Metallurji sobalarSillabus

Fənn kodu

İF-3683y

Kredit

5

Tələbənin iş yükü

150

Semestr

Payız semestri

Akademik il

2025-2026

Fənnin tipi

Məcburi

Təhsil forması

Əyani

Tədris dili

Azərbaycan

Auditoriyadaxili saatlar

a) 30 saat – mühazirə; b) 15 saat – məşğələ

Auditoriyadan kənar saatlar

a) sərbəst iş - 63 saat, b) hazırlıq - 42 saat

“Metallurji sobalar” bakalavr pilləsində təhsil alanlarda metallurgiya sənayesinin keyfiyyət göstəriciləri, onun idarə olunmasının prinsipləri, müasir metodları, eyni zamanda istehlakçılara qəbull olunmuş standartlar çərçivəsində keyfiyyətli, etibarlılı və səmərəli üsullarla metal materialları ilə təmin edilməsi sobaların idarə olunmasının müasir metodları və müvafiq normativ hüquqi baza haqqında kompetent peşəkar biliklər formalaşdırmaq, sistemli bilik və bacarıqlar aşılamaq, akademik və sosial-fərdi kompetensiyaları inkişaf etdirmək və möhkəmləndirməkdən ibarətdir.

• mühazirə
• seminar
• təqdimatlar
• interaktiv müzakirə

1. 1

   CLO 1: Tələbələr qara və əlvan metallurgiyada istifadə olunan istilik aqreqatlarının və əritmə sobalarının istilik-texniki əsaslarını, qaz və qatım dinamikasını mənimsəyəcəklər. Onlar domna, marten, qövs və induksiya sobalarının istilik və material balansını riyazi olaraq hesablamağı, həmçinin odadavamlı astarların (futerovkanın) xüsusiyyətlərini qavrayacaqlar. Yanma proseslərinin tənzimlənməsi, istiliyin regenerasiyası və tullantı qazların enerjisindən səmərəli istifadə (ekoloji mühəndislik) üsulları əsas tədqiqat obyektlərindən olacaq. Kursun yekununda tələbələr metallurji sobaların effektivliyini artırmaq və onların konstruksiyasını mövcud texnoloji prosesin tələblərinə uyğunlaşdırmaq bacarığına sahib olacaqlar.

1. 1.
   Giriş. Fənn haqqında məlumat. Yanacaqlar. Yanacaqların növləri. Yanacaqların kimyəvi tərkibi. Fiziki-mexniki üsul. Fiziki-kimyəvi üsul. Kömürbasma. Bərk yanacağın növləri. Ağac materialları. Qonur kömür. Daş kömürMühazirə

   Fənnə giriş, metallurgiyada istifadə olunan bərk yanacaqların (oduncaq, qonur və daş kömür) təsnifatı, kimyəvi tərkibi və emal üsullarının öyrənilməsi

2. 2.
   Torf. Torfun növləri. Antrasit. Koks. Kokslaşma prosesi. Maye yanacaqlar. Təbii neft. Neftin fiziki, kimyəvi xassələriMühazirə

   Kokslaşma prosesinin texnologiyası, antrasit və torfun xüsusiyyətləri, eləcə də maye yanacaqların (neftin) fiziki-kimyəvi xassələrinin təhlili

3. 3.
   Texniki gerosin. Daş kömür qətranı. Qazoyl. Qazoylun göstəriciləri. Mazut. Mazutun fiziki-kimyəvi xassələri. Qaz yanacaqları. Təbii qazın texniki xarakteristikasıMühazirə

   Neft emalı məhsullarının (mazut, qazoyl) və daş kömür qətranının yanacaq kimi istifadəsi, həmçinin təbii qazın texniki göstəricilərinin analizi

4. 4.
   Material balansı tənliyi. Yanacaqların istiliktörətmə qabiliyyəti. Şərti yanacaq. Bir tərkibdən digər tərkibə keçid düsturları. Tam yanma məhsullarının tərkibi və miqdarı. Bərk və maye yanacağın yandırılmasıMühazirə

   Yanma prosesinin stexiometriyası, material və istilik balansının qurulması, yanacaqların istiliktörətmə qabiliyyətinin hesablanması metodikası

5. 5.
   İstiliyin konveksiya vasitəsilə ötürülməsi. Konveksiya ilə istilikötürmənin diferensial tənliyi. İstiliyin şüalanma vasitəsilə ötürülməsi. Şüalanmanın əsas qanunları. Vin qanunu. Stefan-Bolsman qanunu. Kosinuslar teoremiMühazirə

   Metallurji sobalarda istilik mübadiləsi növləri: konveksiya və şüalanma (radiasiya) qanunlarının (Stefan-Bolsman, Vin) riyazi analizi.

6. 6.
   Maye və qazların boru kanallarda hərəkəti zamanı yaranan itkiləri. Sürtünmə nəticəsində axının enerjisinin itməsi. Axının yerli müqavimətlərlə itkisi. Axının deşiklərdən axması.Mühazirə

   Sobaların qaz-hava traktında hidravlik və aerodinamik itkilərin yaranma səbəbləri, sürtünmə və yerli müqavimətlərin hesablanması

7. 7.
   Sürtünmə nəticəsində axının enerjisinin itməsi. Axının yerli müqavimətlərlə itkisi. Axının deşiklərdən axmasMühazirə

   Aerodinamik itkilər bölməsinin praktiki tətbiqi, konkret soba kanalları üzərində qazların hərəkətinə dair məsələlərin həlli.

8. 8.
   Odadavamlı materiallar. Kimyəvi davamlılıq. Həcmin sabit saxlanması. Ərimə temperaturuna görə odadavamlı materialların qruplaşması. Şamot məmulatlarının alınma ardıcıllığıMühazirə

   Sobaların astarlanmasında istifadə olunan odadavamlı materialların təsnifatı, istismar xassələri və şamot (alümosilikat) məmulatlarının texnologiyası

9. 9.
   Metalların qızdırılması və soyudulması. İstilikkeçirmə əmsalıMühazirə

   Metalların termiki işlənməsi və əridilməsi prosesində istilikkeçirmə nəzəriyyəsi, qızdırma və soyuma sürətlərinin idarə edilməsi

10. 10.
    Odadavamlı materiallar. Kimyəvi davamlılıq. Həcmin sabit saxlanması. Ərimə temperaturuna görə odadavamlı materialların qruplaşması. Şamot məmulatlarının alınma ardıcıllığı.Mühazirə

    Odadavamlı materialların laboratoriyada və istehsalatda sınaqdan keçirilməsi göstəricilərinin (odadavamlılıq, cürufadavamlılıq) praktiki təhlili

11. 11.
    Maqnezit əsaslı odadavamlı materialların hazırlanma texnologiyası. Karbon əsaslı odadavamlı materiallar hazırlanma texnologiyası. Odadavamlı materialların işçi fiziki xassələri.Mühazirə

    Əsas xassəli (maqnezit) və neytral (karbon əsaslı) odadavamlı materialların istehsal texnologiyası, onların xüsusi aqressiv mühitlərdə davranışı.

12. 12.
    İstilik izoləedici materiallar. Odadavamlı betonlar. Odadavamlı məhlullar. Odadavamlı suvaqlar. Tikinti materiallarıMühazirə

    Sobanın istilik itkilərinin qarşısını alan izoləedici materiallar və soba hörgüsündə istifadə olunan monolit odadavamlılar (beton və məhlullar)

13. 13.
    İstilik izoləedici materiallar. Odadavamlı betonlar. Odadavamlı məhlullar. Odadavamlı suvaqlar. Tikinti materiallarıMühazirə

    Monolit odadavamlıların (beton və məhlulların) tərkibinin hesablanması və soba hörgüsü qaydalarının praktiki olaraq mənimsənilməsi

14. 14.
    Rekuperatorlar. Rekuperatorların növləriMühazirə

    Tərk edilmiş qazların istiliyindən istifadə edərək havanı və ya qazı isidən istilikdəyişdirici aparatların (rekuperatorların) quruluşu və iş prinsipi.

15. 15.
    Əridici sobalar. Domna sobası. Marten sobası. Elektrik sobaları. Konvertorlar. Vaqrankalar.Mühazirə

    Qara və əlvan metallurgiyanın əsas aqreqatlarının (Domna, Marten, Qövs və İnduksiya sobaları, Konvertor və Vaqranka) konstruktiv və texnoloji xüsusiyyətlərinin icmalı.

1. Şərifov M.X. Yanacaqlar və onların yandırılması, Bakı 2010