Telekommunikasiya şəbəkələrinin arxitekturasıMövzu planı

Telekommunikasiya şəbəkələrinin təyinatı, əsas funksiyaları və inkişaf mərhələləri öyrənilir. Şəbəkələrin fiziki və məntiqi strukturu, şəbəkə qovşaqları, ötürmə mühiti, son qurğular və şəbəkə xidmətləri araşdırılır. Müasir telekommunikasiya infrastrukturunun formalaşmasında arxitektura prinsiplərinin rolu izah edilir.

Ulduz, halqa, şin, ağac və tor (mesh) topologiyaları, onların üstünlükləri və məhdudiyyətləri nəzərdən keçirilir. Mərkəzləşdirilmiş və paylanmış arxitekturalar müqayisə olunur. Şəbəkə topologiyasının performansa, etibarlılığa, genişlənmə imkanlarına və nasazlıqlara davamlılığa təsiri təhlil edilir.

OSI modelinin yeddi səviyyəsi və TCP/IP modelinin əsas komponentləri öyrənilir. Hər bir səviyyənin funksiyaları, protokolların qarşılıqlı fəaliyyəti, məlumatların kapsullaşdırılması və dekapsullaşdırılması prinsipləri izah edilir. Şəbəkə problemlərinin səviyyələr üzrə müəyyənləşdirilməsi və diaqnostikası araşdırılır.

Məlumatların fiziki mühit vasitəsilə ötürülməsi, mis kabellər, optik liflər və simsiz rabitə mühitləri öyrənilir. Ethernet texnologiyası, MAC ünvanları, kadrların ötürülməsi, kommutatorların iş prinsipləri və kanal səviyyəsində məlumat mübadiləsi araşdırılır. Ötürmə sürəti, gecikmə və siqnal keyfiyyəti kimi göstəricilər təhlil edilir.

IPv4 və IPv6 ünvanlaşdırma prinsipləri, alt şəbəkələrə bölünmə, CIDR, şlüzlər və ünvanların planlaşdırılması öyrənilir. Şəbəkə ünvanlarının bölüşdürülməsi, ünvan sahəsinin səmərəli istifadəsi və müxtəlif ölçülü şəbəkələrin əlaqələndirilməsi məsələləri araşdırılır.

Kommutasiyanın və marşrutlaşdırmanın əsas prinsipləri, marşrutlaşdırma cədvəlləri və paketlərin ötürülmə mexanizmləri öyrənilir. Statik və dinamik marşrutlaşdırma, RIP, OSPF və BGP protokollarının iş prinsipləri müqayisə edilir. Şəbəkələrarası əlaqənin qurulması və marşrutların seçilməsinə təsir edən amillər təhlil olunur.

Virtual lokal şəbəkələrin (VLAN) yaradılması və tətbiqi, məntiqi seqmentasiya, trunk bağlantıları və VLAN-lar arasında marşrutlaşdırma prinsipləri öyrənilir. Şəbəkələrin seqmentlərə bölünməsinin idarəetmə, performans və təhlükəsizlik baxımından əhəmiyyəti araşdırılır.

Geniş ərazi şəbəkələrinin (WAN) arxitekturası, müxtəlif coğrafi ərazilərdə yerləşən şəbəkələrin birləşdirilməsi və operator şəbəkələrinin quruluşu öyrənilir. MPLS texnologiyasının işləmə prinsipləri, etiket əsaslı paket ötürülməsi, trafik mühəndisliyi və xidmətlərin təşkili məsələləri nəzərdən keçirilir.

Xidmət keyfiyyəti anlayışı, ötürmə qabiliyyəti, gecikmə, jitter və paket itkisi göstəriciləri öyrənilir. Səs, video və digər real vaxt xidmətləri üçün trafik prioritetləşdirilməsi, növbələrin idarə olunması və resursların bölüşdürülməsi mexanizmləri təhlil edilir.

Optik lifli rabitə sistemlərinin əsas komponentləri, optik ötürmə prinsipləri, WDM texnologiyası və optik şəbəkələrin quruluşu öyrənilir. FTTH, PON və digər optik giriş şəbəkələrinin arxitekturası araşdırılır. Optik şəbəkələrin yüksək ötürmə qabiliyyəti, etibarlılığı və genişzolaqlı xidmətlərin təmin edilməsində rolu qiymətləndirilir.

Mobil rabitə sistemlərinin nəsilləri və inkişaf istiqamətləri öyrənilir. 4G LTE şəbəkəsinin əsas komponentləri, 5G arxitekturası, radio giriş şəbəkəsi, nüvə şəbəkəsi və şəbəkə dilimlənməsi (Network Slicing) prinsipləri araşdırılır. Aşağı gecikmə, yüksək ötürmə sürəti və çoxsaylı qurğuların qoşulması kimi tələblər təhlil edilir.

SDN arxitekturasında idarəetmə və məlumat ötürmə müstəvilərinin ayrılması, mərkəzləşdirilmiş şəbəkə idarəetməsi və proqramlaşdırıla bilən şəbəkə prinsipləri öyrənilir. NFV yanaşması vasitəsilə şəbəkə funksiyalarının proqram təminatı əsasında virtuallaşdırılması araşdırılır. Bu texnologiyaların çeviklik, avtomatlaşdırma və resurslardan səmərəli istifadə baxımından imkanları qiymətləndirilir.

Bulud əsaslı şəbəkə xidmətləri, məlumat mərkəzlərinin şəbəkə arxitekturası, IoT qurğularının əlaqələndirilməsi və kənar hesablama (Edge Computing) prinsipləri öyrənilir. Məlumatların mənbəyə yaxın emalının gecikməyə və şəbəkə resurslarının istifadəsinə təsiri araşdırılır. Paylanmış xidmətlərin əlaqələndirilməsi və miqyaslanması məsələləri nəzərdən keçirilir.

Şəbəkə infrastrukturuna yönələn əsas təhdidlər, şəbəkə cihazlarının qorunması, girişə nəzarət, şifrələnmiş rabitə, şəbəkə seqmentasiyası və monitorinq mexanizmləri öyrənilir. Təhlükəsiz arxitektura prinsipləri, ehtiyat bağlantılar, redundans, nasazlıqlara davamlılıq və xidmətin fasiləsizliyinin təmin edilməsi araşdırılır.

Müxtəlif miqyaslı telekommunikasiya şəbəkələrinin layihələndirilməsi üçün texniki tələblərin müəyyənləşdirilməsi, topologiyanın seçilməsi, ünvanlaşdırma planının hazırlanması və marşrutlaşdırma mexanizmlərinin seçilməsi öyrənilir. Ənənəvi şəbəkələr, SDN, NFV və 5G əsaslı arxitekturalar müqayisə edilir. Performans, xərc, təhlükəsizlik, etibarlılıq və genişlənmə imkanları üzrə qiymətləndirmə aparılır.