Qida kimyasıSyllabus

Subject code

İF-3084y

Credits

4

Student workload

120

Semester

Autumn semester

Academic year

2025-2026

Subject type

Mandatory

Form of education

Full-time

Language of instruction

Azerbaijani

In-class hours

a) 30 saat - mühazirə b) 15 saat - laboratoriya

Out-of-class hours

a) 50 saat - TSİ b) 25 saat - MRTSİ

“qida kimyası” fənni qida xammallarının və hazır qida məhsullarının əsas kimyəvi tərkib hissələrinin quruluşunu, təsnifatını və fiziki-kimyəvi xassələrini əhatə edir. kurs çərçivəsində suyun qida sistemlərində rolu, zülalların, lipidlərin və karbohidratların kimyəvi quruluşu və funksional xüsusiyyətləri, vitaminlər və mineral maddələrin qida dəyəri izah olunur. qida komponentlərinin texnoloji emal, saxlanma və istehlak proseslərində keçirdiyi kimyəvi dəyişikliklər, o cümlədən maillard reaksiyası, lipidlərin oksidləşməsi, zülalların denaturasiyası və komponentlərarası qarşılıqlı təsirlər məhsulun keyfiyyətinə təsiri baxımından şərh edilir.

• lecture
• laboratory work
• presentations
• teamwork
• interactive discussion

1. 1

   CLO 1: Ftn 1. qida maddələrinin kimyasının fizioloji aspektlərini və onların insan orqanizminə təsirini izah edir.

2. 2

   CLO 2: Ftn 2. zülalların quruluşunu, xassələrini, təbiətdə yayılmasını və bioloji əhəmiyyətini izah edir.

3. 3

   CLO 3: Ftn 3. karbohidratların canlı təbiətdə rolunu, təsnifatını, fotosintez prosesini, monosaxaridlərin, oliqosaxaridlərin və polisaxaridlərin quruluşunu, xassələrini və bioloji törəmələrini izah edir.

4. 4

   CLO 4: Ftn 4. vitaminlərin ümumi xarakteristikasını, təsnifatını və insan orqanizmi üçün əhəmiyyətini izah edir.

5. 5

   CLO 5: Ftn 5. həzmin kimyəvi əsaslarını və əhəmiyyətini, qidanın ağız boşluğunda, mədədə və nazik bağırsaqda həzm olunmasını, öd və bağırsaq şirəsinin rolunu, zülalların bağırsaqlarda çürüməsini və çürümə məhsullarının orqanizmdə zərərsizləşdirilməsini izah edir.

6. 6

   CLO 6: Ftn 6. qida təhlükəsizliyinin əsaslarını, genetik modifikasiya olunmuş (gmo) qida məhsullarının xüsusiyyətlərini və bioloji oksidləşmənin orqanizmin enerji ilə təmin olunmasındakı rolunu izah edir.

1. 1.
   Giriş. su və buzLecture
2. 2.
   Qida kimyası laboratoriyasına girişLaboratory
3. 3.
   Amin turşularının quruluşu, təsnifatı və fiziki xassələri.Lecture
4. 4.
   Amin turşuları və peptidlərin kimyəvi reaksiyaları və terminologiyası.Lecture
5. 5.
   Zülallar: quruluşu və konformasiyası, zülal denaturasiyası, zülalların fiziki-kimyəvi xassələri, zülalların izolyasiyası və təmizlənməsi.Lecture
6. 6.
   Reduksiyaedici şəkərlərin keyfiyyətcə təyini, nişastanın mənbəyinin və fiziki xassələrinin müəyyən edilməsi, nişastanın hidrolizi, şəkərin miqdarının təyini (lane-eynon metodu)Laboratory
7. 7.
   Lipidlərlə bağlı təriflər, əhəmiyyəti, lipidlərin təsnifatı, sterollar və fosfolipidlər, yağ turşuları – quruluşları və təsnifatı, cis/trans izomerləri, qliseridlər, polimorfizm.Lecture
8. 8.
   Lipidlərdə baş verən pozulma reaksiyaları antioksidantlar, lipidlərdə baş verən digər əsas reaksiyalar yağ əvəzləyici maddələr.Lecture
9. 9.
   Karbohidratların quruluşu və adlandırılması, konfiqurasiyası, monosaxaridlərin reaksiyaları, maillard (fermentsiz qəhvəyi rənglənmə) reaksiyası.Lecture
10. 10.
    Bərk və maye yağlarda peroksid ədədinin müəyyən edilməsi, aktiv turşuluq ədədi və sabunlaşma ədədi müəyyən edilməsi, yod ədədi müəyyən edilməsi. maillard reaksiyası və karamelləşmə.Laboratory
11. 11.
    Oliqosaxaridlər, polisaxaridlər, nişasta, sellüloza, pentozanlar, qamlar, pektin, qida lifləri.Lecture
12. 12.
    Rəngləyici maddələr.Lecture
13. 13.
    Ətirləndirici maddələr.Lecture
14. 14.
    Amin turşularının reaksiyaları, südün kazeinlərinin izolyasiyası, zülal miqdarının təyini.Laboratory
15. 15.
    Vitaminlər.Lecture
16. 16.
    Minerallar.Lecture
17. 17.
    Qida komponentlərində kimyəvi qarşılıqlı təsirlər – maillard reaksiyası.Lecture
18. 18.
    Zülalların elektroforetik analizi, su fəaliyyəti və nəmlik miqdarı, emulsiya əmələ gəlməsi.Laboratory
19. 19.
    Qida komponentlərində kimyəvi qarşılıqlı təsirlər – zülal-zülal və zülal-lipid qarşılıqlı təsirləri.Lecture
20. 20.
    Qida komponentlərində kimyəvi qarşılıqlı təsirlər – aromatik maddələrin qarşılıqlı təsirləri.Lecture

1. 1. INTRODUCTION TO THE CHEMISTRY OF food, by MICHAEL zeece, academic press & elsevier inc., 2020
2. 2. food the chemistry of its components 5th edition by t.p. coultate, the royal society of chemistry, 2009.
3. 3. gıda kimyası, editör: i̇lbilge saldamli, hacettepe üniversitesi yayınları, 2021