Texnoloji avadanlıqlar və alətlərMövzu planı

Metalkəsən dəzgahlar emal prosesinin xarakterinə, istifadə olunan kəsici alətlərə və texnoloji imkanlarına görə yonma, burğulama, yonma-frezləmə, cilalama və digər ixtisaslaşdırılmış qruplara təsnif edilir. Eyni zamanda, bu dəzgahlar dəqiqlik siniflərinə (N, P, V, A, S), avtomatlaşdırma dərəcəsinə (əllə, yarımavtomat, avtomat, TNC/NC) və çəki kateqoriyalarına görə qruplaşdırılır.

Torna-yivaçan dəzgahlar müxtəlif fırlanma səthlərinin (silindrik, konik, formal) emalı və daxili-xarici yivlərin kəsilməsi üçün nəzərdə tutulmuş ən geniş yayılmış torna qrupudur. Bu dəzgahların əsas fərqləndirici xüsusiyyəti kəski tutucusunun hərəkətini şpindelin dövrləri ilə dəqiq sinxronlaşdıran aparıcı vint və irəliləmə valı mexanizminə malik olmasıdır.

Metalkəsən dəzgahlarda detalların emalı zamanı səthlər kəsici alətin və pəstahın nisbi hərəkəti nəticəsində əmələ gələn kəsici xətlərin şəkildəyişməsi ilə formalaşır. Səthin əmələ gəlməsi əsasən dörd üsulla həyata keçirilir: iz salma (alətin təpə nöqtəsinin trayektoriyası ilə), toxunma (alətin kəsici tilinin toxunanı ilə), surətçıxarma (alətin kəsici profilinin formasının kopyalanması ilə) və yuvarlanma/sarmalama (alət və pəstahın qarşılıqlı ilişmə hərəkəti ilə).

16A20Ф3 modelli rəqəmli proqramla idarə olunan (RPİ) torna dəzgahı müxtəlif mürəkkəb profilli silindrik, konik və yivli detalların yüksək dəqiqliklə emalı üçün nəzərdə tutulmuşdur. Dəzgahın kinematik quruluşu baş hərəkət (şpindelin fırlanması) və proqramlaşdırılan servointiqallar vasitəsilə icra edilən X, Z oxları üzrə şarikli-vintli cütlüklər (ŞVC) hesabına dəqiq irəliləmə hərəkətlərindən ibarətdir.

Metalkəsən dəzgahlarda hərəkətlər səthin əmələ gəlməsini təmin edən əsas (baş hərəkət və irəliləmə hərəkəti) və köməkçi (sazlama, veriliş, pəstahın bərkidilməsi) hərəkətlərə bölünür. Kinematik əlaqələr isə bu hərəkətləri icra edən mühərrik ilə icraçı mexanizmlər arasında ötürmə nisbətini və hərəkətin trayektoriyasını dəqiq tənzimləyən kinematik zəncirlər vasitəsilə təmin edilir.

Torna-revolver dəzgahları eyni zamanda çoxlu sayda kəsici alətin xüsusi revolver başlığında yerləşdirilməsi sayəsində mürəkkəb formalı pəstahların seriyalı emalını yüksək məhsuldarlıqla həyata keçirir. Alın torna dəzgahları isə diametri böyük, lakin uzunluğu nisbətən kiçik olan ağır və iri qabaritli pəstahların (çarxlar, flanslar, disk şəkilləri) alın və silindrik səthlərinin emalı üçün nəzərdə tutulmuşdur.

3.1. Torna- yivaçan dəzgahlar. 3.2. Torna- revolver dəzgahları. 3.2. Alın torna dəzgahları. 3.3. Avtomat və yarımavtomat dəzgahlar. 3.4. Bir və çox şpindelli torna avtomatları

16K20Ф3 modelli rəqəmli proqramla idarə olunan (RPİ) torna dəzgahı baza 16K20 modelinin əsasında hazırlanmış, mürəkkəb formalı detalların yüksək dəqiqliklə pilləli və əyrixətli emalı üçün nəzərdə tutulmuşdur. Dəzgahın kinematik sxemi tezlik tənzimləməli baş hərəkət intiqalından və X, Z koordinat oxları üzrə yüksək dəqiqlikli şarikli-vintli cütlüklərlə (ŞVC) təchiz olunmuş addım və ya servointiqal mexanizmlərindən ibarətdir.

4.1. Şaquli burğu dəzgahları. 4.2. Radial burğu dəzgahları

1. Şaquli burğu dəzgahları. 2. Radial burğu dəzgahları

5.1. Üfüqi içyonuş dəzgahları. 5.2. Şaquli içyonuş dəzgahları. 5.3. Almaz içyonuş dəzgahları. 5.4.Koordinat içyonuş dəzgahları

16K20Ф3 modelli rəqəmli proqramla idarə olunan (RPİ) torna dəzgahı baza 16K20 modelinin əsasında hazırlanmış, mürəkkəb formalı detalların yüksək dəqiqliklə pilləli və əyrixətli emalı üçün nəzərdə tutulmuşdur. Dəzgahın kinematik sxemi tezlik tənzimləməli baş hərəkət intiqalından və X, Z koordinat oxları üzrə yüksək dəqiqlikli şarikli-vintli cütlüklərlə (ŞVC) təchiz olunmuş addım və ya servointiqal mexanizmlərindən ibarətdir.

6.1. Ümumi təyinatlı frez dəzgahları. 6.2. Üfüqi frez dəzgahları. 6.3.Şaquli frez dəzgahları.

İçyonuş (borinq) dəzgahları iri qabaritli pəstahlarda dəqiq dəliklərin yonulması, yonulmuş səthlərin, iç yivlərin və alın səthlərinin yüksək dəqiqliklə emalı üçün nəzərdə tutulmuşdur. Üfüqi içyonuş dəzgahlarında şpindel gorizontal yerləşərək uzun və korpus tipli detalların emalını təmin edir, şaquli içyonuş dəzgahları isə şpindelin vertikal yerləşməsi sayəsində diametri böyük və ağır pəstahların rahat bərkidilməsi və dəqiq emalı üçün istifadə olunur.

Uzununa frez dəzgahları iri qabaritli və uzunşəkilli pəstahların (gövdələr, staninalar) müstəvi və profilli səthlərinin eyni vaxtda bir neçə frez başlığı ilə yüksək məhsuldarlıqla emalı üçün nəzərdə tutulmuşdur. Karusel və köçürmə frez dəzgahları isə fasiləsiz emal prosesini təmin edən fırlanan dairəvi masaya malikdir; pəstahların yüklənməsi və boşaldılması emal dayandırılmadan həyata keçirilir.

2A125 modelli universal şaquli burğu dəzgahı orta ölçülü pəstahlarda diametri 25 mm-ə qədər olan dəliklərin burğulanması, genəldilməsi, zenkerlənməsi, rəşbərlənməsi və yiv açılması üçün nəzərdə tutulmuşdur. Dəzgahın konstruksiyası sütun, sürət və irəliləmə qutuları, şpindel düyünü və hündürlüyü tənzimlənən masadan ibarətdir; kinematik sxem isə fərqli emal rejimlərinə uyğun olaraq şpindelin pilləli dövrlər sayını və mexaniki irəliləməsini təmin edir.

7.1. Uzu- nuna düzyonuş dəzgahlzrı. 7.2. Eninə düz- yonuş dəzgahları. 7.3. İsgənə dəzgahları

Frez dəzgahları çoxdişli kəsici alət olan frezlər vasitəsilə müstəvi, profilli, formalı səthlərin, kanalların və dişli çarxların emalı üçün nəzərdə tutulmuşdur. Əsas hərəkət frezin fırlanması, irəliləmə hərəkəti isə pəstahın masa ilə birlikdə xətti hərəkətidir.

8.1. Daxili dartma dəzgahları. 8.2. Şaquli dartma dəzgahları. 8.3. Xarici səthləri dartma dəzgahları

HAAS SL-10 modelli RPİ torna dəzgahı kiçik və orta ölçülü mürəkkəb formalı detalların seriyalı emalı üçün nəzərdə tutulmuş yüksək dəqiqlikli kompakt avadanlıqdır. Dəzgah maili stanina konstruksiyasına, 12 mövqeli avtomatik revolver başlığa və ŞVC ilə təchiz olunmuş yüksək dinamikalı servo-intiqallara malikdir.

9. Pardaxlama dəzgahları. 9.1. Dairəvi pardaxlama dəzgahları. 9.2. Daxili pardaxlama dəzgahları. 9.3. Mərkəzsiz pardaxlama dəzgahları. 9.4. Yastı pardaxlama dəzgahları. 9.5. İtiləmə dəzgahları. 10. Tamamlama dəzgahları

Pardaxlama (cilalama) dəzgahları pəstahların səthlərindən kiçik payı kəsib götürməklə yüksək dəqiqlik və aşağı kələ-kötürlük almaq üçün nəzərdə tutulmuş abraziv alətli avadanlıqlardır. Bu dəzgahlarda əsas hərəkət abraziv dairənin yüksek sürətli fırlanması, irəliləmə hərəkəti isə pəstahın və ya alətin veriliş hərəkətidir.

11.1. Diş iskənələyən dəzgahlar. 11.2. Diş frezləyən dəzgahlar.11.3. Diş pardaxlayan dəzgahlar

HAAS SL-10 modelli RPİ torna dəzgahı kiçik və orta ölçülü mürəkkəb formalı detalların seriyalı emalı üçün nəzərdə tutulmuş yüksək dəqiqlikli kompakt avadanlıqdır. Dəzgah maili stanina konstruksiyasına, 12 mövqeli avtomatik revolver başlığa və ŞVC ilə təchiz olunmuş yüksək dinamikalı servo-intiqallara malikdir.

12.1. Qüvvə başlıqları

Alət materialları metalkəsən alətlərin kəsici hissəsinin hazırlanmasında istifadə olunan, yüksek bərklik, yeyilməyə davamlılıq və istiliyə dözümlülük tələblərinə cavab verən xüsusi xammallardır. Bu materiallara karbonlu və tezkəsən alət poladları, bərk xəlitələr, mineral-keramika və super-bərk sintetik materiallar ( almaz, kubik bor nitridi) daxildir.

13.1. Avtomat xətlərin təsnifatı. 13.2. Aqreqat dəzgahlardan tərtib olunmuş avtomat xətlər

3ШП-320 modelli pardaxlama-cilalama dəzgahı optik detalların və dəqiq müstəvi səthlərin yüksek keyfiyyətlə cilalanması və son emalı üçün nəzərdə tutulmuş xüsusi avadanlıqdır. Dəzgahın kinematik sxemi pəstahın və ya alətin fırlanma hərəkəti ilə yanaşı, müəyyən trayektoriya üzrə mürəkkəb rəqsi hərəkətlərini təmin edən intiqal mexanizmlərindən ibarətdir.

14.1.Proqramın hazırlanma qaydaları. 14.2.Çoxəməliyyatlı dəzgahlar

Ümumi təyinatlı alətlər müxtəlif növ metalkəsən dəzgahlarda geniş çeşiddə standart pəstahların emalı üçün istifadə edilən ununiversal kəsici vasitələrdir. Bu qrupa universal torna kəskiləri, standart burğular, zenkerlər, rəndələr, frezlər və paftalar kimi geniş tətbiq sahəsinə malik alətlər daxildir.

15.1. Karbonlu alət poladları. 15.2. Leqirləşdirilmiş alət poladları. 15.3. Tezkəsən alət poladları.

3ШП-320 modelli pardaxlama-cilalama dəzgahı optik detalların və dəqiq müstəvi səthlərin yüksek keyfiyyətlə cilalanması və son emalı üçün nəzərdə tutulmuş xüsusi avadanlıqdır. Dəzgahın kinematik sxemi pəstahın və ya alətin fırlanma hərəkəti ilə yanaşı, müəyyən trayektoriya üzrə mürəkkəb rəqsi hərəkətlərini təmin edən intiqal mexanizmlərindən ibarətdir.

15.5.Mineral- keramik materiallar. 15.6.Yüksək bərklikli alət materialları. 15.7.Abraziv materiallar

16.1. Kəskilər. 16.2. Deşik emal edən alətlər. 16.2.1. Bur ğular.

16.2.3. Rayberlər.

Dartılar (broşlar) daxili və xarici mürəkkəb formalı səthlərin, açar kanallarının və yivlərin yüksək dəqiqliklə emalı üçün nəzərdə tutulmuş çoxdişli kəsici alətlərdir. Alətin konstruksiyası bərkitmə quyruğundan, yönəldici hissələrdən, tədricən hündürlüyü artan kəsici və kalibrləyici dişlərdən, həmçinin yonqar yuvaları və arxa tutacaq elementlərindən ibarətdir.

Frezlər müstəvi, profilli, formalı səthlərin, kanalların və dişli çarxların emalı üçün nəzərdə tutulmuş bir və ya bir neçə kəsici dişi olan fırlanan alətlərdir. Konstruksiyasına və təyinatına görə silindrik, alnı, diskli, sonluq və bucaq frezləri kimi növlərə bölünərək bütöv, yığma və ya bərk xəlitəli lövhələrlə təchiz olunurlar.

18. Kəsici alətin birləşdirici hissələri.