İDLE.Mühazirə

   Mövzuda proqramlaşdırma dillərinin təsnifatı, Python dilinin yaranma tarixi, onun sintaksis üstünlükləri və tətbiq sahələri öyrənilir. Tələbələr Python interpretatorunun rəsmi saytdan yüklənməsi, əməliyyat sistemində mühit dəyişənlərinin sazlanması və dilin daxili inteqrasiya olunmuş tərtibat mühiti olan Python IDLE interfeysinin iş prinsipləri ilə tanış olurlar.

   • İnformatika elminin predmetini, tərkib hissələrini və müxtəlif say sistemlərində ədədlər Üzərində əməliyyatların aparılmasını bilməlidir.
2. 2.
   Ədədi və məntiqi tipli verilənlər və onlar üzərində əməllər. Məntiqi operatorlar.Mühazirə

   Mövzuda Python dilində əsas məlumat tipləri – tam və həqiqi ədədlər, məntiqi verilənlər, onlarla aparılan hesabi əməliyyatlar, müqayisə operatorları, həmçinin mürəkkəb şərtlərin qurulmasında istifadə olunan fundamental məntiqi operatorlar və onların üstünlük dərəcələri öyrənilir.

   • Kompüterlərin əsas iş prinsiplərini və verilənlərin yaddaşda təsviri xüsusiyyətlərini bilməlidir.
   • İnformatika elminin predmetini, tərkib hissələrini və müxtəlif say sistemlərində ədədlər Üzərində əməliyyatların aparılmasını bilməlidir.
3. 3.
   MM-nin mühafizə qurğuları. Sənaye obyektlərinin fəhlə və qulluqçularının mühəndis mühafizəsinin qiymətləndirilməsi. Mühafizə qurğularının istifadəsi. Mühafizə qurğularının əhalinin qəbuluna hazırlanması. Mühafizə qurğularında əhalinin yerləş-dirilməsi. Mühafizə qurğularında əhalinin davranış qaydaları.Mühazirə

   • Alqoritmləşdirmənin əsas elementlərini; xətti, budaqlanan və dövri alqoritmlərin proqramlaşdırılması vasitələrini bilməlidir.
   • Xətti proqramların tərtib edilməsini, budaqlanan və dövri proseslərin proqramlaşdırılmasını bacarmalıdır.
4. 4.
   Sətir tipli verilənlər və onlar üzərində əməllər. Sətirlər üçün funksiya və metodlarMühazirə

   Mövzuda Python dilində mətn tipli verilənlərin yaddaşda təsviri, sətirlərin indekslənməsi və dilimlənməsi (slicing) mexanizmləri, sətirlər üzərində fundamental əməliyyatlar, həmçinin mətnlərin emalı və formatlaşdırılması üçün istifadə olunan daxili funksiyalar və əsas sətir metodları öyrənilir.

   • Kompüterlərin əsas iş prinsiplərini və verilənlərin yaddaşda təsviri xüsusiyyətlərini bilməlidir.
5. 5.
   Siyahılar və onlar üçün funksiya və metodlarMühazirə

   Mövzuda Python dilində dəyişdirilə bilən nizamlı kolleksiya növü olan siyahıların strukturu, elementlərin yaddaşda təsviri, indekslənməsi və dilimlənməsi prinsipləri öyrənilir. Həmçinin siyahılar üzərində aparılan daxili funksiyalar və siyahıların dinamik idarə olunması üçün istifadə olunan əsas metodlar təhlil edilir.

   • Statik və dinamik massivlərlə işin xüsusiyyətlərini və fayllarla işin təşkilini bilməlidir.
   • Köməkçi funksiyalardan, standart kitabxanalardan, dinamik dəyişənlərdən istifadə edərək müxtəlif məsələlərin həllini bilməli və növbə, stek, dek, siyahılarla bağlı olan məsələlərin həllini bacarmalıdır.
6. 6.
   Verilənlərin digər tipləri.Kortejlər, lüğətlər və çoxluqlarMühazirə

   Mövzuda Python dilindəki digər əsas kolleksiya tipləri – dəyişdirilə bilməyən nizamlı kortejlər, unikal elementlərdən təşkil olunmuş nizamsız çoxluqlar və açar-qiymət cütlüyünə əsaslanan lüğətlər öyrənilir. Tələbələr bu strukturların yaddaşda saxlanma xüsusiyyətlərini, elementlərə müraciət yollarını və hər bir tipin daxili metodlarını təhlil edirlər.

   • Kompüterlərin əsas iş prinsiplərini və verilənlərin yaddaşda təsviri xüsusiyyətlərini bilməlidir.
7. 7.
   Tarix-zaman tipli verilənlər. Verilənlərin tiplərinin çevrilməsiMühazirə

   Mövzuda Python-da tarix və zamanla işləmək üçün nəzərdə tutulmuş datetime standart modulu, cari zamanın alınması, tarix obyektlərinin formatlaşdırılması və mətnin tarixə çevrilməsi üsulları öyrənilir. Həmçinin, proqram daxilində fərqli verilənlər tiplərinin bir-birinə aşkar və qeyri-aşkar şəkildə çevrilməsi prinsipləri təhlil edilir.

   • Kompüterlərin əsas iş prinsiplərini və verilənlərin yaddaşda təsviri xüsusiyyətlərini bilməlidir.
8. 8.
   Mənimsəmə və şərh komandaları. Giriş-çıxış komandaları. Mövqeli formatlaşdırma üsullarıMühazirə

   Mövzuda Python dilində dəyişənlərə qiymətlərin mənimsədilməsi operatorları, kodun oxunurluğunu artırmaq üçün birdilli və çoxdilli şərhlərin yazılması qaydaları, xarici mühitlə əlaqəni təmin edən giriş-çıxış komandaları və onların parametrləri öyrənilir. Həmçinin, çıxış verilənlərinin ekranda daha nizamlı göstərilməsi üçün mövqeli formatlaşdırma üsulları təhlil edilir.

   • Xətti proqramların tərtib edilməsini, budaqlanan və dövri proseslərin proqramlaşdırılmasını bacarmalıdır.
   • Alqoritmləşdirmənin əsas elementlərini; xətti, budaqlanan və dövri alqoritmlərin proqramlaşdırılması vasitələrini bilməlidir.
9. 9.
   Şərt komandasıMühazirə

   Mövzuda proqramın icra axınını müəyyən şərtlərdən asılı olaraq fərqli istiqamətlərə yönləndirən budaqlanma strukturları öyrənilir. Tələbələr Python dilində sadə şərtlərin yoxlanılması üçün if operatoru, alternativ halların idarə olunması üçün else konstruksiyası və çoxvariantlı budaqlanma ssenarilərini reallaşdıran elif operatoru ilə tanış olurlar. Həmçinin Python-da kod bloklarının təyin edilməsində boşluqların rolu və iç-içə şərtlərin qurulması prinsipləri təhlil edilir.

   • Alqoritmləşdirmənin əsas elementlərini; xətti, budaqlanan və dövri alqoritmlərin proqramlaşdırılması vasitələrini bilməlidir.
   • Xətti proqramların tərtib edilməsini, budaqlanan və dövri proseslərin proqramlaşdırılmasını bacarmalıdır.
10. 10.
    Pythonda istisnaların işlənilməsiMühazirə

    Mövzuda proqramın icrası zamanı yaranan və onun qəfil dayanmasına səbəb olan işlək zaman xətalarının qarşısının alınması mexanizmləri öyrənilir. Tələbələr xəta törədə biləcək kod bloklarını idarə etmək üçün try-except konstruksiyası, xəta baş vermədikdə işləyən else bloku və hər bir halda mütləq icra olunan finally blokunun iş prinsipləri ilə tanış olurlar.

    • Xətti proqramların tərtib edilməsini, budaqlanan və dövri proseslərin proqramlaşdırılmasını bacarmalıdır.
    • Alqoritmləşdirmənin əsas elementlərini; xətti, budaqlanan və dövri alqoritmlərin proqramlaşdırılması vasitələrini bilməlidir.
11. 11.
    Dövr operatoru For. Range funksiyasıMühazirə

    Mövzuda proqram daxilində təkrarlanan proseslərin idarə olunması üçün istifadə olunan, sayğaclı dövr strukturu olan for operatoru öyrənilir. Tələbələr sətirlər, siyahılar və digər ardıcıllıqlar üzərində iterasiya addımlarını, həmçinin müəyyən edilmiş aralıqda ədədi ardıcıllıqlar yaratmaq üçün istifadə olunan range(start, stop, step) funksiyasının parametrlərini və işləmə mexanizmini təhlil edirlər.

    • Xətti proqramların tərtib edilməsini, budaqlanan və dövri proseslərin proqramlaşdırılmasını bacarmalıdır.
    • Alqoritmləşdirmənin əsas elementlərini; xətti, budaqlanan və dövri alqoritmlərin proqramlaşdırılması vasitələrini bilməlidir.
12. 12.
    Dövr operatoru While. Break və ContinueMühazirə

    Mövzuda müəyyən bir şərt doğru olduğu müddətcə təkrarlanan prosesləri idarə edən, şərtli dövr strukturu olan while operatoru öyrənilir. Tələbələr sonsuz dövrlərin yaranma səbəblərini, həmçinin dövrün icra axınına müdaxilə etmək üçün istifadə olunan idarəedici keçid operatorlarını – dövrü tamamilə sonlandıran break və cari iterasiyanı ötürərək növbəti addıma keçid edən continue operatorlarının iş prinsiplərini təhlil edirlər.

    • Alqoritmləşdirmənin əsas elementlərini; xətti, budaqlanan və dövri alqoritmlərin proqramlaşdırılması vasitələrini bilməlidir.
    • Xətti proqramların tərtib edilməsini, budaqlanan və dövri proseslərin proqramlaşdırılmasını bacarmalıdır.
13. 13.
    Pythonda proseduralar və funksiyalarMühazirə

    Mövzuda böyük proqram kodlarını kiçik, təkrar istifadə edilə bilən hissələrə parçalamaq üçün tətbiq olunan struktur proqramlaşdırma prinsipləri öyrənilir. Tələbələr Python dilində xüsusi istifadəçi funksiyalarının def açar sözü ilə təyin edilməsi, funksiyanın giriş parametrləri, proqram daxilində çağırılması və nəticəni geri qaytaran return operatorunun iş mexanizmi ilə tanış olurlar.

    • Köməkçi funksiyalardan, standart kitabxanalardan, dinamik dəyişənlərdən istifadə edərək müxtəlif məsələlərin həllini bilməli və növbə, stek, dek, siyahılarla bağlı olan məsələlərin həllini bacarmalıdır.
14. 14.
    Pythonda modullarMühazirə

    Mövzuda proqram kodunun strukturlaşdırılması, təkrar istifadəsi və layihənin asan idarə olunması üçün tətbiq olunan modulluq prinsipi öyrənilir. Tələbələr Python-da hər bir .py faylının müstəqil bir modul olmasını, daxili və xarici modulların proqrama qoşulma üsullarını, həmçinin xüsusi modulların formalaşdırılması qaydalarını təhlil edirlər.

    • Köməkçi funksiyalardan, standart kitabxanalardan, dinamik dəyişənlərdən istifadə edərək müxtəlif məsələlərin həllini bilməli və növbə, stek, dek, siyahılarla bağlı olan məsələlərin həllini bacarmalıdır.
15. 15.
    Pythonda fayllara işlərin təşkiliMühazirə

    Mövzuda verilənlərin daimi yaddaşda saxlanması və proqram bağlandıqdan sonra da itməməsi üçün mətn və binar fayllarla iş prinsipləri öyrənilir. Tələbələr faylların daxili open() funksiyası vasitəsilə müvafiq rejimlərdə açılması, read(), readline(), write() metodları ilə emalı və sistem resurslarının qorunması üçün with open() as ... konstruksiyasından istifadə edərək faylların təhlükəsiz bağlanması mexanizmini təhlil edirlər.

    • Statik və dinamik massivlərlə işin xüsusiyyətlərini və fayllarla işin təşkilini bilməlidir.

Ədəbiyyat əlavə edilməyib.