MS Excel ilə verilənlərin analiziSillabus

Fənn kodu

İFS-40185y

Kredit

6

Tələbənin iş yükü

180

Semestr

Yaz semestri

Akademik il

2025-2026

Fənnin tipi

Seçmə

Təhsil forması

Əyani

Tədris dili

Azərbaycan

Auditoriyadaxili saatlar

a) 30 saat - mühazirə b) 30 saat - seminar

Auditoriyadan kənar saatlar

a) 72 saat - sərbəst iş b) 48 saat - hazırlıq

“Excel ilə verilənlərin analizi” fənni Microsoft Excel mühitində verilənlərin emalı, təhlili və vizuallaşdırılması üzrə nəzəri bilik və praktik bacarıqların formalaşdırılmasına yönəlib. Fənn çərçivəsində Excel-in əsas funksiyaları, məntiqi, riyazi, statistik, mətn, tarix və axtarış funksiyaları, verilənlərin çeşidlənməsi və filtrlənməsi, şərti formatlaşdırma, diaqramların qurulması, PivotTable və PivotChart, Data Analysis ToolPak, Power Query, Power Pivot və DAX alətlərindən istifadə öyrədilir. Kursun sonunda tələbələr verilənlərin təhlili, hesabat və interaktiv dashboardların hazırlanması, məlumatların transformasiyası və vizuallaşdırılması üzrə praktiki bacarıqlar əldə edir, Excel vasitəsilə analitik qərarvermə prosesində səmərəli işləmək bacarığı qazanırlar.

• mühazirə
• interaktiv müzakirə
• seminar
• təqdimatlar
• layihə əsaslı öyrənmə

1. 1

   CLO 1: Excel mühitinin əsas imkanlarını, verilənlərin daxil edilməsi, formatlaşdırılması və əsas funksiyaların tətbiqini izah edir.

2. 2

   CLO 2: Riyazi, statistik, məntiqi, mətn, tarix və axtarış funksiyalarından istifadə edərək verilənləri emal edir və təhlil edir.

3. 3

   CLO 3: Verilənlərin çeşidlənməsi, filtrlənməsi, şərti formatlaşdırılması və vizuallaşdırılması üsullarını tətbiq edir.

4. 4

   CLO 4: PivotTable, PivotChart, Power Query və Power Pivot alətlərindən istifadə etməklə verilənləri modelləşdirir və təhlil edir.

5. 5

   CLO 5: DAX funksiyalarından istifadə edərək hesablamalar aparır, hesabatlar və interaktiv dashboardlar hazırlayır.

6. 6

   CLO 6: Excel-in analitik alətlərindən istifadə etməklə real verilənlər əsasında qərarverməni dəstəkləyən hesabat və layihələr hazırlayır.

1. 1.
   Excel-ə giriş və əsas xüsusiyyətlərMühazirə

   Mövzuda verilənlərin analizi və idarə edilməsində ən geniş yayılmış alətlərdən biri olan Microsoft Excel proqramının interfeysi və iş prinsipləri öyrənilir. Tələbələr Excel pəncərəsinin strukturunu, menyuları, sətir, sütun və xanaların təşkilini, fərqli tipdə məlumatların daxil edilməsi və vizual formatlanması qaydalarını mənimsəyirlər. Həmçinin, proqram daxilində riyazi hesablama əməliyyatlarının aparılması və fundamental funksiyaların sintaksisinə uyğun yazılıb tətbiq edilməsi prinsipləri təhlil edilir.

   • Excel mühitinin əsas imkanlarını, verilənlərin daxil edilməsi, formatlaşdırılması və əsas funksiyaların tətbiqini izah edir.
2. 2.
   Verilənlərin təşkili və formatlaşdırılmasıMühazirə

   Mövzuda Excel-də böyük həcmli məlumat çoxluqlarının nizamlanması, analizi asanlaşdıran vizual struktura gətirilməsi və idarə olunması üsulları öyrənilir. Tələbələr verilənlərin müəyyən kriteriyalara görə sıralanması və lazım olmayan məlumatların süzülərək gizlədilməsi mexanizmlərini mənimsəyirlər. Həmçinin, müəyyən edilmiş şərtlərə əsasən xanaların rəng və vizual üslubunu avtomatik dəyişən Şərti Formatlaşdırma aləti, xana aralıqlarının düzgün seçilməsi, mütləq və nisbi istinadların istifadəsi, eləcə də verilənlərin rəsmi cədvəl formatına salınması prinsipləri təhlil edilir.

   • Verilənlərin çeşidlənməsi, filtrlənməsi, şərti formatlaşdırılması və vizuallaşdırılması üsullarını tətbiq edir.
3. 3.
   Riyazi və Statistik FunksiyalarMühazirə

   Mövzuda Excel-də rəqəmsal verilənlərin analizi üçün təməl sütun sayılan fundamental riyazi və statistik funksiyalar öyrənilir. Tələbələr verilənlər çoxluğunun cəmini tapan, orta qiymətini hesablayan, ən böyük və ən kiçik dəyərlərini müəyyən edən, həmçinin xanalardakı rəqəmsal məlumatların sayını çıxaran funksiyaların tətbiqini mənimsəyirlər. Dərsin ikinci hissəsində isə maliyyə və statistika hesablamalarında dəqiqliyi təmin etmək üçün kəsr ədədlərin yuvarlaqlaşdırılması üsulları — standart yuvarlaqlaşdırma, yuxarı və aşağı yuvarlaqlaşdırma funksiyaları təhlil edilir.

   • Riyazi, statistik, məntiqi, mətn, tarix və axtarış funksiyalarından istifadə edərək verilənləri emal edir və təhlil edir.
4. 4.
   Məntiq və Şərt FunksiyalarıMühazirə

   Mövzuda Excel-də mürəkkəb biznes ssenarilərini və şərtli hesablamaları idarə etmək üçün istifadə olunan qərar qəbuledici alətlər öyrənilir. Tələbələr verilən kriteriyalara əsasən fərqli nəticələr qaytaran məntiq funksiyalarını, şərtləri birləşdirən məntiqi operatorları və çoxsəviyyəli qərarlar üçün iç-içə IF strukturunu mənimsəyirlər. Həmçinin, düsturlarda yarana biləcək xətaların qarşısını almaq üçün IFERROR və IFNA alətləri, eləcə də müəyyən şərt(lər)ə əsasən filtrlənmiş məlumatları qruplaşdıran aqreqat funksiyaları təhlil edilir.

   • Riyazi, statistik, məntiqi, mətn, tarix və axtarış funksiyalarından istifadə edərək verilənləri emal edir və təhlil edir.
5. 5.
   Axtarış və İstinad FunksiyalarıMühazirə

   Mövzuda fərqli cədvəllər və ya vərəqlər arasında verilənlərin əlaqələndirilməsi, indekslənməsi və dinamik axtarış sistemlərinin qurulması üsulları öyrənilir. Tələbələr Excel-in klassik şaquli və üfüqi axtarış alətlərini, onların məhdudiyyətlərini aradan qaldıran daha çevik və modern XLOOKUP funksiyasını, həmçinin böyük data kütlələrində yüksək performanslı axtarış təmin edən və sola doğru da axtarış edə bilən INDEX və MATCH kombinasiyasını mənimsəyirlər. Əlavə olaraq, verilən indeksə görə siyahıdan seçim edən CHOOSE və müəyyən olunmuş başlanğıc nöqtəsindən etibarən dinamik xana aralığı təyin edən OFFSET funksiyaları təhlil edilir.

   • Riyazi, statistik, məntiqi, mətn, tarix və axtarış funksiyalarından istifadə edərək verilənləri emal edir və təhlil edir.
6. 6.
   Data Validation və Məlumat Nəzarəti Mühazirə

   Mövzuda Excel mühitində verilənlər bazasına xam məlumatlar daxil edilərkən insan faktorundan qaynaqlanan xətaların minimuma endirilməsi və məlumat bütövlüyünün qorunması üsulları öyrənilir. Tələbələr xanalara yazılacaq dəyərlərə xüsusi məhdudiyyətlərin qoyulması, səhv məlumat daxil edildikdə istifadəçini xəbərdar edən funksional mesajların qurulması mexanizmlərini mənimsəyirlər. Həmçinin, biznesin davamlılığı üçün kritik olan həftəlik və ay sonu hesabatlarının formalaşdırılması mərhələsində datanın doğruluğunu, təkrarlanmasını və uyğunsuzluğunu yoxlayan nəzarət mexanizmlərinin tətbiqi araşdırılır.

7. 7.
   PivotTable və PivotChartMühazirə

   Mövzuda böyük həcmli məlumat bazalarının sürətlə qruplaşdırılması, analizi və vizuallaşdırılması üçün Excel-in ən güclü analitik alətləri olan PivotTable və PivotChart funksiyaları öyrənilir. Tələbələr xam verilənlərdən dinamik cədvəllərin qurulmasını və dörd əsas sahənin — sətirlər, sütunlar, dəyərlər və süzgəclərin düzgün konfiqurasiya edilməsini təhlil edirlər. Dərsin əsas hissəsində mövcud verilənlər üzərində xüsusi riyazi düsturlarla yeni hesablamalar aparmağa imkan verən xüsusi sahələrin yaradılması, hesabatların interaktiv idarə edilməsi üçün dilimləyicilərin qoşulması və analiz nəticələrinin dinamik qrafiklərə çevrilməsi praktiki olaraq araşdırılır.

8. 8.
   Statistik Funksiyalar və Məlumat AnaliziMühazirə

   Mövzuda böyük verilənlər çoxluğunun strukturunu, mərkəzi meylliliyini və paylanma qanunauyğunluqlarını aşkar etmək üçün istifadə olunan təməl statistik analiz metodları və funksiyaları öyrənilir. Tələbələr kənar meyllənmələrə qarşı həssas olmayan orta nöqtəni tapan MEDIAN, verilənlərin orta qiymətdən nə dərəcədə uzaqlaşdığını ölçən standart meyllənmə və dispersiya göstəricilərini təhlil edirlər. Dərsin əsas hissəsində isə iki fərqli dəyişən arasındakı xətti əlaqənin gücünü və istiqamətini müəyyən edən korrelyasiya əmsalının hesablanması, həmçinin bu statistik göstəricilərin real biznes və tədqiqat verilənlərinə tətbiq edilərək analitik hesabatların hazırlanması praktiki olaraq araşdırılır.

   • Riyazi, statistik, məntiqi, mətn, tarix və axtarış funksiyalarından istifadə edərək verilənləri emal edir və təhlil edir.
9. 9.
   Data Analysis Toolpak əlavə funksiyasıMühazirə

   Mövzuda mürəkkəb statistik və mühəndislik hesablamalarını avtomatlaşdırmaq üçün Excel-in daxili analitik modulu olan Data Analysis Toolpak aləti öyrənilir. Tələbələr bu təkmil əlavənin proqrama inteqrasiya edilməsi və aktivləşdirilməsi addımlarını təhlil edirlər. Dərsin əsas hissəsində dəyişənlər arasındakı səbəb-nəticə əlaqələrini proqnozlaşdıran reqresiya, verilənlərin asılılıq dərəcəsini ölçən korrelyasiya və iki seçmə qrupunun ortalama qiymətlərini müqayisə edən t-test analizlərinin tətbiqi, həmçinin məlumatların paylanma tezliyini vizual olaraq əks etdirən histogramlar və şkalaların qurulması praktiki olaraq araşdırılır.

   • Excel-in analitik alətlərindən istifadə etməklə real verilənlər əsasında qərarverməni dəstəkləyən hesabat və layihələr hazırlayır.
10. 10.
    Power Query - Məlumat Əldə EtməMühazirə

    Mövzuda dağınıq, irihəcmli və fərqli formatlı verilənlərin avtomatik təmizlənməsi, strukturlaşdırılması və birləşdirilməsi üçün istifadə olunan ETL aləti — Power Query öyrənilir. Tələbələr yerli Excel fayllarından, CSV sənədlərindən və birbaşa veb səhifələrdən məlumatların sorğu vasitəsilə çəkilməsi yollarını təhlil edirlər. Dərsin əsas hissəsində xam verilənlərin formata salınması üçün süzgəcləmə, nizamlanma və qruplaşdırma transformasiyaları, həmçinin verilənlər bazası məntiqi ilə işləyən — fərqli cədvəlləri sütunlar üzrə əlaqələndirən Merge və sətirlər üzrə alt-alta birləşdirən Append sorğularının tətbiqi praktiki olaraq araşdırılır.

    • PivotTable, PivotChart, Power Query və Power Pivot alətlərindən istifadə etməklə verilənləri modelləşdirir və təhlil edir.
11. 11.
    Power Pivot və Data ModelMühazirə

    Mövzuda Excel-in standart cədvəl limitlərini aşaraq milyonlarla sətirdən ibarət böyük verilənlər bazaları ilə işləməyə imkan verən Power Pivot əlavəsi və relyasiya bazaları arxitekturası öyrənilir. Tələbələr fərqli mənbələrdən gələn cədvəlləri vahid bir Data Model daxilində birləşdirməyi və onlar arasında birin-çoxa (1:N) əlaqələr qurmağı təhlil edirlər. Dərsin əsas hissəsində biznes analitikasında ən güclü hesablama dili olan DAX vasitəsilə mövcud süzgəcləri modifikasiya edən CALCULATE və sətir-sətir iterasiya aparan SUMX formullarının tətbiqi, həmçinin yaddaş və hesablama optimallığı baxımından fərqlənən "Measures" və "Calculated Columns" relyasiya mexanizmləri praktiki olaraq araşdırılır.

    • DAX funksiyalarından istifadə edərək hesablamalar aparır, hesabatlar və interaktiv dashboardlar hazırlayır.
12. 12.
    Dashboard YaratmaMühazirə

    Mövzuda mürəkkəb verilənlər çoxluğunu rəhbərlik və qərarverici şəxslər üçün asan başa düşülən, vizual və interaktiv idarəetmə panellərinə çevirmək mexanizmləri öyrənilir. Tələbələr məlumatları dinamik süzgəcləmək üçün istifadə olunan dilimləyicilər, xronoloji analiz imkanı verən zaman şkalaları və interaktivliyi artıran xüsusi forma idarəetmə elementlərinin tətbiqini təhlil edirlər. Dərsin əsas hissəsində mühüm biznes göstəricilərini vurğulayan şərti formatlaşdırma qaydaları, əsas performans göstəricilərinin vizuallaşdırılması, rəng palitrasının seçilməsi və istifadəçi təcrübəsinə uyğun professional hesabat dizaynının qurulması prinsipləri praktiki olaraq araşdırılır.

    • DAX funksiyalarından istifadə edərək hesablamalar aparır, hesabatlar və interaktiv dashboardlar hazırlayır.
13. 13.
    Final Layihəsi və TəqdimatMühazirə

    Mövzuda tələbələrin kurs boyu qazandıqları nəzəri və praktiki biliklərin real biznes ssenarilərinə və ya tətbiqi tapşırıqlara inteqrasiya olunmasını təmin edən yekun layihə mərhələsi öyrənilir. Tələbələr real verilənlər çoxluqları üzərində işləyərək, mürəkkəb məlumat modellərinin qurulması, analitik hesabatların hazırlanması və ya alqoritmik həllərin tətbiqi proseslərini layihə şəklində birləşdirirlər. Dərsin əsas hissəsində hazırlanmış layihələrin peşəkar auditoriya qarşısında vizual olaraq nümayiş etdirilməsi, təqdimat texnikaları, əldə olunmuş nəticələrin arqumentləşdirilməsi, eləcə də layihənin güclü və zəif tərəflərinin kollektiv şəkildə müzakirəsi və sual-cavab sessiyaları praktiki olaraq araşdırılır.

    • Excel-in analitik alətlərindən istifadə etməklə real verilənlər əsasında qərarverməni dəstəkləyən hesabat və layihələr hazırlayır.

1. J. Walkenbach - "Excel 2021 Bible" (2021)(yeni pəncərədə açılır)
2. M. Alexander, R. Kusleika - "Excel Dashboards and Reports" (2016)(yeni pəncərədə açılır)