Fizikanın əsasları-2Sillabus

Fənn kodu

İF-2434y

Kredit

8

Tələbənin iş yükü

240

Semestr

Yaz semestri

Akademik il

2024-2025

Fənnin tipi

Məcburi

Təhsil forması

Əyani

Tədris dili

Azərbaycan

Auditoriyadaxili saatlar

a) 30 saat mühazirə b) 15 saat seminar c) 30saat laboratoriya

Auditoriyadan kənar saatlar

a) 165 saat TSİ, b) 82,5 saat MRTSİ

Fənnin hədəf və məqsədləri: Fundamental fizika biliklərinin dərinləşdirilməsi: Elektromaqnetizm, optika, dalğa hərəkəti və müasir fizika üzrə tələbələrin biliklərini genişləndirmək və bunları mühəndislik problemlərinə tətbiq etmək; Tətbiqi bacarıqların inkişafı: Fizika qanunlarını və prinsiplərini texnologiya və mühəndislik sistemlərinin işlənməsi və təhlilində istifadə etmək bacarığını artırmaq; Analitik və praktiki yanaşma: Fiziki proseslərin riyazi modelləşdirilməsi və bu modellərin real problemlərin həllində tətbiqi. Tələbələrə fizikadan nəzəri bilikləri praktiki laboratoriya işlərində və mühəndislik tətbiqlərində istifadə etməyi öyrətməkdir. Mühəndis fizikası üçün vacib olan multidissiplinar problemləri anlamaq və fizika qanunlarının digər elmi sahələrlə əlaqəsini inkişaf etdirməkdir.

• mühazirə
• laboratoriya işi
• təqdimatlar
• seminar
• interaktiv müzakirə
• komanda işi

1. 1

   CLO 1: CLO1. Elektrik və maqnit sahələrinin əsas qanunlarını, elektrik yüklərinin qarşılıqlı təsirini, elektrik sahəsinin xarakteristikalarını və elektrostatik hadisələri izah edir.

2. 2

   CLO 2: CLO2. Sabit və dəyişən elektrik cərəyanı, elektrik dövrələrinin əsas qanunları (Om və Kirxhof qanunları) əsasında mühəndislik məsələlərini həll edir.

3. 3

   CLO 3: CLO3. Maqnit sahəsini, cərəyanın maqnit təsirini, elektromaqnit induksiyası hadisəsini və Maksvell tənliklərinin əsas ideyalarını izah edir, onların texniki tətbiqlərini əsaslandırır.

4. 4

   CLO 4: CLO4. Elektromaqnit rəqsləri və dalğalarının yaranma mexanizmini, yayılma xüsusiyyətlərini və rabitə sistemlərində tətbiqlərini təhlil edir.

5. 5

   CLO 5: CLO5. Həndəsi və dalğa optikasının əsas qanunlarını (işığın əks olunması, sınması, interferensiyası, difraksiyası və polyarlaşması) izah edir və optik sistemlərin iş prinsipini təhlil edir.

6. 6

   CLO 6: CLO6. İstilik şüalanması, fotoeffekt, atom və nüvə fizikasının əsas anlayışlarını izah edir, kvant fizikasının fundamental prinsiplərini müasir texnologiyalarla əlaqələndirir.

7. 7

   CLO 7: CLO7. Fiziki hadisələri riyazi modellərlə təsvir edir, eksperimental nəticələri emal edir, ölçmə xətalarını qiymətləndirir və nəticələri elmi əsaslarla şərh edir.

8. 8

   CLO 8: CLO8. Fizikanın fundamental qanunlarını elektronika, elektrotexnika, telekommunikasiya, optoelektronika, enerji sistemləri, sensor texnologiyaları və digər mühəndislik sahələrində tətbiq edir.

9. 9

   CLO 9: CLO9. Fizika sahəsində elmi-texniki məlumatları müstəqil araşdırır, təhlil edir və nəticələri yazılı və şifahi formada peşəkar şəkildə təqdim edir.

10. 10

    CLO 10: Fənni uğurla başa vuran tələbə: Elektrik və maqnit sahələrinin əsas qanunlarını izah edir və tətbiq edir. Elektrik dövrələrini təhlil edir, Om və Kirxhof qanunlarından istifadə edərək məsələlər həll edir. Elektromaqnit induksiyası və elektromaqnit dalğalarının yaranmasını və tətbiqlərini izah edir. Həndəsi və dalğa optikasının qanunlarını müxtəlif optik sistemlərdə tətbiq edir. Müasir fizikanın əsaslarını (istilik şüalanması, kvant, atom və nüvə fizikası) izah edir. Fiziki hadisələri analitik və eksperimental üsullarla təhlil edir. Ölçmə nəticələrini emal edir və eksperimental xətaları qiymətləndirir. Fizikanın fundamental qanunlarını müasir mühəndislik və texnologiya sahələrində tətbiq edir.

1. 1.
   Elektrik yükü. Elektrik yükünün saxlanması qanunu. Kulon qanunu. Elektrostatik sahənin intensivliyi.Elektrostatik sahənin superpozisiya prinsipi. Elektrostatik sahənin intensivlik xətləri. Elektrostatik sahənin intensivlik seli. Qauss teoremi və onun tətbiqləri.Mühazirə

   Bu mövzuda elektrostatikanın əsas anlayışları və qanunları öyrənilir. Elektrik yükünün təbiəti, növləri və əsas xassələri, həmçinin elektrik yükünün saxlanması qanununun fiziki mahiyyəti izah edilir. Elektrik yükləri arasında qarşılıqlı təsiri xarakterizə edən Kulon qanunu və onun müxtəlif mühitlərdə tətbiqi araşdırılır. Elektrostatik sahə anlayışı, sahənin intensivliyi və intensivlik vektorunun fiziki mənası şərh edilir. Mövzuda elektrostatik sahənin superpozisiya prinsipi öyrənilir, bir neçə elektrik yükünün yaratdığı nəticəvi elektrik sahəsinin hesablanması və təhlili üsulları göstərilir. Həmçinin elektrostatik sahənin intensivlik xətləri və onların xüsusiyyətləri izah edilir, elektrik sahəsinin qrafik təsviri və sahənin quruluşunun vizuallaşdırılması öyrənilir. Elektrik sahəsinin intensivlik seli anlayışı təqdim olunur və onun sahənin xarakteristikası kimi əhəmiyyəti əsaslandırılır. Qauss teoreminin fiziki mahiyyəti və riyazi ifadəsi öyrənilir, bu teoremin yüksək simmetriyaya malik elektrik sahələrinin (nöqtəvi yük, sonsuz uzun yüklənmiş tel, sonsuz müstəvi və sferik simmetrik yüklənmiş cisimlər) intensivliyinin hesablanmasında tətbiqi izah edilir. Mövzu tələbələrdə elektrostatik hadisələrin fiziki əsaslarını dərk etmək, elektrik sahəsini analitik üsullarla təhlil etmək və elektrostatika qanunlarını elektrotexnika, elektronika, yüksək gərginlik texnikası və digər mühəndislik sahələrində tətbiq etmək bacarıqlarının formalaşdırılmasına xidmət edir.

   • Bu mövzunun öyrənilməsi nəticəsində tələbə: Elektrik yükünün təbiətini, əsas xassələrini və elektrik yükünün saxlanması qanununu izah edir. Kulon qanununu tətbiq edərək nöqtəvi yüklər arasındakı elektrostatik qarşılıqlı təsir qüvvəsini hesablayır və təhlil edir. Elektrostatik sahənin intensivliyini müəyyən edir, onun istiqamətini, ölçü vahidini və fiziki mənasını şərh edir. Elektrostatik sahənin superpozisiya prinsipini tətbiq edərək çoxsaylı yüklərin yaratdığı nəticəvi elektrik sahəsini hesablayır. Elektrostatik sahənin intensivlik xətlərini və intensivlik selini izah edir, onların elektrik sahəsinin qrafik təsvirində və təhlilində rolunu əsaslandırır. Qauss teoremini yüksək simmetriyaya malik elektrik sahələrinin (sferik, silindrik və müstəvi simmetriyalı sistemlərin) intensivliyinin hesablanmasında tətbiq edir. Elektrostatik hadisələrə aid fiziki və mühəndislik məsələlərini analitik üsullarla həll edir və nəticələri elmi əsaslarla şərh edir. Elektrostatikanın əsas qanunlarını elektrotexnika, elektronika, yüksək gərginlik texnikası, izolyasiya sistemləri və digər mühəndislik tətbiqlərində istifadə edir.
2. 2.
   Elektrostatik sahədə iş. Elektrik sahəsində yükün potensial enerjisi. Elektrostatik sahənin potensialı. Elektrik sahəsinin intensivliyi ilə potensialı arasında əlaqə. Elektrik dipolu. Dipolun elektrik sahəsi. Dipol xarici elektrik sahəsində.Mühazirə

   Bu mövzuda elektrostatik sahənin energetik xarakteristikaları və elektrik dipolu anlayışı öyrənilir. Elektrostatik sahədə elektrik qüvvələrinin gördüyü iş, onun yükün hərəkət trayektoriyasından asılı olmaması və konservativ qüvvələr sahəsi olması izah edilir. Elektrik sahəsində yükün potensial enerjisi və onun fiziki mənası araşdırılır, potensial enerjinin elektrik sahəsinin xüsusiyyətlərinin qiymətləndirilməsində rolu göstərilir. Elektrostatik sahənin potensialı anlayışı, onun fiziki mahiyyəti, ölçü vahidi və ekvipotensial səthlərlə əlaqəsi öyrənilir. Elektrik sahəsinin intensivliyi ilə potensial arasındakı əlaqə izah edilir və bu əlaqədən istifadə etməklə elektrik sahəsinin müxtəlif nöqtələrdəki xarakteristikalarının təyin edilməsi üsulları göstərilir. Həmçinin elektrik dipolu anlayışı, dipol momenti və dipolun yaratdığı elektrik sahəsinin xüsusiyyətləri araşdırılır. Dipolun xarici elektrik sahəsində davranışı, ona təsir edən qüvvə momenti və tarazlıq vəziyyətləri izah edilir. Mövzu tələbələrdə elektrostatik sahənin enerji xarakteristikalarını təhlil etmək, elektrik sahəsinin potensialını və intensivliyini hesablamaq, dipol sistemlərinin davranışını izah etmək və bu bilikləri elektronika, dielektrik materiallar, sensor texnologiyaları və digər mühəndislik sahələrində tətbiq etmək bacarıqlarının formalaşdırılmasına xidmət edir.

   • Bu mövzunun öyrənilməsi nəticəsində tələbə: Elektrostatik sahədə görülən işi izah edir, onun konservativ xarakterini əsaslandırır və müxtəlif hallarda hesablayır. Elektrik sahəsində yükün potensial enerjisini və elektrostatik sahənin potensialını müəyyən edir, onların fiziki mənasını və ölçü vahidlərini izah edir. Elektrik sahəsinin intensivliyi ilə potensial arasındakı əlaqəni tətbiq edərək elektrik sahəsinin müxtəlif nöqtələrdəki xarakteristikalarını hesablayır və təhlil edir. Ekvipotensial səthləri izah edir, onların elektrik sahəsinin intensivlik xətləri ilə əlaqəsini şərh edir. Elektrik dipolu və dipol momenti anlayışlarını izah edir, dipolun yaratdığı elektrik sahəsinin xüsusiyyətlərini təhlil edir. Dipolun xarici elektrik sahəsində davranışını təhlil edir, ona təsir edən qüvvə momentini və tarazlıq vəziyyətlərini müəyyən edir. Elektrostatik sahənin enerji xarakteristikalarına və dipol sistemlərinə aid fiziki və mühəndislik məsələlərini analitik üsullarla həll edir və nəticələri elmi əsaslarla şərh edir. Potensial, potensial enerji və dipol anlayışlarını dielektrik materiallar, kondensatorlar, elektronika, sensor sistemləri və digər mühəndislik tətbiqlərinin izahında istifadə edir.
3. 3.
   Dielektriklər, onların növləri, polyarlaşması, sərbəst və bağlı yüklər. Elektrostatik sahənin induksiya vektoru. Naqillər elektrik sahəsində. Elektrik tutumu. Kondensatorlar. Təklənmiş naqilin, yüklər sisteminin və yüklü kondensatorun elektrik sahəsinin enerjisi və enerji sıxlığı.Mühazirə

   Bu mövzuda dielektrik materialların elektrik sahəsində davranışı, onların elektrik xassələri və elektrostatik sahəyə təsiri öyrənilir. Dielektriklərin növləri, polyar və qeyri-polyar dielektriklər, onların polyarlaşma mexanizmləri və xarici elektrik sahəsinin təsiri altında dipolların istiqamətlənməsi izah edilir. Sərbəst və bağlı yüklər anlayışları araşdırılır, onların dielektriklərin elektrik xüsusiyyətlərinin formalaşmasında rolu göstərilir. Mövzuda elektrostatik sahənin induksiya vektoru (elektrik yerdəyişmə vektoru) anlayışı öyrənilir, onun fiziki mənası və dielektrik mühitdə elektrik sahəsinin təsvirində əhəmiyyəti izah edilir. Naqillərin elektrik sahəsində davranışı, elektrostatik tarazlıq vəziyyəti, elektrik yükünün naqilin səthində paylanması və elektrik sahəsinin naqil daxilində xüsusiyyətləri təhlil olunur. Həmçinin elektrik tutumu anlayışı, təklənmiş naqilin və kondensatorların elektrik tutumu, müxtəlif tip kondensatorların iş prinsipi və dielektrikin kondensatorun tutumuna təsiri araşdırılır. Təklənmiş naqilin, yüklər sisteminin və yüklü kondensatorun elektrik sahəsinin enerjisi, eləcə də elektrik sahəsinin enerji sıxlığı anlayışları öyrənilir və onların hesablama üsulları izah edilir. Mövzu tələbələrdə dielektrik materialların və kondensatorların fiziki əsaslarını mənimsəmək, elektrostatik sahənin enerji xarakteristikalarını təhlil etmək və bu bilikləri elektronika, elektrotexnika, enerji sistemləri, izolyasiya texnologiyaları və digər mühəndislik sahələrində tətbiq etmək bacarıqlarının formalaşdırılmasına xidmət edir.

   • Bu mövzunun öyrənilməsi nəticəsində tələbə: Dielektriklərin növlərini, onların fiziki xassələrini və polyarlaşma mexanizmlərini izah edir, sərbəst və bağlı yükləri fərqləndirir. Elektrostatik sahənin induksiya vektorunun (elektrik yerdəyişmə vektoru) fiziki mənasını izah edir və onu dielektrik mühitdə elektrik sahəsinin təhlilində tətbiq edir. Naqillərin elektrik sahəsində davranışını, elektrostatik tarazlıq vəziyyətini və elektrik yükünün naqilin səthində paylanma qanunauyğunluqlarını şərh edir. Elektrik tutumu anlayışını izah edir, təklənmiş naqilin və müxtəlif tip kondensatorların tutumunu hesablayır, dielektrikin tutuma təsirini təhlil edir. Təklənmiş naqilin, yüklər sisteminin və yüklü kondensatorun elektrik sahəsinin enerjisini və enerji sıxlığını hesablayır, onların fiziki mənasını əsaslandırır. Dielektriklər, kondensatorlar və elektrik sahəsinin enerji xarakteristikalarına aid fiziki və mühəndislik məsələlərini analitik üsullarla həll edir və nəticələri elmi əsaslarla şərh edir. Dielektrik materialların və kondensatorların iş prinsiplərini elektronika, elektrotexnika, yüksək gərginlik texnikası, enerji sistemləri və izolyasiya texnologiyalarında tətbiq edir. Elektrik sahəsinin enerji xarakteristikalarını müxtəlif texniki sistemlərin layihələndirilməsi və istismarında qiymətləndirir və mühəndislik baxımından əsaslandırır.
4. 4.
   Elektrik cərəyanı və onun xarakteristikaları. Kəsilməzlik tənliyi. Metallarda klassik elektron nəzəriyyəsi. Om, Coul-Lens və Videman – Frans qanunları.Mühazirə

   Bu mövzuda elektrik cərəyanının yaranma şərtləri, əsas xarakteristikaları və keçirici mühitlərdə elektrik keçiriciliyinin fiziki əsasları öyrənilir. Elektrik cərəyanı, cərəyan şiddəti, cərəyan sıxlığı, yükdaşıyıcıları və onların istiqamətli hərəkəti anlayışları izah edilir. Elektrik cərəyanının davamlılığını ifadə edən kəsilməzlik tənliyinin fiziki mahiyyəti araşdırılır və onun elektrik yüklərinin saxlanması qanunu ilə əlaqəsi göstərilir. Metallarda elektrik keçiriciliyinin klassik elektron nəzəriyyəsi öyrənilir, sərbəst elektronların hərəkəti, sürüşmə sürəti və elektrik sahəsinin təsiri altında cərəyanın yaranma mexanizmi izah edilir. Keçiriciliyə temperaturun və materialın xüsusiyyətlərinin təsiri təhlil olunur. Mövzuda Om qanununun fiziki mənası, elektrik müqaviməti, xüsusi müqavimət və keçiricilik anlayışları araşdırılır. Coul–Lens qanunu əsasında elektrik cərəyanının istilik təsiri və elektrik enerjisinin istilik enerjisinə çevrilməsi izah edilir. Videman–Frans qanunu öyrənilir və metallarda elektrik və istilik keçiriciliyi arasındakı əlaqə şərh edilir. Mövzu tələbələrdə elektrik cərəyanının yaranma və yayılma mexanizmlərini, elektrik keçiriciliyinin əsas qanunlarını və onların elektronika, elektrotexnika, energetika və digər mühəndislik sahələrində tətbiqini mənimsəmək bacarıqlarının formalaşdırılmasına xidmət edir.

   • Bu mövzunun öyrənilməsi nəticəsində tələbə: Elektrik cərəyanının yaranma şərtlərini və onun əsas xarakteristikalarını (cərəyan şiddəti, cərəyan sıxlığı, gərginlik və müqavimət) izah edir. Kəsilməzlik tənliyinin fiziki mahiyyətini şərh edir və onu elektrik yükünün saxlanması qanunu ilə əlaqələndirir. Metallarda klassik elektron nəzəriyyəsini izah edir, sərbəst elektronların hərəkətini və elektrik keçiriciliyinin yaranma mexanizmini təhlil edir. Om qanununu tətbiq edərək elektrik dövrələrinin parametrlərini hesablayır və elektrik cərəyanı ilə bağlı mühəndislik məsələlərini həll edir. Coul–Lens qanunundan istifadə edərək elektrik cərəyanının istilik təsirini, ayrılan istilik enerjisini və gücü hesablayır. Videman–Frans qanununun fiziki mahiyyətini izah edir və metallarda elektrik keçiriciliyi ilə istilik keçiriciliyi arasındakı əlaqəni təhlil edir. Elektrik cərəyanına aid fiziki prosesləri analitik və riyazi üsullarla qiymətləndirir, hesablamaların nəticələrini elmi əsaslarla şərh edir. Elektrik cərəyanı və keçiricilik qanunlarını elektronika, elektrotexnika, energetika və elektrik qurğularının iş prinsipinin izahında və mühəndislik tətbiqlərində istifadə edir.
5. 5.
   Maqnit sahəsinin induksiya vektoru. Bio-Savar-Laplas qanunu, onun tətbiqləri. Hərəkət edən yükün maqnit sahəsi. Amper və Lorens qüvvələri Maqnit seli. Maqnit sahəsi üçün Qauss teoremi.Maqnit induksiya vektorunun sirkulyasiyası haqqında teorem, onun bəzi tətbiqləri. Cərəyanlı naqilin maqnit sahəsində hərəkəti zamanı görülən iş.Mühazirə

   Bu mövzuda maqnit sahəsinin əsas xüsusiyyətləri və onu xarakterizə edən fiziki qanunlar öyrənilir. Maqnit induksiya vektoru anlayışı, onun fiziki mənası, istiqaməti və ölçü vahidi izah edilir. Bio–Savar–Laplas qanunu öyrənilir və bu qanun əsasında düz cərəyanlı naqilin, dairəvi cərəyan konturunun, solenoidin və digər cərəyan sistemlərinin yaratdığı maqnit sahəsinin hesablanması üsulları araşdırılır. Hərəkət edən elektrik yükünün yaratdığı maqnit sahəsinin xüsusiyyətləri və onun elektromaqnit qarşılıqlı təsirdə rolu təhlil edilir. Mövzuda maqnit sahəsində hərəkət edən yüklərə təsir edən Lorens qüvvəsi və cərəyanlı naqilə təsir edən Amper qüvvəsinin fiziki mahiyyəti, istiqaməti və tətbiqləri izah edilir. Bu qüvvələrin elektrik mühərrikləri, maqnit ayırıcıları, hissəcik sürətləndiriciləri, kütlə spektrometrləri və digər elektromexaniki sistemlərdə istifadəsi nümunələr əsasında göstərilir. Həmçinin maqnit seli anlayışı, maqnit sahəsi üçün Qauss teoremi və maqnit induksiya vektorunun sirkulyasiyası haqqında teorem (Amper qanunu) öyrənilir. Bu qanunların maqnit sahəsinin analitik hesablanmasında və müxtəlif elektromaqnit sistemlərinin təhlilində tətbiqi araşdırılır. Cərəyanlı naqilin maqnit sahəsində hərəkəti zamanı görülən iş və maqnit sahəsinin enerji çevrilmələrində rolu izah edilir. Mövzu tələbələrdə maqnit sahəsinin əsas qanunlarını mənimsəmək, maqnit sahəsinin cərəyan və hərəkət edən yüklərlə qarşılıqlı təsirini təhlil etmək, fiziki və mühəndislik məsələlərini analitik üsullarla həll etmək və bu bilikləri elektrotexnika, elektronika, elektrik maşınları, avtomatika, enerji sistemləri və digər mühəndislik sahələrində tətbiq etmək bacarıqlarının formalaşdırılmasına xidmət edir.

   • Mövzunun mənimsənilməsi nəticəsində tələbə: Maqnit sahəsinin əsas xarakteristikalarını, maqnit induksiya vektorunun fiziki mahiyyətini və ölçü vahidini izah edir. Bio–Savar–Laplas qanununu tətbiq etməklə müxtəlif cərəyanlı keçiricilərin yaratdığı maqnit sahəsini hesablayır. Hərəkət edən elektrik yükünün yaratdığı maqnit sahəsinin xüsusiyyətlərini təhlil edir. Amper və Lorens qüvvələrinin fiziki mahiyyətini izah edir və onların təsirini müxtəlif məsələlərdə tətbiq edir. Maqnit sahəsində hərəkət edən yüklü hissəciklərin hərəkət trayektoriyasını və əsas parametrlərini müəyyən edir. Maqnit seli anlayışını izah edir və onun hesablanmasını həyata keçirir. Maqnit sahəsi üçün Qauss teoreminin mahiyyətini və tətbiq sahələrini izah edir. Maqnit induksiya vektorunun sirkulyasiyası haqqında teoremi (Amper teoremini) tətbiq etməklə maqnit sahəsinin hesablanmasını həyata keçirir. Cərəyanlı naqilin maqnit sahəsində hərəkəti zamanı görülən işi və enerji çevrilmələrini təhlil edir. Maqnit hadisələrinə aid fiziki məsələləri həll edir, uyğun qanun və düsturları seçir və nəticələri fiziki baxımdan əsaslandırır. Maqnit sahəsinin elektrik maşınlarında, elektromaqnit qurğularında, sensorlarda və digər mühəndis sistemlərində tətbiqlərini qiymətləndirir.
6. 6.
   Maddələrdə maqnit sahəsi. Maqnit sahəsinin intensivliyi. Maqnit-mexaniki hadisələr. Maqnetiklər və onun növləri: dia-, para- və ferromaqnetiklər.Mühazirə

   Bu mövzuda maddələrin maqnit xassələri və xarici maqnit sahəsində davranışları öyrənilir. Maddələrdə maqnit sahəsinin yaranma mexanizmi, atom və molekulların maqnit momentləri, elektronların orbital və spin hərəkətinin maqnit xassələrinin formalaşmasındakı rolu izah edilir. Maqnit sahəsinin intensivliyi anlayışı, onun maqnit induksiyası ilə əlaqəsi və maddələrdə maqnit sahəsinin xarakterizə edilməsində əhəmiyyəti araşdırılır. Mövzuda maqnit-mexaniki hadisələr öyrənilir, maqnit sahəsinin maddələrə göstərdiyi mexaniki təsirlər, maqnit momentinə təsir edən qüvvə momenti və maqnit sahəsində cisimlərin davranışı təhlil edilir. Bu hadisələrin elektrik maşınları, ölçü cihazları, sensor sistemləri və digər elektromexaniki qurğuların iş prinsipindəki rolu izah olunur. Həmçinin maqnetik maddələrin təsnifatı verilərək diamaqnetik, paramaqnetik və ferromaqnetik materialların fiziki xüsusiyyətləri müqayisə edilir. Onların maqnitlənmə mexanizmi, maqnit nüfuzluğu, maqnit həssaslığı və xarici maqnit sahəsinə reaksiyası araşdırılır. Ferromaqnetik materiallarda domen quruluşu, histerezis hadisəsi, qalıq maqnitlənmə və koersitiv qüvvə anlayışları izah edilir, bu xüsusiyyətlərin transformator nüvələri, elektrik mühərrikləri, daimi maqnitlər, maqnit yaddaş qurğuları və digər texniki sistemlərdə tətbiqləri göstərilir. Mövzu tələbələrdə maddələrin maqnit xassələrini və maqnit sahəsinin maddələrlə qarşılıqlı təsirini elmi əsaslarla təhlil etmək, müxtəlif maqnetik materialların xüsusiyyətlərini müqayisə etmək və bu bilikləri elektronika, elektrotexnika, materialşünaslıq, avtomatika və müasir mühəndislik texnologiyalarında tətbiq etmək bacarıqlarının formalaşdırılmasına xidmət edir.

   • Mövzunun mənimsənilməsi nəticəsində tələbə: Maddi mühitlərdə maqnit sahəsinin yaranma xüsusiyyətlərini və fiziki mahiyyətini izah edir. Maqnit sahəsinin intensivliyi, maqnit induksiyası və maqnit nüfuzluğu arasındakı əlaqəni təhlil edir. Maddələrin maqnit xassələrinin atom və molekulyar quruluşla əlaqəsini izah edir. Maqnit-mexaniki hadisələrin fiziki mahiyyətini və onların yaranma səbəblərini şərh edir. Maqnetikləri (dia-, para- və ferromaqnetikləri) maqnit xassələrinə görə fərqləndirir və müqayisə edir. Diamaqnetizm, paramaqnetizm və ferromaqnetizm hadisələrinin mexanizmini izah edir. Ferromaqnit maddələrdə domen quruluşunu, histerezis hadisəsini və maqnit doyma prosesini təhlil edir. Maddələrin maqnit xassələrinin temperaturdan və xarici maqnit sahəsindən asılılığını izah edir. Maqnit materiallarının elektrik texnikasında, elektronika, energetika və yaddaş qurğularında tətbiqlərini qiymətləndirir. Maddələrdə maqnit sahəsinə aid məsələləri həll edir, alınan nəticələri fiziki baxımdan əsaslandırır.
7. 7.
   Elektromaqnit induksiya hadisəsi. Faradey qanunu. Lens qaydası. Öz-özünə və qarşılıqlı induksiya hadisələri. İnduktivlik. Maqnit sahəsinin enerjisi və enerji sıxlığı. Transformatorlar.Mühazirə

   Bu mövzuda elektromaqnit induksiya hadisəsi və onun əsas qanunları öyrənilir. Maqnit selinin dəyişməsi nəticəsində elektrik hərəkətverici qüvvəsinin yaranması elektromaqnit induksiya hadisəsinin əsas mahiyyəti kimi izah edilir. Faradey qanunu öyrənilir, induksiya elektromotor qüvvəsinin maqnit selinin dəyişmə sürətindən asılılığı təhlil olunur və bu qanunun müxtəlif elektromaqnit qurğularında tətbiqləri araşdırılır. Lens qaydası vasitəsilə induksiya cərəyanının istiqamətinin enerji saxlanması qanununa uyğun müəyyən edilməsi izah edilir. Mövzuda öz-özünə induksiya və qarşılıqlı induksiya hadisələri öyrənilir. Öz-özünə induksiya zamanı cərəyanın dəyişməsi nəticəsində həmin dövrədə induksiya elektromotor qüvvəsinin yaranması, qarşılıqlı induksiya zamanı isə bir dövrədə cərəyanın dəyişməsinin digər dövrədə elektromotor qüvvəsi yaratması izah edilir. İnduktivlik anlayışı, onun fiziki mənası, ölçü vahidi və elektrik dövrələrinin əsas parametri kimi rolu təhlil olunur. Həmçinin maqnit sahəsinin enerjisi və enerji sıxlığı anlayışları araşdırılır, induktiv elementlərdə enerjinin toplanması və saxlanması prinsipləri izah edilir. Transformatorların iş prinsipi, elektromaqnit induksiya hadisəsinə əsaslanan enerji çevrilməsi prosesi, transformasiya əmsalı, faydalı iş əmsalı və elektrik enerjisinin ötürülməsində transformatorların əhəmiyyəti öyrənilir. Mövzu tələbələrdə elektromaqnit induksiya hadisəsinin fiziki əsaslarını mənimsəmək, elektromaqnit qanunlarını analitik üsullarla tətbiq etmək, induktiv sistemlərin iş prinsipini təhlil etmək və bu bilikləri elektrotexnika, energetika, elektronika, elektrik maşınları, transformatorlar və müasir elektromaqnit qurğularının layihələndirilməsi və istismarında tətbiq etmək bacarıqlarının formalaşdırılmasına xidmət edir.

   • Mövzunun mənimsənilməsi nəticəsində tələbə: Elektromaqnit induksiya hadisəsinin fiziki mahiyyətini və yaranma şərtlərini izah edir. Faradeyin elektromaqnit induksiya qanununu tətbiq etməklə induksiya elektromotor qüvvəsini hesablayır. Lents qaydasından istifadə edərək induksiya cərəyanının istiqamətini müəyyən edir. Öz-özünə induksiya və qarşılıqlı induksiya hadisələrinin mahiyyətini, yaranma səbəblərini və tətbiqlərini izah edir. İnduktivlik anlayışını, onun fiziki mənasını və cərəyan dəyişməsi ilə əlaqəsini təhlil edir. Maqnit sahəsində toplanan enerjini və enerji sıxlığını hesablayır, onların fiziki mahiyyətini izah edir. Transformatorların iş prinsipini, quruluşunu və enerji çevrilməsində rolunu izah edir. Transformasiya əmsalını, giriş və çıxış gərginlikləri ilə sarğıların sayı arasındakı əlaqəni müəyyən edir. Elektromaqnit induksiya hadisələrini elektrik energetikası, elektronika, rabitə sistemləri və elektrik maşınlarında tətbiq edir. Elektromaqnit hadisələrinə aid məsələləri həll edir, uyğun qanun və düsturları seçir və nəticələri fiziki baxımdan əsaslandırır.
8. 8.
   Elektrik və maqnit sahələrinin qarşılıqlı əlaqəsi. Burulğanlı elektrik sahəsi. Dəyişmə cərəyanı. Elektromaqnit sahəsi üçün Maksvell tənlikləriMühazirə

   Bu mövzuda elektrik və maqnit sahələrinin qarşılıqlı əlaqəsi və elektromaqnit sahəsinin əsas qanunları öyrənilir. Dəyişən maqnit sahəsinin burulğanlı elektrik sahəsi yaratması və dəyişən elektrik sahəsinin maqnit sahəsinin yaranmasındakı rolu izah edilir. Elektrik və maqnit sahələrinin qarşılıqlı çevrilməsi elektromaqnit hadisələrinin vahid nəzəri əsasını təşkil edən proses kimi təhlil olunur. Mövzuda burulğanlı elektrik sahəsi anlayışı öyrənilir, onun elektrostatik sahədən fərqli xüsusiyyətləri və elektromaqnit induksiya hadisəsindəki rolu izah edilir. Dəyişən maqnit selinin burulğanlı elektrik sahəsi yaratması Faradey qanunu əsasında şərh edilir və müxtəlif elektromaqnit sistemlərində tətbiqləri araşdırılır. Həmçinin dəyişmə cərəyanı anlayışı öyrənilir, onun Maksvell tərəfindən elektromaqnit nəzəriyyəsinə daxil edilməsinin zəruriliyi və fiziki mahiyyəti izah edilir. Dəyişmə cərəyanının kondensatorlarda və dəyişən elektrik sahələrində yaranması, Amper qanununun ümumiləşdirilməsindəki rolu təhlil olunur. Mövzuda elektromaqnit sahəsi üçün Maksvell tənlikləri öyrənilir, onların fiziki mənası və elektromaqnit hadisələrinin vahid təsvirində əhəmiyyəti araşdırılır. Maksvell tənliklərinin elektrik və maqnit sahələrinin qarşılıqlı əlaqəsini, elektromaqnit dalğalarının yaranmasını və yayılmasını izah edən fundamental qanunlar olduğu göstərilir. Bu tənliklərin radiofizika, telekommunikasiya, mikroelektronika, optoelektronika, energetika və digər mühəndislik sahələrində tətbiqləri izah edilir. Mövzu tələbələrdə elektromaqnit sahəsinin vahid nəzəri əsaslarını mənimsəmək, elektrik və maqnit sahələrinin qarşılıqlı təsirini analitik təhlil etmək və Maksvell nəzəriyyəsini müasir elektromaqnit sistemlərinin, rabitə texnologiyalarının və elektron qurğuların iş prinsipinin izahında tətbiq etmək bacarıqlarının formalaşdırılmasına xidmət edir.

   • Mövzunun mənimsənilməsi nəticəsində tələbə: Elektrik və maqnit sahələrinin qarşılıqlı əlaqəsinin fiziki mahiyyətini və elektromaqnit sahəsinin yaranma mexanizmini izah edir. Dəyişən maqnit sahəsinin burulğanlı elektrik sahəsi yaratmasını və Faradey qanunu ilə əlaqəsini təhlil edir. Burulğanlı elektrik sahəsinin xüsusiyyətlərini, potensial sahədən fərqini və tətbiq sahələrini izah edir. Dəyişmə cərəyanı anlayışını, yaranma səbəbini və onun maqnit sahəsinin formalaşmasındakı rolunu izah edir. Maksvell tənliklərinin elektromaqnit hadisələrini vahid nəzəri çərçivədə təsvir etdiyini şərh edir. Elektrik və maqnit sahələrinin zamanla dəyişməsi arasındakı əlaqəni təhlil edir. Elektromaqnit sahəsinin əsas qanunlarını müxtəlif fiziki proseslərin izahında tətbiq edir. Elektromaqnit dalğalarının yaranması və yayılmasının Maksvell tənliklərindən alınan nəticələr əsasında izahını verir. Elektromaqnit sahələrinin rabitə, energetika, elektronika və texniki sistemlərdə tətbiq imkanlarını qiymətləndirir. Elektromaqnit hadisələrinə aid məsələləri həll edir, uyğun qanun və riyazi ifadələri seçərək nəticələri fiziki baxımdan əsaslandırır.
9. 9.
   Sönməyən elektromaqnit rəqsləri. Sönən və məcburi elektromaqnit rəqsləriMühazirə

   Bu mövzu elektromaqnit rəqslərinin yaranma mexanizmini, növlərini və əsas xüsusiyyətlərini öyrənir. Mövzuda elektromaqnit rəqslərinin yaranması üçün istifadə olunan rəqs konturunun (LC konturunun) iş prinsipi, elektrik və maqnit sahələri arasında enerjinin qarşılıqlı çevrilməsi və sönməyən elektromaqnit rəqslərinin xüsusiyyətləri izah edilir. Sönən elektromaqnit rəqslərinin yaranma səbəbləri, müqavimətin enerjiyə təsiri, amplitudanın zamanla azalması və rəqs prosesində enerji itkiləri təhlil olunur. Məcburi elektromaqnit rəqslərinin xarici dəyişən elektromaqnit təsirin nəticəsində yaranması, onların əsas xarakteristikaları və rezonans hadisəsi araşdırılır. Mövzu öyrənənlərdə elektromaqnit proseslərini təhlil etmək, rəqs konturlarında baş verən enerji çevrilmələrini izah etmək, sönən və məcburi rəqslərin xüsusiyyətlərini müqayisə etmək və onların radiotexnika, rabitə və elektronika sahələrində tətbiqini qiymətləndirmək bacarıqlarını formalaşdırır.

   • Mövzunun mənimsənilməsi nəticəsində tələbə: Elektromaqnit rəqslərinin fiziki mahiyyətini və yaranma mexanizmini izah edir. Sönməyən elektromaqnit rəqslərinin yaranma şərtlərini və ideal LC konturunda enerji çevrilmələrini təhlil edir. Elektromaqnit rəqslərini xarakterizə edən əsas kəmiyyətləri (period, tezlik, amplituda, faza) müəyyən edir. Sönən elektromaqnit rəqslərinin yaranma səbəblərini və müqavimətin enerji itkisinə təsirini izah edir. RLC dövrəsində sönmə prosesini, sönmə əmsalını və rəqs parametrlərinin dəyişməsini təhlil edir. Məcburi elektromaqnit rəqslərinin yaranma mexanizmini və xarici dəyişən EHQ-nin rolunu izah edir. Rezonans hadisəsinin elektromaqnit dövrələrində yaranma şərtlərini və fiziki mahiyyətini təhlil edir. Elektromaqnit rəqslərinin tezlik, induktivlik və tutumdan asılılığını müəyyən edir. Elektromaqnit rəqslərinə aid məsələləri həll edir və alınan nəticələri fiziki baxımdan əsaslandırır. Elektromaqnit rəqslərinin radioelektronika, rabitə sistemləri, generatorlar və digər texniki qurğularda tətbiqlərini qiymətləndirir.
10. 10.
    Dəyişən cərəyan haqqında anlayış. Elektromaqnit dalğalarıMühazirə

    Bu mövzu dəyişən cərəyanın əsas anlayışlarını, onun yaranma prinsiplərini və elektromaqnit dalğalarının fiziki mahiyyətini öyrənir. Mövzuda dəyişən cərəyanın zamanla istiqamət və qiymətinin dəyişməsi, əsas xarakteristikaları (cərəyan şiddəti, gərginlik, tezlik, period və amplituda), həmçinin dəyişən cərəyan dövrələrində baş verən fiziki proseslər izah edilir. Elektromaqnit dalğalarının yaranması, elektrik və maqnit sahələrinin qarşılıqlı əlaqəsi, dalğaların yayılma xüsusiyyətləri və əsas parametrləri araşdırılır. Həmçinin elektromaqnit dalğalarının enerjinin daşınmasında rolu, onların müxtəlif diapazonları və rabitə, radio, televiziya və digər texniki sahələrdə tətbiqləri təhlil olunur. Mövzu öyrənənlərdə dəyişən elektromaqnit proseslərini anlamaq, elektromaqnit dalğalarının xassələrini izah etmək və onların praktiki tətbiqlərini qiymətləndirmək bacarıqlarını formalaşdırır.

    • Mövzunun mənimsənilməsi nəticəsində tələbə: Dəyişən cərəyan anlayışını, onun yaranma prinsipini və əsas xarakteristikalarını izah edir. Dəyişən cərəyanın əsas parametrlərini (amplituda, period, tezlik, faza və effektiv qiymət) təhlil edir. Dəyişən cərəyan dövrələrində aktiv, induktiv və tutum müqavimətlərinin rolunu izah edir. Elektromaqnit dalğalarının yaranma mexanizmini və yayılma xüsusiyyətlərini izah edir. Elektromaqnit dalğalarında elektrik və maqnit sahələrinin qarşılıqlı əlaqəsini təhlil edir. Elektromaqnit dalğalarının əsas parametrləri (dalğa uzunluğu, tezlik, yayılma sürəti) arasındakı əlaqəni müəyyən edir. Elektromaqnit spektrinin əsas sahələrini və onların xüsusiyyətlərini izah edir. Dəyişən cərəyan və elektromaqnit dalğalarının enerji ötürülməsində, rabitə sistemlərində, radioelektronikada və digər texniki sahələrdə tətbiqlərini qiymətləndirir. Dəyişən cərəyan və elektromaqnit dalğalarına aid fiziki məsələləri həll edir, nəticələri fiziki baxımdan əsaslandırır.
11. 11.
    Həndəsi optikanın elementləriMühazirə

    Bu mövzu həndəsi optikanın əsas anlayışlarını, işığın yayılması və optik hadisələrin izahında istifadə olunan prinsipləri öyrənir. Mövzuda işıq şüası, işığın düzxətli yayılması, kölgə və yarımkölgə hadisələri, işığın əks olunması və sınması qanunları izah edilir. Optik sistemlərin əsas elementləri, güzgülər, linzalar və onların təsvir yaratma xüsusiyyətləri araşdırılır. Həmçinin optik cihazların iş prinsipləri, fokus məsafəsi, optik qüvvə və təsvirlərin alınması ilə bağlı anlayışlar təhlil olunur. Mövzu öyrənənlərdə işıq hadisələrini həndəsi üsullarla izah etmək, optik sistemlərin xüsusiyyətlərini təhlil etmək və optikanın əsas qanunlarını müxtəlif praktik məsələlərin həllində tətbiq etmək bacarıqlarını formalaşdırır.

    • Mövzunun mənimsənilməsi nəticəsində tələbə: Həndəsi optikanın əsas anlayışlarını və əsas qanunlarını izah edir. İşığın düzxətli yayılması, əks olunması və sınması hadisələrini təhlil edir. Snell qanununu tətbiq etməklə işığın müxtəlif optik mühitlərdə yayılmasını hesablayır. Tam daxili əksolunma hadisəsinin yaranma şərtlərini və tətbiq sahələrini izah edir. Yastı və sferik güzgülərin, yığıcı və səpici linzaların iş prinsipini təhlil edir. Linza düsturunu, optik qüvvəni və xətti böyütmə anlayışlarını tətbiq edir. Optik sistemlərdə təsvirlərin yaranmasını qurur və onların xüsusiyyətlərini müəyyən edir. Lupa, mikroskop, teleskop və digər optik cihazların iş prinsipini izah edir. Həndəsi optikaya aid məsələləri həll edir və alınan nəticələri fiziki baxımdan əsaslandırır. Optik hadisələrin müasir texnologiyalarda, ölçü cihazlarında, tibbi və mühəndis sistemlərində tətbiqlərini qiymətləndirir.
12. 12.
    İşığın interferensiyasıMühazirə

    Bu mövzu işığın dalğa təbiətini təsdiq edən əsas hadisələrdən biri olan interferensiyanın fiziki mahiyyətini öyrənir. Mövzuda koherent işıq mənbələri, faza fərqi anlayışı, işıq dalğalarının toplanması və nəticədə yaranan güclənmə və zəifləmə hadisələri izah edilir. İşığın maksimum və minimum interferensiya şərtləri, interferensiya zolaqlarının yaranması və onların xüsusiyyətləri təhlil olunur. Həmçinin nazik təbəqələrdə interferensiya, Nyuton halqaları və interferensiya hadisəsinin elmi-texniki tətbiqləri araşdırılır. Mövzu öyrənənlərdə işığın dalğa xüsusiyyətlərini anlamaq, interferensiya hadisələrini riyazi və qrafik üsullarla təhlil etmək, fiziki qanunlardan istifadə etməklə məsələləri həll etmək və bu hadisənin optik cihazlarda tətbiqini qiymətləndirmək bacarıqlarını formalaşdırır.

    • Mövzunun mənimsənilməsi nəticəsində tələbə: İşığın interferensiyası hadisəsinin fiziki mahiyyətini və yaranma şərtlərini izah edir. İşığın dalğa təbiətini və koherent mənbələr anlayışını şərh edir. Faza fərqi və optik yol fərqi anlayışlarını təhlil edir. Güclənmə və zəifləmə (maksimum və minimum) interferensiya şərtlərini tətbiq edir. Yunq təcrübəsinin mahiyyətini və interferensiya zolaqlarının yaranma mexanizmini izah edir. Nazik təbəqələrdə interferensiya hadisəsini və Nyuton həlqələrinin yaranmasını təhlil edir. İnterferensiya zolaqlarının eni, işığın dalğa uzunluğu və digər optik parametrlərlə bağlı hesablamalar aparır. İnterferometrik üsulların iş prinsipini və tətbiq sahələrini izah edir. İşığın interferensiyasının lazer texnologiyaları, optik ölçmə sistemləri, spektroskopiya və materialların tədqiqində tətbiqlərini qiymətləndirir. İnterferensiya hadisələrinə aid məsələləri həll edir və alınan nəticələri fiziki baxımdan əsaslandırır.
13. 13.
    İşığın difraksiyasıMühazirə

    Bu mövzu işığın dalğa təbiətini xarakterizə edən əsas hadisələrdən biri olan difraksiya hadisəsini öyrənir. Mövzuda işıq dalğalarının maneələrdən keçərkən və dar yarıqlardan yayıldıqda düzxətli yayılmadan kənara çıxması, yəni difraksiyanın yaranma səbəbləri izah edilir. Difraksiya hadisəsinin müşahidə şərtləri, difraksiya mənzərəsinin yaranması, maksimum və minimum şərtləri, həmçinin difraksiya qəfəsinin quruluşu və iş prinsipi araşdırılır. Həmçinin difraksiyanın işığın dalğa uzunluğunun təyin edilməsində və optik cihazlarda tətbiqi təhlil olunur. Mövzu öyrənənlərdə işığın dalğa xüsusiyyətlərini daha dərindən anlamaq, difraksiya hadisələrini fiziki və riyazi üsullarla izah etmək, optik hadisələri təhlil etmək və onların praktik tətbiqlərini qiymətləndirmək bacarıqlarını formalaşdırır.

    • Mövzunun mənimsənilməsi nəticəsində tələbə: İşığın difraksiyası hadisəsinin fiziki mahiyyətini və yaranma şərtlərini izah edir. Hüyqens–Frenel prinsipini və onun difraksiya hadisəsinin izahındakı rolunu şərh edir. İşığın maneələrdən keçərkən və dar yarıqlardan yayıldıqda dalğa xüsusiyyətlərini təhlil edir. Bir yarıqlı və çox yarıqlı difraksiya hadisələrinin xüsusiyyətlərini izah edir. Difraksiya maksimum və minimum şərtlərini tətbiq edir və uyğun hesablamalar aparır. Difraksiya qəfəsinin quruluşunu, iş prinsipini və əsas parametrlərini izah edir. Difraksiya qəfəsi vasitəsilə işığın dalğa uzunluğunun təyin edilməsi üsulunu təhlil edir. Difraksiyanın optik cihazların ayırdetmə qabiliyyətinə təsirini izah edir. İşığın difraksiyasının spektroskopiya, lazer texnologiyaları, mikroskopiya və nanoölçülü strukturların tədqiqində tətbiqlərini qiymətləndirir. Difraksiya hadisələrinə aid məsələləri həll edir və alınan nəticələri fiziki baxımdan əsaslandırır.
14. 14.
    İşığın dispersiyası və polyarlaşmasıMühazirə

    Bu mövzu işığın dispersiyası və polyarlaşması hadisələrini, onların fiziki mahiyyətini və işığın dalğa təbiəti ilə əlaqəsini öyrənir. Mövzuda işığın müxtəlif dalğa uzunluqlarına malik komponentlərdən ibarət olması, mühitdə yayılarkən sürətinin dalğa uzunluğundan asılı olaraq dəyişməsi və nəticədə rənglərə ayrılması – dispersiya hadisəsi izah edilir. İşığın spektri, sındırma əmsalının dalğa uzunluğundan asılılığı və dispersiyanın praktik tətbiqləri araşdırılır. Həmçinin işığın eninə dalğa xüsusiyyətini təsdiq edən polyarlaşma hadisəsi, polyarlaşmış işığın alınması, polyarizator və analizatorların iş prinsipi, Malüs qanunu və polyarlaşmanın tətbiq sahələri təhlil olunur. Mövzu öyrənənlərdə işığın mürəkkəb dalğa xassələrini anlamaq, dispersiya və polyarlaşma hadisələrini elmi əsaslarla izah etmək, optik hadisələri təhlil etmək və onların texnika, elm və sənayedə tətbiqini qiymətləndirmək bacarıqlarını formalaşdırır.

    • Mövzunun mənimsənilməsi nəticəsində tələbə: İşığın dispersiyası hadisəsinin fiziki mahiyyətini və yaranma səbəblərini izah edir. İşığın sınma əmsalının dalğa uzunluğundan asılılığını təhlil edir. Ağ işığın spektral tərkibini və rənglərin yaranma mexanizmini izah edir. Normal və anomal dispersiya anlayışlarını fərqləndirir. İşığın polyarlaşması hadisəsinin fiziki mahiyyətini və onun dalğa təbiəti ilə əlaqəsini izah edir. Təbii və polyarlaşmış işıq anlayışlarını müqayisə edir. Polyarizator və analizatorun iş prinsipini, Malüs qanununu tətbiq edir. İkiqat şüalanma və polyarlaşma hadisələrinin yaranma xüsusiyyətlərini təhlil edir. Dispersiya və polyarlaşma hadisələrinin optik cihazlarda, lazer texnologiyalarında, rabitə sistemlərində və materialların tədqiqində tətbiqlərini izah edir. İşığın dispersiyası və polyarlaşmasına aid məsələləri həll edir, nəticələri fiziki baxımdan əsaslandırır.
15. 15.
    Müxtəlif mühitlərdə elektrik cərəyanıMühazirə

    Bu mövzuda elektrik cərəyanının müxtəlif mühitlərdə yaranma və keçmə mexanizmləri, elektrik keçiriciliyinin fiziki əsasları və cərəyan daşıyıcılarının xüsusiyyətləri öyrənilir. Metallarda, yarımkeçiricilərdə, elektrolitlərdə, qazlarda və vakuumda elektrik cərəyanının yaranma prinsipləri, bu mühitlərdə yükdaşıyıcılarının hərəkəti və keçiriciliyin xüsusiyyətləri müqayisəli şəkildə təhlil edilir. Mövzuda metallarda sərbəst elektronların hərəkəti, Om qanununun tətbiqi, temperaturun elektrik müqavimətinə təsiri, yarımkeçiricilərdə elektron və deşik keçiriciliyi, xüsusi və aşqarlanmış yarımkeçiricilər, p–n keçidi və onun iş prinsipi izah edilir. Elektrolitlərdə ion keçiriciliyi, elektroliz hadisəsi və Faradey qanunları, qazlarda ionlaşma və elektrik boşalmaları, vakuumda isə termoelektron emissiyası və elektron şüalarının yaranması araşdırılır. Həmçinin müxtəlif mühitlərdə elektrik cərəyanının tətbiq sahələri, o cümlədən elektronika, mikroelektronika, energetika, elektrotexnika, elektrokimya, qaz boşalma lampaları, yarımkeçirici cihazlar və vakuum elektronikasında istifadə prinsipləri nəzərdən keçirilir. Bu mövzu tələbələrdə müxtəlif mühitlərdə elektrik keçiriciliyinin fiziki mahiyyətini anlamaq, elektrik cərəyanının yaranma mexanizmlərini təhlil etmək, müxtəlif keçiricilik növlərini müqayisə etmək və onların mühəndislik və texnoloji tətbiqlərini qiymətləndirmək bacarıqlarını formalaşdırır.

    • Mövzunun mənimsənilməsi nəticəsində tələbə: Elektrik cərəyanının müxtəlif mühitlərdə (metallar, yarımkeçiricilər, elektrolitlər, qazlar və vakuum) yaranma mexanizmini izah edir. Müxtəlif mühitlərdə elektrik keçiriciliyinin fiziki mahiyyətini və yükdaşıyıcıların rolunu təhlil edir. Metallarda elektrik cərəyanının elektronların istiqamətlənmiş hərəkəti ilə bağlı olduğunu izah edir. Yarımkeçiricilərdə elektron və deşik keçiriciliyini, aşqarlı keçiricilik mexanizmini izah edir. Elektrolitlərdə ion keçiriciliyinin xüsusiyyətlərini və Faradey elektroliz qanunlarını tətbiq edir. Qazlarda elektrik cərəyanının yaranma şərtlərini, ionlaşma və qaz boşalması hadisələrini izah edir. Vakuumda elektron axınının yaranmasını və onun texniki tətbiqlərini təhlil edir. Müxtəlif mühitlərdə elektrik keçiriciliyinin temperaturdan və xarici təsirlərdən asılılığını izah edir. Elektrik cərəyanının tətbiq sahələrini (elektronika, elektrotexnika, energetika və materialşünaslıq) qiymətləndirir. Müxtəlif mühitlərdə elektrik cərəyanına aid məsələləri həll edir və alınan nəticələri fiziki baxımdan əsaslandırır.
16. 16.
    “Elektrostatika” mövzusuna aid məsələ həlliMəşğələ

    Bu mövzuda elektrostatikanın əsas qanun və anlayışlarına dair nəzəri biliklərin praktik məsələlərin həllində tətbiqi öyrənilir. Elektrik yükü, yükün saxlanması qanunu, Kulon qanunu, elektrik sahəsinin intensivliyi, elektrik potensialı, potensiallar fərqi və elektrik sahəsinin gördüyü iş ilə bağlı müxtəlif tipli hesablamalar aparılır. Nöqtəvi yüklərin qarşılıqlı təsiri və elektrik sahəsinin müxtəlif nöqtələrdə yaratdığı təsirlər fiziki və riyazi baxımdan təhlil edilir. Mövzuda elektrik sahəsinin superpozisiya prinsipi, elektrik qüvvə xətləri, homogen elektrik sahəsi, elektrik axını və Qauss qanununun tətbiqi əsasında elektrik sahəsinin hesablanmasına aid məsələlər həll edilir. Həmçinin keçiricilər və dielektriklər elektrik sahəsində, elektrik tutumu, kondensatorlar, onların ardıcıl və paralel birləşməsi, elektrik sahəsinin enerjisi və enerji sıxlığı ilə bağlı hesablamalar yerinə yetirilir. Məsələlərin həlli zamanı uyğun fiziki modelin seçilməsi, əsas qanun və düsturların düzgün tətbiqi, hesablamaların ardıcıllıqla aparılması və nəticələrin fiziki baxımdan şərh edilməsi öyrədilir. Mövzu tələbələrdə elektrostatik hadisələri təhlil etmək, elektrik sahəsinin əsas parametrlərini hesablamaq, nəzəri bilikləri praktik məsələlərin həllində tətbiq etmək və mühəndislik xarakterli elektrostatik problemləri həll etmək bacarıqlarını formalaşdırır.

17. 17.
    “Sabit elektrik cərəyanı, onun qanunları” mövzularına aid məsələ həlliMəşğələ

    Bu mövzuda sabit elektrik cərəyanı və onun əsas qanunlarına dair nəzəri biliklərin praktik məsələlərin həllində tətbiqi öyrənilir. Elektrik cərəyanının yaranma şərtləri, cərəyan şiddəti, gərginlik, elektrik müqaviməti, xüsusi müqavimət və elektrik keçiriciliyi ilə bağlı müxtəlif tipli hesablamalar aparılır. Om qanununun dövrənin bir hissəsi və tam dövrə üçün tətbiqi, elektromotor qüvvəsi və daxili müqavimətin nəzərə alındığı məsələlər həll edilir. Mövzuda mürəkkəb elektrik dövrələrinin təhlili, keçiricilərin ardıcıl və paralel birləşdirilməsi, Kirxhof qanunlarının tətbiqi, elektrik enerjisi, iş və gücün hesablanması üzrə müxtəlif məsələlər yerinə yetirilir. Coul-Lens qanunu əsasında elektrik cərəyanının istilik təsiri, elektrik cihazlarının enerji sərfi və faydalı iş əmsalı ilə bağlı hesablamalar aparılır. Həmçinin məsələlərin həlli zamanı elektrik dövrəsinin fiziki modelinin qurulması, uyğun qanun və düsturların seçilməsi, hesablamaların ardıcıllıqla aparılması və alınan nəticələrin fiziki baxımdan əsaslandırılması öyrədilir. Mövzu tələbələrdə sabit elektrik cərəyanının qanunlarını praktik hesablamalarda tətbiq etmək, elektrik dövrələrini təhlil etmək, mühəndislik xarakterli elektrik məsələlərini həll etmək və nəticələri düzgün qiymətləndirmək bacarıqlarını formalaşdırır.

18. 18.
    Vakuumda və mühitdə maqnit sahəsi” mövzularına aid məsələ həlliMəşğələ

    Bu mövzuda vakuumda və müxtəlif maddi mühitlərdə maqnit sahəsinə dair nəzəri biliklərin praktik məsələlərin həllində tətbiqi öyrənilir. Maqnit sahəsinin əsas xarakteristikaları, maqnit induksiyası, maqnit seli, maqnit sahəsinin intensivliyi və maqnit nüfuzluğu ilə bağlı müxtəlif tipli hesablamalar aparılır. Düz və dairəvi cərəyan keçirən naqillərin, solenoid və toroidlərin yaratdığı maqnit sahəsinin hesablanması üzrə məsələlər həll edilir. Mövzuda hərəkətdə olan elektrik yüklərinə və cərəyan keçirən keçiricilərə maqnit sahəsinin təsiri, Amper və Lorens qüvvələrinin tətbiqi, yüklü hissəciklərin vahid maqnit sahəsində hərəkəti ilə bağlı hesablamalar yerinə yetirilir. Həmçinin ferromaqnit, paramaqnit və diamaqnit maddələrin maqnit xassələri müqayisə edilir, maqnit nüfuzluğunun və mühitin xüsusiyyətlərinin maqnit sahəsinə təsiri təhlil olunur. Məsələlərin həlli zamanı uyğun fiziki modelin seçilməsi, əsas qanun və düsturların düzgün tətbiqi, hesablamaların ardıcıllıqla aparılması və nəticələrin fiziki baxımdan əsaslandırılması öyrədilir. Mövzu tələbələrdə vakuumda və müxtəlif mühitlərdə maqnit sahəsinin xüsusiyyətlərini təhlil etmək, maqnit hadisələrinə aid hesablamalar aparmaq, nəzəri bilikləri praktik məsələlərin həllində tətbiq etmək və mühəndislik xarakterli elektromaqnit sistemlərini qiymətləndirmək bacarıqlarını formalaşdırır.

19. 19.
    “Elektromaqnit induksiya hadisəsi, dəyişən cərəyan, elektromaqnit dalğaları” mövzularına aid məsələ həlliMəşğələ

    Bu mövzuda elektromaqnit induksiya hadisəsi, dəyişən cərəyan və elektromaqnit dalğalarına dair nəzəri biliklərin praktik məsələlərin həllində tətbiqi öyrənilir. Faradeyin elektromaqnit induksiya qanunu, Lents qaydası, öz-özünə və qarşılıqlı induksiya hadisələri əsasında induksiya elektromotor qüvvəsinin, maqnit selinin və induktivliyin hesablanmasına aid müxtəlif tipli məsələlər həll edilir. Mövzuda dəyişən cərəyan dövrələrinin əsas parametrləri – effektiv qiymət, amplituda, tezlik, period və faza anlayışları təhlil edilir. Aktiv, induktiv və tutum müqavimətləri, impedans, rezonans hadisəsi, güc əmsalı və RLC dövrələrinin iş prinsipi ilə bağlı hesablamalar aparılır. Transformatorların iş prinsipi, enerji çevrilməsi və elektrik enerjisinin ötürülməsində dəyişən cərəyanın rolu müxtəlif məsələlər vasitəsilə öyrənilir. Həmçinin elektromaqnit dalğalarının yaranması, yayılması və əsas xüsusiyyətləri, dalğa uzunluğu, tezlik, yayılma sürəti və elektromaqnit spektri ilə bağlı hesablamalar yerinə yetirilir. Elektromaqnit dalğalarının rabitə, radiotexnika, optika, telekommunikasiya və digər mühəndislik sahələrində tətbiqləri araşdırılır. Məsələlərin həlli zamanı uyğun fiziki modelin seçilməsi, əsas qanun və düsturların düzgün tətbiqi, hesablamaların ardıcıllıqla aparılması və nəticələrin fiziki baxımdan əsaslandırılması öyrədilir. Mövzu tələbələrdə elektromaqnit hadisələrini kompleks şəkildə təhlil etmək, nəzəri bilikləri praktik hesablamalarda tətbiq etmək və müasir elektrotexniki və elektron sistemlərlə bağlı mühəndislik məsələlərini həll etmək bacarıqlarını formalaşdırır.

20. 20.
    “Həndəsi optikanın elementləri” mövzusuna aid məsələ həlliMəşğələ

    Bu mövzuda həndəsi optikanın əsas qanun və anlayışlarına dair nəzəri biliklərin praktik məsələlərin həllində tətbiqi öyrənilir. İşığın düzxətli yayılması, işığın əks olunması və sınması qanunları, tam daxili əksolunma hadisəsi və Snell qanunu əsasında müxtəlif tipli optik məsələlər həll edilir. İşıq şüalarının müxtəlif optik mühitlərdə yayılması və sərhəd səthlərində davranışı fiziki və riyazi baxımdan təhlil olunur. Mövzuda yastı və sferik güzgülər, nazik yığıcı və səpici linzalar, onların əsas parametrləri (fokus məsafəsi, optik qüvvə, böyütmə əmsalı) ilə bağlı hesablamalar aparılır. Şəklin qurulması, xətti böyütmə, linza düsturu və optik sistemlərdə təsvirin xüsusiyyətləri müxtəlif məsələlər vasitəsilə öyrənilir. Həmçinin optik cihazların – lupa, mikroskop, teleskop, fotoaparat və insan gözünün iş prinsipləri ilə bağlı hesablamalar və təhlillər aparılır. Məsələlərin həlli zamanı uyğun optik modelin seçilməsi, əsas qanun və düsturların tətbiqi, hesablamaların ardıcıllıqla aparılması və nəticələrin fiziki baxımdan əsaslandırılması öyrədilir. Bu mövzu tələbələrdə həndəsi optikanın qanunlarını praktik məsələlərin həllində tətbiq etmək, optik sistemlərin iş prinsipini təhlil etmək, təsvirlərin qurulmasını və optik parametrlərin hesablanmasını yerinə yetirmək, həmçinin optik hadisələrin mühəndislik və texnoloji tətbiqlərini qiymətləndirmək bacarıqlarını formalaşdırır.

21. 21.
    İşığın interferensiyası “ mövzusuna aid məsələ həlliMəşğələ

    Bu mövzuda işığın interferensiyası hadisəsinə dair nəzəri biliklərin praktik məsələlərin həllində tətbiqi öyrənilir. İşığın dalğa təbiəti, koherent işıq mənbələri, optik yol fərqi, faza fərqi və interferensiya şərtləri əsasında müxtəlif tipli hesablamalar aparılır. Güclənmə və sönmə interferensiyası üçün maksimum və minimum şərtləri, interferensiya zolaqlarının eni və yerləşməsi ilə bağlı məsələlər həll edilir. Mövzuda Yunq təcrübəsi, nazik təbəqələrdə interferensiya, Nyuton halqaları və interferometrik üsullarla bağlı hesablamalar aparılır. İşığın dalğa uzunluğunun, mənbələr arasındakı məsafənin, ekran məsafəsinin və mühitin sındırma əmsalının interferensiya mənzərəsinə təsiri təhlil edilir. Müxtəlif optik sistemlərdə interferensiya hadisəsinin tətbiqi və ölçmə üsulları araşdırılır. Məsələlərin həlli zamanı uyğun fiziki modelin seçilməsi, interferensiya qanunlarının və əsas düsturların düzgün tətbiqi, hesablamaların ardıcıllıqla aparılması və nəticələrin fiziki baxımdan əsaslandırılması öyrədilir. Alınan nəticələr nəzəri qiymətlərlə müqayisə edilir və interferensiya hadisəsinin optik cihazlarda, yüksək dəqiqlikli ölçmələrdə, nazik təbəqələrin tədqiqində, lazer texnologiyalarında və optik rabitə sistemlərində tətbiqləri izah olunur. Bu mövzu tələbələrdə işığın interferensiyası hadisəsini dərin şəkildə anlamaq, interferensiya ilə bağlı hesablamaları yerinə yetirmək, nəzəri bilikləri praktik məsələlərin həllində tətbiq etmək və optik mühəndislik sahələrində interferensiya hadisəsinin rolunu qiymətləndirmək bacarıqlarını formalaşdırır.

22. 22.
    “İşığın difraksiyası” mövzusuna aid məsələ həlliMəşğələ

    Bu mövzuda işığın difraksiyası hadisəsinə dair nəzəri biliklərin praktik məsələlərin həllində tətbiqi öyrənilir. İşığın dalğa təbiəti, difraksiya hadisəsinin yaranma şərtləri, Hüyqens–Frenel prinsipi və işığın maneələrdən keçərkən və dar yarıqlardan yayıldıqda müşahidə olunan dalğa xüsusiyyətləri təhlil edilir. Mövzuda bir yarıqlı və çox yarıqlı difraksiya, difraksiya qəfəsi, əsas maksimum və minimum şərtləri, difraksiya bucağı, zolaqların yerləşməsi və ayırdetmə qabiliyyəti ilə bağlı müxtəlif tipli məsələlər həll edilir. Difraksiya qəfəsinin parametrləri, işığın dalğa uzunluğunun təyini və spektral cihazların iş prinsipi hesablama məsələləri əsasında öyrənilir. Həmçinin işığın difraksiyasının optik cihazlarda, spektroskopiyada, lazer texnologiyalarında, mikroskopiyanın ayırdetmə imkanlarının artırılmasında və nanoölçülü strukturların tədqiqində tətbiqləri araşdırılır. Məsələlərin həlli zamanı uyğun fiziki modelin seçilməsi, əsas difraksiya qanunlarının və düsturların düzgün tətbiqi, hesablamaların ardıcıllıqla aparılması və nəticələrin fiziki baxımdan şərh edilməsi öyrədilir. Bu mövzu tələbələrdə işığın difraksiyası hadisəsini dərk etmək, dalğa optikasının qanunlarını praktik məsələlərdə tətbiq etmək, optik sistemlərin əsas parametrlərini hesablamaq və difraksiya hadisəsinin müasir texnologiyalardakı rolunu qiymətləndirmək bacarıqlarını formalaşdırır.

23. 23.
    “İşığın dispersiyası və polyarlaşması”mözusuna aid məsələ həlliMəşğələ

    Bu mövzuda işığın dispersiyası və polyarlaşması hadisələrinə dair nəzəri biliklərin praktik məsələlərin həllində tətbiqi öyrənilir. İşığın elektromaqnit təbiəti, müxtəlif dalğa uzunluqlarına malik şüaların maddi mühitdə müxtəlif sürətlə yayılması və nəticədə ağ işığın spektrə ayrılması hadisəsi – dispersiya araşdırılır. Sındırma əmsalının dalğa uzunluğundan və tezlikdən asılılığı, spektral rənglərin yaranma mexanizmi və dispersiya qanunları əsasında müxtəlif hesablamalar aparılır. Mövzuda işığın polyarlaşması hadisəsi, eninə elektromaqnit dalğalarının xüsusiyyətləri, təbii və polyarlaşmış işıq anlayışları, polyarizator və analizatorların iş prinsipi öyrənilir. Malüs qanunu əsasında intensivliyin dəyişməsi, polyarlaşma bucağı, Brewster qanunu və optik mühitlərin polyarlaşdırıcı xüsusiyyətləri ilə bağlı məsələlər həll edilir. Həmçinin dispersiya və polyarlaşmanın müasir optik sistemlərdə, lazer texnologiyalarında, optik rabitədə, spektroskopiyada, maye kristal displeylərdə və materialların optik xassələrinin tədqiqində tətbiqləri təhlil olunur. Məsələlərin həlli zamanı uyğun fiziki modelin seçilməsi, əsas qanun və düsturların düzgün tətbiqi, hesablamaların ardıcıllıqla aparılması və nəticələrin fiziki baxımdan şərh edilməsi öyrədilir. Bu mövzu tələbələrdə işığın maddə ilə qarşılıqlı təsirini anlamaq, dispersiya və polyarlaşma hadisələrini riyazi üsullarla təhlil etmək, optik proseslərə aid məsələləri həll etmək və onların mühəndislik tətbiqlərini qiymətləndirmək bacarıqlarını formalaşdırır.

24. 24.
    Lab.1. Naqillərin xüsusi müqavimətinin təyiniLaboratoriya

    Bu laboratoriya işində naqillərin xüsusi müqavimətinin eksperimental üsulla təyin edilməsi öyrənilir. Tələbələr elektrik müqaviməti, xüsusi müqavimət, naqilin uzunluğu və en kəsiyi arasındakı əlaqəni araşdırır, ölçmə nəticələri əsasında materialın elektrik keçiriciliyini qiymətləndirirlər. Laboratoriya zamanı ölçmə nəticələrinin emalı və xətaların hesablanması həyata keçirilir.

25. 25.
    Lab.2. Yerin maqnit sahəsinin induksiyasının üfqi toplananının və tam qiymətinin təyiniLaboratoriya

    Bu laboratoriya işində Yerin maqnit sahəsinin əsas parametrləri, onun üfüqi toplananı və tam maqnit induksiyasının eksperimental təyini öyrənilir. Tələbələr maqnit sahəsinin xüsusiyyətlərini araşdırır, ölçmə nəticələrindən istifadə etməklə Yerin maqnit sahəsinin qiymətini hesablayır və nəticələri təhlil edirlər.

26. 26.
    Lab.3. Amper qanununun yoxlanmasıLaboratoriya

    Bu laboratoriya işində cərəyan keçirən keçiriciyə maqnit sahəsində təsir edən Amper qüvvəsi eksperimental olaraq öyrənilir. Tələbələr Amper qanununun mahiyyətini, maqnit sahəsi, cərəyan şiddəti və qüvvə arasındakı əlaqəni araşdırır, ölçmə nəticələri əsasında qanunun doğruluğunu yoxlayırlar.

27. 27.
    Lab.4. Faradeyin elektromaqnit induksiya qanununun yoxlanılması Laboratoriya

    Bu laboratoriya işində elektromaqnit induksiya hadisəsi və Faradey qanununun əsas müddəaları eksperimental olaraq öyrənilir. Tələbələr maqnit selinin dəyişməsi zamanı yaranan induksiya EHQ-sini müşahidə edir, ölçmə nəticələri əsasında Faradey qanununun doğruluğunu yoxlayırlar.

28. 28.
    Lab.5. Sönən elektromaqnit rəqslərinin tədqiqi Laboratoriya

    Bu laboratoriya işində RLC dövrəsində yaranan sönən elektromaqnit rəqsləri eksperimental olaraq öyrənilir. Tələbələr elektromaqnit rəqslərinin əsas parametrlərini, rəqs periodunu, tezliyini və sönmə prosesini araşdırır, ölçmə nəticələri əsasında rəqs prosesini təhlil edirlər.

29. 29.
    Lab.6. İnduktivliyin, elektrik tutumunun təyini. Dəyişən cərəyan dövrəsi üçün Om qanununun yoxlanmasıLaboratoriya

    Bu laboratoriya işində dəyişən cərəyan dövrələrində induktivlik və elektrik tutumunun təyini, həmçinin dəyişən cərəyan üçün Om qanununun eksperimental yoxlanılması öyrənilir. Tələbələr induktiv müqavimət, tutum müqaviməti, tam müqavimət (impedans) və faza sürüşməsi anlayışlarını araşdırır, ölçmə nəticələri əsasında dövrə parametrlərini hesablayırlar.

30. 30.
    Lab.7. İşığın interferensiyası hadisəsinin öyrənilməsi. Nyuton həlqələri vasitəsilə işığın dalğa uzunluğunun təyiniLaboratoriya

    Bu laboratoriya işində işığın interferensiyası hadisəsi və Nyuton həlqələrinin yaranma mexanizmi eksperimental olaraq öyrənilir. Tələbələr interferensiya zolaqlarını müşahidə edir, ölçmə nəticələrindən istifadə etməklə işığın dalğa uzunluğunu təyin edir və interferensiya hadisəsinin əsas qanunauyğunluqlarını araşdırırlar.

31. 31.
    Lab.8. İşığın difraksiyası hadisəsinin öyrənilməsi. Difraksiya qəfəsi vasitəsilə işığın dalğa uzunluğunun təyiniLaboratoriya

    Bu laboratoriya işində işığın difraksiyası hadisəsi və difraksiya qəfəsinin iş prinsipi eksperimental olaraq öyrənilir. Tələbələr difraksiya mənzərəsini müşahidə edir, difraksiya qəfəsindən istifadə etməklə işığın dalğa uzunluğunu təyin edir və alınan nəticələri təhlil edirlər.

32. 32.
    Lab.9. İşığın polyarlaşması hadisəsinin öyrənilməsi. Malyus qanununun yoxlanmasıLaboratoriya

    Bu laboratoriya işində işığın polyarlaşması hadisəsi və Malüs qanunu eksperimental olaraq öyrənilir. Tələbələr polyarizator və analizator vasitəsilə işığın intensivliyinin dəyişməsini müşahidə edir, ölçmə nəticələrindən istifadə etməklə Malüs qanununun doğruluğunu yoxlayır və polyarlaşma hadisəsinin əsas xüsusiyyətlərini araşdırırlar.

33. 33.
    Lab.10. Yarımkeçirici diodun volt-amper xarakteristikasının təyini Termocütün dərəcələnməsiLaboratoriya

    Bu laboratoriya işində yarımkeçirici diodun elektrik xassələri və termocütün iş prinsipi eksperimental olaraq öyrənilir. Tələbələr diodun düz və əks qoşulma rejimlərində volt-amper xarakteristikasını müəyyən edir, temperaturun ölçülməsi üçün termocütün termoelektrik xassələrini araşdırır və onun dərəcələnməsini həyata keçirirlər.

34. 34.
    Sərbəst işlərin mövzuları:Elektrostatikanın əsas anlayışları və qanunları. Dielektriklər. Dielektriklərdə elektrik sahəsi Sabit elektrik cərəyanı Vakuumda və mühitdə maqnit sahəsi. Elektromaqnit induksiya hadisəsi. Öz- özünə və qarşılıqlı induksiya hadisələri. Lens qaydası. Dəyişmə cərəyanı. Maksvell tənlikləri Elektromaqnit rəqsləri Həndəsi optikanın elementləri İşığın interferensiyası və difraksiyası İşığın dispersiyası və polyarlaşması Dəyişən elektrik cərəyanı Elektromaqnit dalğalarıSərbəst iş

    Bu sərbəst iş çərçivəsində tələbələr elektromaqnetizm və optika bölmələrinə aid əsas fiziki hadisə və qanunları müstəqil şəkildə araşdırırlar. İş zamanı elektrostatikanın əsas anlayışları və qanunları, dielektriklərdə elektrik sahəsi, sabit və dəyişən elektrik cərəyanı, vakuumda və maddi mühitdə maqnit sahəsi, elektromaqnit induksiyası, öz-özünə və qarşılıqlı induksiya hadisələri, Lents qaydası, dəyişmə cərəyanı və Maksvell tənlikləri öyrənilir. Həmçinin elektromaqnit rəqsləri, elektromaqnit dalğalarının yaranması və yayılması, həndəsi optikanın əsasları, işığın interferensiyası, difraksiyası, dispersiyası və polyarlaşması ilə bağlı nəzəri məlumatlar təhlil edilir. Mövzular üzrə əsas qanunlar, riyazi ifadələr, fiziki proseslərin izahı və onların müasir texnika və texnologiyalarda tətbiqləri araşdırılır. Sərbəst işin hazırlanması zamanı tələbələr elmi ədəbiyyatdan və elektron informasiya resurslarından istifadə edir, əldə olunan məlumatları sistemləşdirir, fiziki hadisələr arasında əlaqələri müəyyən edir və nəticələri elmi-metodik tələblərə uyğun təqdim edirlər. Bu sərbəst iş tələbələrdə elektromaqnit hadisələrini və optik prosesləri kompleks şəkildə təhlil etmək, nəzəri bilikləri praktik məsələlərdə tətbiq etmək, müstəqil tədqiqat aparmaq və müasir texniki sistemlərdə fizika qanunlarının rolunu qiymətləndirmək bacarıqlarını formalaşdırır.

1. 1. А.М.Paşayev,E.M.Qocayev, H.S.Orucov Ümumi Fizika kursu, «Milli aviasiya akademiyası» Bakı 2012, səh. 453
2. 2. E.M.Qocayev- “Ümumi fizika kursu” I və II hissə, 2008 ,Bakı, “Sabah”, 439 s.(yeni pəncərədə açılır)
3. 3. Т.И. Трофимова «Курс физики», М., Издательский центр «Академия», 2007г(yeni pəncərədə açılır)
4. 4. "Fundamentals of Physics" – David Halliday, Robert Resnick, Jearl Walker(yeni pəncərədə açılır)
5. 5. E.M.Qocayev, A.Ə.Əhməd,Ş.Ə.Zeynalov, Ş.M.Mehdiyeva, S.İ.Məmmədova, Fizika (laboratoriya işləri) “APASTROF-A” nəşriyyatı, Bakı, 2021.168 səh.