Fövqəladə hallarda kompleks müdafiənin..Mövzu planı

FH və onların təsnifatı mövzusu təhlükə anlayışını, onun mahiyyətini və müxtəlif növlərini öyrənir. Bu mövzuda təhlükələrin təsnifatı, təhlükəli hallar, fövqəladə hadisələrin (FH) xüsusiyyətləri və yaranma səbəbləri izah olunur. Həmçinin FH mənbələri, onların təbii, texnogen və sosial xarakterli növlərə bölünməsi və təsnifat prinsipləri araşdırılır. Bu biliklər təhlükələrin vaxtında müəyyən edilməsinə və fövqəladə hallara hazırlıq tədbirlərinin düzgün təşkilinə imkan verir.

Texnogen xarakterli fövqəladə hallar insan fəaliyyəti və texniki sistemlərin pozulması nəticəsində yaranan təhlükəli hadisələri əhatə edir. Bu mövzuda qəza və fəlakət anlayışları, texnogen hadisələrin yaranma səbəbləri və onların əsas xüsusiyyətləri öyrənilir. Həmçinin texnogen xarakterli fövqəladə halların növləri, təsnifatı və baş vermə mənbələri izah olunur. Bu biliklər texniki risklərin qiymətləndirilməsi və belə hadisələrin qarşısının alınması tədbirlərinin hazırlanması üçün vacibdir.

Radiasiya təhlükəli obyektlərdə baş verən qəzalar nəticəsində yaranan fövqəladə hallar radioaktiv maddələrin ətrafa yayılması və ionlaşdırıcı şüalanmanın təsiri ilə əlaqədar təhlükəli vəziyyətləri əhatə edir. Bu mövzuda radiasiya təhlükəli obyektlərin təsnifatı, radiasiya qəzalarının yaranma səbəbləri, növləri və inkişaf mərhələləri öyrənilir. Həmçinin radioaktivlik, aktivlik, yarımparçalanma dövrü, radioaktiv maddələrin qatılığı, ionlaşdırıcı şüalar, şüalanma dozası və doza gücü anlayışları izah olunur. İonlaşdırıcı şüalanmanın insan orqanizminə bioloji təsiri, radiasiya yanıqları, şüa xəstəliyi və təhlükəli dozaların qiymətləndirilməsi bu mövzunun əsas hissələrini təşkil edir.

AES qəzaları nəticəsində yaranan fövqəladə hallar nüvə enerjisi obyektlərində baş verən pozuntular və radioaktiv maddələrin ətraf mühitə yayılması ilə əlaqədar təhlükəli vəziyyətləri əhatə edir. Bu mövzuda AES qəzalarının təsnifatı, yaranma səbəbləri, radioaktiv zəhərlənmə zonalarının xüsusiyyətləri və əsas parametrləri öyrənilir. Həmçinin radiasiya səviyyəsinin zamanla dəyişməsi, mümkün şüalanma dozalarının hesablanması, texnika, nəqliyyat, qida, su və fərdi mühafizə vasitələrinin zəhərlənmə dərəcəsinin müəyyən edilməsi izah olunur. Obyektlərin istehsal fəaliyyətinin davamlılığı və işçilərin radiasiyadan mühafizə rejiminin təşkili bu mövzunun əsas istiqamətlərindəndir.

AES qəzalarının baş vermə səbəbləri və araşdırılması nüvə energetikası obyektlərində təhlükəsizliyin təmin olunması üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu mövzuda AES-lərdə qəzalara səbəb olan texniki nasazlıqlar, insan amili, idarəetmə səhvləri və xarici təsirlər öyrənilir. Həmçinin qəza hadisələrinin araşdırılması, səbəblərin müəyyən edilməsi və gələcəkdə belə halların qarşısının alınması üsulları izah olunur. Bu təhlillər nüvə obyektlərində təhlükəsizlik sistemlərinin təkmilləşdirilməsinə və risklərin azaldılmasına kömək edir.

Kimyəvi təhlükəli obyektlərdə baş verən qəzalar təhlükəli kimyəvi maddələrin ətrafa yayılması nəticəsində yaranan fövqəladə halları əhatə edir. Bu mövzuda kimyəvi təhlükəli obyektlərin xüsusiyyətləri, kimyəvi qəzaların növləri və təsnifatı öyrənilir. Həmçinin kimyəvi təhlükəli maddələrin (KTM) təsnifatı, onların insan orqanizminə toksiki təsir göstəriciləri, qatılıq, doza və toksodoza anlayışları izah olunur. KTM dağılması zamanı yaranan kimyəvi şəraitin aşkar edilməsi, qiymətləndirilməsi və təhlükəsizlik tədbirlərinin müəyyənləşdirilməsi araşdırılır.

Kimyəvi təhlükəli obyektlərdə baş verən qəzalar təhlükəli kimyəvi maddələrin istehsalı, saxlanması və daşınması zamanı yaranan fövqəladə hallardır. Bu mövzuda kimyəvi təhlükəli obyektlərin xüsusiyyətləri, qəzaların yaranma səbəbləri və nəticələri öyrənilir. Həmçinin kimyəvi maddələrin ətrafa yayılması, zəhərlənmə zonalarının yaranması və insanların mühafizəsi üçün görülən tədbirlər izah olunur. Bu hadisələrin təhlili təhlükələrin qarşısının alınması və qəza zamanı düzgün fəaliyyət planının hazırlanmasına kömək edir.

Partlayış-yanğın təhlükəli obyektlərdə baş verən qəzalar böyük dağıntılara və insan həyatı üçün ciddi təhlükələrə səbəb ola bilən fövqəladə hallardır. Bu mövzuda partlayış anlayışı, partlayıcı birləşmələr və qarışıqların növləri, partlayışlı yanma prosesləri və onların yaranma səbəbləri öyrənilir. Həmçinin deflaqrasiyalı və detonasiyalı yanma rejimləri, qatılıq hədləri, minimal alışma enerjisi, stexiometrik qarışıqlar və partlayış zamanı yaranan əsas zədələyici amillər izah olunur. Yanğın parametrləri, istilik şüalanması, yanar maddələrin təsnifatı, binaların odadavamlılığı və obyektlərin yanğın təhlükəsinə görə kateqoriyaları bu mövzunun əsas istiqamətlərini təşkil edir.

Qaz-hava qarışığı (QHQ) partlayışları qazların hava ilə müəyyən nisbətdə qarışması və alışma mənbəyinin təsiri nəticəsində yaranan təhlükəli hadisələrdir. Bu mövzuda QHQ partlayışlarının başvermə səbəbləri, əsas zədələyici amilləri və partlayışın xüsusiyyətləri öyrənilir. Həmçinin partlayış zonaları, onların radiuslarının hesablanması, hava zərbə dalğasının təsir zonaları və izafi təzyiq göstəricilərinin müəyyən edilməsi izah olunur. Partlayış nəticəsində yaranan dağılma zonalarının qiymətləndirilməsi təhlükəsizlik tədbirlərinin planlaşdırılması üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Qaz-hava qarışığı partlayışının hesablanması partlayış təhlükəsinin qiymətləndirilməsi və mümkün nəticələrin proqnozlaşdırılması üçün aparılır. Bu mövzuda qaz-hava qarışığının xüsusiyyətləri, partlayış zonalarının müəyyən edilməsi və əsas hesablama göstəriciləri öyrənilir. Həmçinin hava zərbə dalğasının təsiri, izafi təzyiqin qiymətləndirilməsi və partlayış nəticəsində yaranan dağıntıların səviyyəsinin hesablanması üsulları izah olunur. Bu hesablamalar təhlükəsizlik tədbirlərinin hazırlanması və risklərin azaldılması üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Buxar-qaz-hava qarışığı (BQHQ) partlayışları yanar buxar və qazların hava ilə müəyyən nisbətdə qarışması nəticəsində yaranan təhlükəli hadisələrdir. Bu mövzuda BQHQ qarışıqlarının yaranma şərtləri, partlayış prosesinin xüsusiyyətləri və əsas zədələyici amilləri öyrənilir. Həmçinin açıq və qapalı məkanda baş verən BQHQ partlayışlarının təsirləri, dağılma zonaları, detonasiya zonasının radiusu və hava zərbə dalğasının izafi təzyiqinin hesablanması üsulları izah olunur. Bu hesablamalar partlayış təhlükəsinin qiymətləndirilməsi və mühafizə tədbirlərinin hazırlanması üçün istifadə edilir.