Mövzu planı
Fənn üzrə mövzular və hər mövzunun təlim nəticələri.
1. Geodeziyanın məqsəd və vəzifələri. Yerin forma və ölçüləri
MühazirəGeodeziya elminə giriş, onun mühəndislikdə və xəritəçəkmədə əhəmiyyəti. Yerin fiziki və həndəsi (ellipsoid, geoid) formaları, onların riyazi parametrləri.
2. Geodeziyada tətbiq edilən proyeksiya üsulu, ölçmə və qurmalar. Yerin əyriliyinin şaquli məsafələrə təsirinin öyrənilməsi. Qauss proyeksiyası
MühazirəXəritəşünaslıqda kartoqrafik proyeksiya üsulları, xüsusən Qauss-Krüger proyeksiyası. Yerin sferik əyriliyinin geniş ərazilərdəki topoqrafik ölçmələrə riyazi təsiri.
3. Geodeziyada tətbiq olunan koordinat sistemləri. Yer səthi nöqtələrinin yüksəklikləri. Düzbucaqlı zonal koordinat sistemi və onun qurulma qaydasının öyrənilməsi
MühazirəQlobal (coğrafi) və yerli (düzbucaqlı) koordinat sistemləri. Mütləq və nisbi yüksəkliklər. Düzbucaqlı zonal sistemlərin praktik quruluşu və xəritədəki tətbiqi.
4. Ərazidə xətlərin cəhətləndirilməsi. Azimutlar, direksion bucaqlar və rumblar. Yer üzərində nöqtələrin nişanlanmasının və yüksəklik koordinatlarının öyrənilməsi
MühazirəXətlərin həqiqi və maqnit meridianlarına nisbətən istiqamətləndirilməsi. Azimutlar, direksion bucaqlar və rumblar arasındakı riyazi asılılıqların öyrənilməsi. Nöqtələrin çöldə nişanlanması.
5. Topoqrafik plan və xəritələr. Miqyaslar. Topoqrafik xəritə və planların nomenklaturası. Planalmanın növləri. Cəhət bucaqları. Bussal, onun quruluşu və yoxlanması. Teodolit taxometrin quruluşu və hissələri
MühazirəPlan və xəritənin fərqi, ədədi və xətti miqyaslar. Xəritə vərəqlərinin beynəlxalq nomenklaturası. Bussal və teodolit-taxometr cihazlarının mexaniki quruluşu, yoxlanılması.
6. Yer səthinin relyefi və onun əsas formaları. Topoqrafik plan və xəritələrin relyefinin horizontallarla təsviri. Topoqrafik xəritələrin bölünməsi və nomenklaturasının öyrənilməsi
MühazirəRelyefin əsas formaları (dağ, dərə, çökəklik, yəhər). Relyefin 2D xəritədə horizontallar (izohipslər) vasitəsilə üçölçülü təsvir edilməsi və mailliyin tapılması.
7. Ölçmə səhvlərinin nəzəriyyəsi. Bir ölçmənin orta kvadrat səhvi. Həddi və nisbi səhvlər
MühazirəGeodezik ölçmələrdə yaranan təsadüfi və sistematik xətalar. Ehtimal nəzəriyyəsinə əsaslanaraq orta kvadratik, mütləq və nisbi səhvlərin hesablanması qaydaları.
8. Bucaq ölçmələri. Teodolitlərin təsnifatı. Üfüqi dairə. Hesabat sistemi. Horizontallı xəritə üzrə həll olunan məsələlər
MühazirəÜfüqi və şaquli bucaqların teodolitlə ölçülməsi metodikası (məs: tam üsul). Alətin hesabat sistemləri. Xəritədə maillik, görünüş və mühəndislik məsələlərinin həlli.
9. Xətti ölçmələr. Xətlərin uzunluqlarının vasitəsiz ölçülməsi üçün mexaniki alətlər
MühazirəMəsafələrin birbaşa (ruletka, ölçü lenti) ölçülməsi üsulları. Dəqiq ölçmələr üçün temperatura, lentin dartılmasına və yerin mailliyinə görə daxil edilən düzəlişlər.
10. Məsafəölçənlər. İşıq, radio, optik və saplı məsafəölçənlər
MühazirəMəsafələrin dolayı yolla hesablanması. İşıq dalğası, radio dalğası və optik-həndəsi (saplı taxometr) prinsipli məsafəölçən cihazların fiziki işləmə mexanizmləri.
11. Qoşa xəyallı optik məsafəölçənlər. Böyük məsafələrin radiogeodezi üsullarla ölçülməsi
MühazirəParalaktik üçbucaq həndəsəsi ilə işləyən qoşa xəyallı optik cihazlar. Geniş bazalı məsafələrin xüsusi radiogeodezik sistemlər (radar prinsipli) tətbiq edilərək ölçülməsi.
12. Həndəsi nivelirləmə. Yer əyrilərinin və refraksiyanın həndəsi nivelirləmənin nəticələrinə təsiri. Nivelirləmənin quruluşu. Həndəsi nivelirləmənin üsulları
MühazirəNöqtələr arasındakı yüksəklik fərqinin üfüqi şüa xətti (nivelir) ilə təyini (ortadan və irəli nivelirləmə). Refraksiya (işığın qırılması) və yer əyriliyinin ölçmələrə təsiri.
13. Nivelirlərin yoxlanması və nizamlanması. III və IV sinif nivelirləmə işlərinin aparılması. Texniki nivelirləmə. Səthlərin nivelirlənməsi
MühazirəNivelir alətinin əsas oxlarının (şaquli, üfüqi) yoxlanılması. Dövlət geodeziya şəbəkəsinin sıxlaşdırılmasında III/IV sinif nivelirləmə tələbləri. Kvadratlar üsulu ilə səth nivelirlənməsi.
14. Topoqrafik planalmalar. Teodolit gedişləri. Aerofototopoqrafik və fototeolid planalmaları. Xəritə üzərində sahənin ölçülmə üsullarının öyrənilməsi.
MühazirəƏrazinin planının çıxarılması: bağlı və açıq teodolit gedişləri. Məsafədən zondlama (PUA-lar, aerofotoplanalma) və fototeodolitlərlə çəkiliş prinsipləri. Planimetr və ya paletka ilə sahənin təyini.
15. Müasir geodeziya ölçmə texnologiyaları. GPS sisteminin əsasları. TPS elektron taxeometrləri. Geodezi icra sənədlərinin öyrənilməsi
MühazirəQlobal Yerləşdirmə Sistemləri (GPS/GNSS) və Total Station (elektron taxometr) ilə avtomatlaşdırılmış ölçmə texnologiyaları. Tikinti başa çatdıqdan sonra hazırlanan geodezik icra (as-built) sənədləri.