DeFi sistemlərinin təhlükəsizliyiSillabus

Fənn kodu

MS-1421

Kredit

6

Tələbənin iş yükü

135

Semestr

Payız semestri

Akademik il

2

Fənnin tipi

Seçmə

Təhsil forması

Əyani

Tədris dili

Azərbaycan

Auditoriyadaxili saatlar

30 saat mühazirə + 15 saat praktiki/laboratoriya

Auditoriyadan kənar saatlar

60 saat sərbəst iş

Bu fənn mərkəzləşdirilməmiş maliyyə (DeFi) sistemlərinin arxitekturasının, fəaliyyət prinsiplərinin və təhlükəsizlik mexanizmlərinin öyrənilməsini nəzərdə tutur. Fənn çərçivəsində ağıllı müqavilələrin (smart contracts) təhlükəsizliyi, mərkəzləşdirilməmiş birjalar (DEX), kreditləşmə və borclanma protokolları, likvidlik hovuzları, stabilkoinlər və digər DeFi tətbiqlərinin iş prinsipləri araşdırılır. Eyni zamanda, ağıllı müqavilələrdəki zəifliklər, təkrar giriş (reentrancy) hücumları, fləş-kredit (flash loan) hücumları, qiymət orakullarının manipulyasiyası, iqtisadi hücumlar və digər təhlükəsizlik riskləri öyrənilir. Fənn çərçivəsində blokçeyn tranzaksiyalarının təhlili, ağıllı müqavilələrin təhlükəsizlik auditinin aparılması, risklərin qiymətləndirilməsi və müdafiə mexanizmlərinin tətbiqi məsələlərinə xüsusi diqqət yetirilir. Fənn tələbələrdə DeFi protokollarının təhlükəsizlik səviyyəsini qiymətləndirmək, potensial zəiflikləri müəyyənləşdirmək, hücum ssenarilərini təhlil etmək və mərkəzləşdirilməmiş maliyyə sistemlərinin etibarlılığını artırmaq üçün müvafiq təhlükəsizlik tədbirlərini seçmək üzrə nəzəri bilik və praktiki bacarıqlar formalaşdırır.

• mühazirə
• seminar
• təqdimatlar
• komanda işi
• layihə əsaslı öyrənmə

1. 1

   CLO 1: DeFi ekosisteminin, əsas protokol növlərinin və blokçeyn infrastrukturunun iş prinsiplərini izah edir.

2. 2

   CLO 2: Ağıllı müqavilələrdə girişə nəzarət, yenidən daxilolma (reentrancy), hesablamaların dəqiqliyi, icazəsiz yeniləmə və digər riskləri müəyyənləşdirir.

3. 3

   CLO 3: Orakl manipulyasiyası, flash-loan hücumları, likvidlik riskləri, MEV və iqtisadi istismar ssenarilərini təhlil edir.

4. 4

   CLO 4: DeFi protokollarının təhlükəsizlik arxitekturasını, etibar fərziyyələrini və hücum səthlərini qiymətləndirir.

5. 5

   CLO 5: Statik analiz, testlər, fuzzing və simulyasiya vasitələrindən istifadə etməklə zəiflikləri tədris mühitində aşkarlayır.

6. 6

   CLO 6: Audit, monitorinq, çoximzalı idarəetmə, fasilə mexanizmləri və insidentlərə cavab planı üzrə müdafiə tədbirləri hazırlayır.

7. 7

   CLO 7: Radioelektronikanın əsas prinsiplərini izah edir.

1. 1.
   DeFi anlayışı və ekosistemin arxitekturası.Mühazirə

   Mərkəzləşdirilməmiş maliyyənin prinsipləri, əsas iştirakçılar, blokçeyn şəbəkələri, protokollar və etibar modelinin xüsusiyyətləri.

2. 2.
   Ağıllı müqavilələr və icra mühiti.Mühazirə

   Ağıllı müqavilələrin həyat dövrü, vəziyyət dəyişənləri, tranzaksiyalar, qaz haqları və icra mühitindəki təhlükəsizlik məhdudiyyətləri.

3. 3.
   DeFi protokol növləri və onların riskləri. Mühazirə

   DEX, kreditvermə protokolları, likvidlik hovuzları, gəlirlilik aqreqatorları, stabilkoinlər və törəmə alətlər.

4. 4.
   Ağıllı müqavilələrin yayılmış zəiflikləri.Mühazirə

   Reentrancy, girişə nəzarət xətaları, yoxlanılmamış xarici çağırışlar, hesablamalarda daşma/alt-daşma və təhlükəli yeniləmə mexanizmləri.

5. 5.
   Açarların və imzaların təhlükəsizliyiMühazirə

   Kriptoqrafik açarların saxlanması, multisig, inzibati rollar, icazələrin məhdudlaşdırılması və açarların idarə olunması.

6. 6.
   Orakllar və qiymət məlumatlarının etibarlılığı. Mühazirə

   Orakl arxitekturası, qiymət mənbələri, köhnəlmiş məlumat, qiymət manipulyasiyası və məlumatların yoxlanması.

7. 7.
   Flash-loan hücumları və iqtisadi istismar. Mühazirə

   Flash-loan mexanizmləri, atomik tranzaksiyalar, qiymət və likvidlik manipulyasiyası, hücum ssenarilərinin təhlili.

8. 8.
   DEX və likvidlik hovuzlarının təhlükəsizliyi.Mühazirə

   Avtomatlaşdırılmış market-meyker modelləri, slippage, impermanent loss, likvidlik konsentrasiyası və manipulyasiya riskləri.

9. 9.
   Kreditvermə və likvidasiya mexanizmləri. Mühazirə

   Girov nisbətləri, sağlamlıq göstəriciləri, likvidasiya hədləri, bazar dəyişkənliyi və kaskad likvidasiya riski.

10. 10.
    Cross-chain körpülər və interoperabellikMühazirə

    Körpü arxitekturaları, validator və mesaj yoxlaması, saxta mesajlar, körpü aktivlərinin təminatı və etibar fərziyyələri.

11. 11.
    MEV və tranzaksiya sıralanması riskləriMühazirə

    Front-running, sandwich hücumları, tranzaksiya sıralanması və istifadəçi əməliyyatlarının qorunması üsulları.

12. 12.
    DeFi təhlükəsizlik auditi və testləşdirmə. Mühazirə

    Kod icmalı, statik analiz, vahid testlər, fuzzing, invariantların yoxlanması və audit hesabatının hazırlanması

13. 13.
    Monitorinq, insidentlərin aşkarlanması və cavab.Mühazirə

    On-chain monitorinq, anomaliyaların müəyyənləşdirilməsi, fövqəladə dayandırma, zərərin məhdudlaşdırılması və insidentdən sonrakı təhlil.

14. 14.
    İdarəetmə, hüquqi və uyğunluq məsələləri.Mühazirə

    DAO idarəetməsi, səsvermə hücumları, risk açıqlamaları, AML/KYC konteksti, məxfilik və yurisdiksiya fərqləri.

15. 15.
    Kompleks DeFi təhlükəsizlik layihəsiMühazirə

    Seçilmiş protokolun təhlükə modeli, risk reyestri, test planı, müdafiə təklifləri və yekun hesabatın hazırlanması.

1. Antonopoulos, A. M., Wood, G. Mastering Ethereum: Building Smart Contracts and DApps. O’Reilly Media.
2. OWASP Foundation. Smart Contract Security Verification Standard (SCSVS) və OWASP Smart Contract Top 10.
3. ConsenSys Diligence. Smart Contract Best Practices və audit resursları.
4. Ethereum Documentation: ağıllı müqavilələr, təhlükəsizlik, testləşdirmə və tərtibatçı sənədləri.
5. OpenZeppelin Documentation: Contracts, Access Control, Upgradeability və təhlükəsizlik vasitələri.
6. Seçilmiş DeFi protokollarının rəsmi texniki sənədləri, audit hesabatları və təhlükəsizlik açıqlamaları.