Subject · Instrumentation engineering (bachelor)

Texnoloji avadanlıqlar və alətlərTopics

İFS-3372y7 creditsSpring semesterElective2025-2026

Topic plan

The subject's topics and the learning outcomes attached to each one.

38 topics
  1. 1. Giriş. metalkəsən dəzgahların təsnifatı

    Lecture

    Metalkəsən dəzgahlar emal prosesinin xarakterinə, istifadə olunan kəsici alətlərə və texnoloji imkanlarına görə yonma, burğulama, yonma-frezləmə, cilalama və digər ixtisaslaşdırılmış qruplara təsnif edilir. eyni zamanda, bu dəzgahlar dəqiqlik siniflərinə (n, p, v, a, s), avtomatlaşdırma dərəcəsinə (əllə, yarımavtomat, avtomat, tnc/nc) və çəki kateqoriyalarına görə qruplaşdırılır.

  2. 2. Torna dəzgahları. 1. torna- yivaçan dəzgahlar

    Seminar

    Torna-yivaçan dəzgahlar müxtəlif fırlanma səthlərinin (silindrik, konik, formal) emalı və daxili-xarici yivlərin kəsilməsi üçün nəzərdə tutulmuş ən geniş yayılmış torna qrupudur. bu dəzgahların əsas fərqləndirici xüsusiyyəti kəski tutucusunun hərəkətini şpindelin dövrləri ilə dəqiq sinxronlaşdıran aparıcı vint və irəliləmə valı mexanizminə malik olmasıdır.

  3. 3. 1.metalkəsən dəzgahlarda detalları emal edərkən səthlərin əmələgəlmə üsulları

    Lecture

    Metalkəsən dəzgahlarda detalların emalı zamanı səthlər kəsici alətin və pəstahın nisbi hərəkəti nəticəsində əmələ gələn kəsici xətlərin şəkildəyişməsi ilə formalaşır. səthin əmələ gəlməsi əsasən dörd üsulla həyata keçirilir: iz salma (alətin təpə nöqtəsinin trayektoriyası ilə), toxunma (alətin kəsici tilinin toxunanı ilə), surətçıxarma (alətin kəsici profilinin formasının kopyalanması ilə) və yuvarlanma/sarmalama (alət və pəstahın qarşılıqlı ilişmə hərəkəti ilə).

  4. 4. Laboratori̇ya i̇şi̇ №1. 16a20ф3 modelli rpi̇ torna dəzgahının konstruksiyasının və kinematikasının öyrənilməsi

    Laboratory

    16a20ф3 modelli rəqəmli proqramla idarə olunan (rpi̇) torna dəzgahı müxtəlif mürəkkəb profilli silindrik, konik və yivli detalların yüksək dəqiqliklə emalı üçün nəzərdə tutulmuşdur. dəzgahın kinematik quruluşu baş hərəkət (şpindelin fırlanması) və proqramlaşdırılan servointiqallar vasitəsilə icra edilən x, z oxları üzrə şarikli-vintli cütlüklər (şvc) hesabına dəqiq irəliləmə hərəkətlərindən ibarətdir.

  5. 5. 2.hərəkətlərin təsnifatı. dəzgahlarda kinematik əlaqələr

    Lecture

    Metalkəsən dəzgahlarda hərəkətlər səthin əmələ gəlməsini təmin edən əsas (baş hərəkət və irəliləmə hərəkəti) və köməkçi (sazlama, veriliş, pəstahın bərkidilməsi) hərəkətlərə bölünür. kinematik əlaqələr isə bu hərəkətləri icra edən mühərrik ilə icraçı mexanizmlər arasında ötürmə nisbətini və hərəkətin trayektoriyasını dəqiq tənzimləyən kinematik zəncirlər vasitəsilə təmin edilir.

  6. 6. Torna- revolver dəzgahları. alın torna dəzgahları.

    Seminar

    Torna-revolver dəzgahları eyni zamanda çoxlu sayda kəsici alətin xüsusi revolver başlığında yerləşdirilməsi sayəsində mürəkkəb formalı pəstahların seriyalı emalını yüksək məhsuldarlıqla həyata keçirir. alın torna dəzgahları isə diametri böyük, lakin uzunluğu nisbətən kiçik olan ağır və iri qabaritli pəstahların (çarxlar, flanslar, disk şəkilləri) alın və silindrik səthlərinin emalı üçün nəzərdə tutulmuşdur.

  7. 7. 3. torna dəzgahları.

    Lecture

    3.1. torna- yivaçan dəzgahlar. 3.2. torna- revolver dəzgahları. 3.2. alın torna dəzgahları. 3.3. avtomat və yarımavtomat dəzgahlar. 3.4. bir və çox şpindelli torna avtomatları

  8. 8. Laboratori̇ya i̇şi̇ №2. 16k20ф3 modelli rpi̇ torna dəzgahının konstruksiya sının və kinematikasının öyrənilməsi

    Laboratory

    16k20ф3 modelli rəqəmli proqramla idarə olunan (rpi̇) torna dəzgahı baza 16k20 modelinin əsasında hazırlanmış, mürəkkəb formalı detalların yüksək dəqiqliklə pilləli və əyrixətli emalı üçün nəzərdə tutulmuşdur. dəzgahın kinematik sxemi tezlik tənzimləməli baş hərəkət intiqalından və x, z koordinat oxları üzrə yüksək dəqiqlikli şarikli-vintli cütlüklərlə (şvc) təchiz olunmuş addım və ya servointiqal mexanizmlərindən ibarətdir.

  9. 9. 4. burğu dəzgahları.

    Lecture

    4.1. şaquli burğu dəzgahları. 4.2. radial burğu dəzgahları

  10. 10. Burğu dəzgahları.

    Seminar

    1. şaquli burğu dəzgahları. 2. radial burğu dəzgahları

  11. 11. 5. i̇çyonuş dəzgahları.

    Lecture

    5.1. üfüqi içyonuş dəzgahları. 5.2. şaquli içyonuş dəzgahları. 5.3. almaz içyonuş dəzgahları. 5.4.koordinat içyonuş dəzgahları

  12. 12. Laboratori̇ya i̇şi̇ №2. 16k20ф3 modelli rpi̇ torna dəzgahının konstruksiya sının və kinematikasının öyrənilməsi

    Laboratory

    16k20ф3 modelli rəqəmli proqramla idarə olunan (rpi̇) torna dəzgahı baza 16k20 modelinin əsasında hazırlanmış, mürəkkəb formalı detalların yüksək dəqiqliklə pilləli və əyrixətli emalı üçün nəzərdə tutulmuşdur. dəzgahın kinematik sxemi tezlik tənzimləməli baş hərəkət intiqalından və x, z koordinat oxları üzrə yüksək dəqiqlikli şarikli-vintli cütlüklərlə (şvc) təchiz olunmuş addım və ya servointiqal mexanizmlərindən ibarətdir.

  13. 13. 6. frez dəzgahları.

    Lecture

    6.1. ümumi təyinatlı frez dəzgahları. 6.2. üfüqi frez dəzgahları. 6.3.şaquli frez dəzgahları.

  14. 14. İçyonuş dəzgahları.1. üfüqi içyonuş dəzgahları. 2. şaquli içyonuş dəzgahları

    Seminar

    İçyonuş (borinq) dəzgahları iri qabaritli pəstahlarda dəqiq dəliklərin yonulması, yonulmuş səthlərin, iç yivlərin və alın səthlərinin yüksək dəqiqliklə emalı üçün nəzərdə tutulmuşdur. üfüqi içyonuş dəzgahlarında şpindel gorizontal yerləşərək uzun və korpus tipli detalların emalını təmin edir, şaquli içyonuş dəzgahları isə şpindelin vertikal yerləşməsi sayəsində diametri böyük və ağır pəstahların rahat bərkidilməsi və dəqiq emalı üçün istifadə olunur.

  15. 15. 6.4. uzununa frez dəzgahları. 6.5. karusel və köçürmə frez dəzgahları

    Lecture

    Uzununa frez dəzgahları iri qabaritli və uzunşəkilli pəstahların (gövdələr, staninalar) müstəvi və profilli səthlərinin eyni vaxtda bir neçə frez başlığı ilə yüksək məhsuldarlıqla emalı üçün nəzərdə tutulmuşdur. karusel və köçürmə frez dəzgahları isə fasiləsiz emal prosesini təmin edən fırlanan dairəvi masaya malikdir; pəstahların yüklənməsi və boşaldılması emal dayandırılmadan həyata keçirilir.

  16. 16. Laboratori̇ya i̇şi̇ №3. 2a125 modelli universal şaquli burğu dəzgahının konstruksiyasının öyrənilməsi

    Laboratory

    2a125 modelli universal şaquli burğu dəzgahı orta ölçülü pəstahlarda diametri 25 mm-ə qədər olan dəliklərin burğulanması, genəldilməsi, zenkerlənməsi, rəşbərlənməsi və yiv açılması üçün nəzərdə tutulmuşdur. dəzgahın konstruksiyası sütun, sürət və irəliləmə qutuları, şpindel düyünü və hündürlüyü tənzimlənən masadan ibarətdir; kinematik sxem isə fərqli emal rejimlərinə uyğun olaraq şpindelin pilləli dövrlər sayını və mexaniki irəliləməsini təmin edir.

  17. 17. 12. düzyonuş və isgənə dəzgahları.

    Lecture

    7.1. uzu- nuna düzyonuş dəzgahlzrı. 7.2. eninə düz- yonuş dəzgahları. 7.3. i̇sgənə dəzgahları

  18. 18. Frez dəzgahları. 1. ümumi təyinatlı frez dəzgahları. 2. şaquli frez dəzgahları və uzununa frez dəzgahları

    Seminar

    Frez dəzgahları çoxdişli kəsici alət olan frezlər vasitəsilə müstəvi, profilli, formalı səthlərin, kanalların və dişli çarxların emalı üçün nəzərdə tutulmuşdur. əsas hərəkət frezin fırlanması, irəliləmə hərəkəti isə pəstahın masa ilə birlikdə xətti hərəkətidir.

  19. 19. 8. dartma dəzgahları.

    Lecture

    8.1. daxili dartma dəzgahları. 8.2. şaquli dartma dəzgahları. 8.3. xarici səthləri dartma dəzgahları

  20. 20. Laboratori̇ya i̇şi̇ №4. HAAS sl-10 modelli rpi̇ torna dəzgahının konstruksiya sının öyrənilməsi

    Laboratory

    Haas sl-10 modelli rpi̇ torna dəzgahı kiçik və orta ölçülü mürəkkəb formalı detalların seriyalı emalı üçün nəzərdə tutulmuş yüksək dəqiqlikli kompakt avadanlıqdır. dəzgah maili stanina konstruksiyasına, 12 mövqeli avtomatik revolver başlığa və şvc ilə təchiz olunmuş yüksək dinamikalı servo-intiqallara malikdir.

  21. 21. 9. pardaxlama dəzgahları.

    Lecture

    9. pardaxlama dəzgahları. 9.1. dairəvi pardaxlama dəzgahları. 9.2. daxili pardaxlama dəzgahları. 9.3. mərkəzsiz pardaxlama dəzgahları. 9.4. yastı pardaxlama dəzgahları. 9.5. i̇tiləmə dəzgahları. 10. tamamlama dəzgahları

  22. 22. Pardaxlama dəzgahları

    Seminar

    Pardaxlama (cilalama) dəzgahları pəstahların səthlərindən kiçik payı kəsib götürməklə yüksək dəqiqlik və aşağı kələ-kötürlük almaq üçün nəzərdə tutulmuş abraziv alətli avadanlıqlardır. bu dəzgahlarda əsas hərəkət abraziv dairənin yüksek sürətli fırlanması, irəliləmə hərəkəti isə pəstahın və ya alətin veriliş hərəkətidir.

  23. 23. 11. diş emal edən dəzgahlar.

    Lecture

    11.1. diş iskənələyən dəzgahlar. 11.2. diş frezləyən dəzgahlar.11.3. diş pardaxlayan dəzgahlar

  24. 24. Laboratori̇ya i̇şi̇ №4. HAAS sl-10 modelli rpi̇ torna dəzgahının konstruksiya sının öyrənilməsi

    Laboratory

    Haas sl-10 modelli rpi̇ torna dəzgahı kiçik və orta ölçülü mürəkkəb formalı detalların seriyalı emalı üçün nəzərdə tutulmuş yüksək dəqiqlikli kompakt avadanlıqdır. dəzgah maili stanina konstruksiyasına, 12 mövqeli avtomatik revolver başlığa və şvc ilə təchiz olunmuş yüksək dinamikalı servo-intiqallara malikdir.

  25. 25. 12. aqreqat dəzgahlar.

    Lecture

    12.1. qüvvə başlıqları

  26. 26. Alət materialları

    Seminar

    Alət materialları metalkəsən alətlərin kəsici hissəsinin hazırlanmasında istifadə olunan, yüksek bərklik, yeyilməyə davamlılıq və istiliyə dözümlülük tələblərinə cavab verən xüsusi xammallardır. bu materiallara karbonlu və tezkəsən alət poladları, bərk xəlitələr, mineral-keramika və super-bərk sintetik materiallar ( almaz, kubik bor nitridi) daxildir.

  27. 27. 13. avtomat xətlər.

    Lecture

    13.1. avtomat xətlərin təsnifatı. 13.2. aqreqat dəzgahlardan tərtib olunmuş avtomat xətlər

  28. 28. Laboratori̇ya i̇şi̇ №5. 3шп-320 modelli pardaxlama-cilalama dəzgahının konstruksiyasının və kinematikasının öyrənilməsi

    Laboratory

    3шп-320 modelli pardaxlama-cilalama dəzgahı optik detalların və dəqiq müstəvi səthlərin yüksek keyfiyyətlə cilalanması və son emalı üçün nəzərdə tutulmuş xüsusi avadanlıqdır. dəzgahın kinematik sxemi pəstahın və ya alətin fırlanma hərəkəti ilə yanaşı, müəyyən trayektoriya üzrə mürəkkəb rəqsi hərəkətlərini təmin edən intiqal mexanizmlərindən ibarətdir.

  29. 29. 14. proqramla idarə olunan dəzgahlar.

    Lecture

    14.1.proqramın hazırlanma qaydaları. 14.2.çoxəməliyyatlı dəzgahlar

  30. 30. Ümumi təyinatlı alətlər

    Seminar

    Ümumi təyinatlı alətlər müxtəlif növ metalkəsən dəzgahlarda geniş çeşiddə standart pəstahların emalı üçün istifadə edilən ununiversal kəsici vasitələrdir. bu qrupa universal torna kəskiləri, standart burğular, zenkerlər, rəndələr, frezlər və paftalar kimi geniş tətbiq sahəsinə malik alətlər daxildir.

  31. 31. 15. kəsici alətlərin istehsalında istifadə olunan materiallar.

    Lecture

    15.1. karbonlu alət poladları. 15.2. leqirləşdirilmiş alət poladları. 15.3. tezkəsən alət poladları.

  32. 32. Laboratori̇ya i̇şi̇ №5. 3шп-320 modelli pardaxlama-cilalama dəzgahının konstruksiyasının və kinematikasının öyrənilməsi

    Laboratory

    3шп-320 modelli pardaxlama-cilalama dəzgahı optik detalların və dəqiq müstəvi səthlərin yüksek keyfiyyətlə cilalanması və son emalı üçün nəzərdə tutulmuş xüsusi avadanlıqdır. dəzgahın kinematik sxemi pəstahın və ya alətin fırlanma hərəkəti ilə yanaşı, müəyyən trayektoriya üzrə mürəkkəb rəqsi hərəkətlərini təmin edən intiqal mexanizmlərindən ibarətdir.

  33. 33. 15.4. metal- keramik bərk xəlitələr.

    Lecture

    15.5.mineral- keramik materiallar. 15.6.yüksək bərklikli alət materialları. 15.7.abraziv materiallar

  34. 34. 16. ümumi təyinatlı alətlər.

    Lecture

    16.1. kəskilər. 16.2. deşik emal edən alətlər. 16.2.1. bur ğular.

  35. 35. 16.2.2. zenkerlər.

    Lecture

    16.2.3. rayberlər.

  36. 36. 16.3. dartılar, onların elementləri və həndəsi parametrləri

    Lecture

    Dartılar (broşlar) daxili və xarici mürəkkəb formalı səthlərin, açar kanallarının və yivlərin yüksək dəqiqliklə emalı üçün nəzərdə tutulmuş çoxdişli kəsici alətlərdir. alətin konstruksiyası bərkitmə quyruğundan, yönəldici hissələrdən, tədricən hündürlüyü artan kəsici və kalibrləyici dişlərdən, həmçinin yonqar yuvaları və arxa tutacaq elementlərindən ibarətdir.

  37. 37. 16.4. frezlər.

    Lecture

    Frezlər müstəvi, profilli, formalı səthlərin, kanalların və dişli çarxların emalı üçün nəzərdə tutulmuş bir və ya bir neçə kəsici dişi olan fırlanan alətlərdir. konstruksiyasına və təyinatına görə silindrik, alnı, diskli, sonluq və bucaq frezləri kimi növlərə bölünərək bütöv, yığma və ya bərk xəlitəli lövhələrlə təchiz olunurlar.

  38. 38. 17. alətin əsas hissələri.

    Lecture

    18. kəsici alətin birləşdirici hissələri.