Fövqəladə hallar və ətraf mühitSillabus

Fənn kodu

İFS-4568y

Kredit

5

Tələbənin iş yükü

150

Semestr

Payız semestri

Akademik il

20225-2026

Fənnin tipi

Seçmə

Təhsil forması

Əyani

Tədris dili

Azərbaycan

Auditoriyadaxili saatlar

a) mühazirə 45; b) seminar - 30.

Auditoriyadan kənar saatlar

a) MRTSi - 30; b) TSi -45.

Fövqəladə hallar ətraf mühitə ciddi ziyan vura bilər. Yanğın, sel, zəlzələ və kimyəvi qəzalar torpağı, suyu və havanı çirkləndirir. Bu hadisələr canlıların həyatına və ekosistemə mənfi təsir göstərir. Ətraf mühitin qorunması üçün təhlükəsizlik tədbirlərinin görülməsi vacibdir. Vaxtında müdaxilə və bərpa işləri ziyanın azalmasına kömək edir.

• mühazirə
• seminar
• problem-based learning
• interaktiv müzakirə
• case study
• komanda işi
• təqdimatlar

1. 1

   CLO 1: Fövqəladə halların növlərini, yaranma səbəblərini, ətraf mühitə və cəmiyyətə təsirlərini izah edir, peşəkar terminologiyadan istifadə etməklə yazılı və şifahi təqdimatlar hazırlayır.

2. 2

   CLO 2: Təbii, texnogen və ekoloji xarakterli fövqəladə halların ətraf mühit komponentlərinə (hava, su, torpaq, flora və fauna) təsirini elmi metodlarla təhlil edir və qiymətləndirir.

3. 3

   CLO 3: Fövqəladə hallar zamanı ekoloji riskləri müəyyən edir, monitorinq nəticələrini təhlil edir və müasir informasiya-kommunikasiya texnologiyalarından istifadə etməklə məlumatları emal edir.

4. 4

   CLO 4: Fövqəladə halların qarşısının alınması, risklərin azaldılması və ətraf mühitin mühafizəsi üzrə profilaktik və təşkilati tədbirləri tətbiq edir, müvafiq normativ tələblərə əsasən fəaliyyət planı hazırlayır.

5. 5

   CLO 5: Fövqəladə hallar zamanı əhalinin və ətraf mühitin mühafizəsi, təxliyyə, fərdi və kollektiv mühafizə vasitələrinin tətbiqi, qəza-xilasetmə və bərpa tədbirlərini təşkil edir.

6. 6

   CLO 6: Fövqəladə halların ekoloji nəticələrini proqnozlaşdırır, zərərin qiymətləndirilməsini aparır, ekosistemlərin bərpası və davamlı inkişaf prinsiplərinə uyğun ekoloji həllər təklif edir.

1. 1.
   Mühazirə 1. Fövqəladə hallar və ətraf mühitin mühafizəsinin əsasları - FH-ların səbəbləri və yaranma mexanizmləriMühazirə

   Bu mövzuda fövqəladə halların mahiyyəti, təsnifatı, yaranma səbəbləri və inkişaf mexanizmləri öyrənilir. Təbii, texnogen və bioloji xarakterli fövqəladə halların ətraf mühitə və insan fəaliyyətinə təsiri, onların başvermə qanunauyğunluqları izah edilir.

   • • Fövqəladə halların mahiyyətini və təsnifatını izah edir. • Fövqəladə halların yaranma səbəblərini müəyyən edir. • Müxtəlif növ fövqəladə halların yaranma mexanizmlərini fərqləndirir. • Fövqəladə halların ətraf mühitə təsirini təhlil edir.
2. 2.
   Mühazirə 2. Fövqəladə hallar və ətraf mühitin mühafizəsinin əsasları - Fövqəladə hallarda ətraf mühitin keyfiyyətini qiymətləndirmə metodlarıMühazirə

   Bu mövzuda fövqəladə hallar zamanı ətraf mühitin vəziyyətinin qiymətləndirilməsi üsulları, ekoloji monitorinq, göstəricilər və qiymətləndirmə meyarları öyrənilir. Ətraf mühitə dəyən zərərin müəyyən olunması və monitorinq nəticələrinin qərar qəbuletmədə rolu izah edilir.

   • • Ətraf mühitin keyfiyyətinin qiymətləndirilməsi metodlarını izah edir. • Ekoloji monitorinq göstəricilərini müəyyən edir. • Qiymətləndirmə nəticələrini təhlil edir. • Monitorinq məlumatlarının tətbiq imkanlarını qiymətləndirir.
3. 3.
   İdrak. Elmi idrakın forma və metodlarıMühazirə

   Bu mövzuda idrakın mahiyyəti, mərhələləri və elmi idrakın əsas metodları öyrənilir. Empirik və nəzəri idrak formaları izah edilir. Elmi tədqiqat metodlarının tətbiqi prinsipləri mənimsədilir.

   • • Kimyəvi, fiziki və bioloji çirkləndiriciləri fərqləndirir. • Çirkləndiricilərin mənbələrini müəyyən edir. • Çirkləndiricilərin ekosistemlərə təsirini qiymətləndirir. • Çirklənmənin qarşısının alınması tədbirlərini təhlil edir.
4. 4.
   Mühazirə 4. Təbii fəlakətlər və ekosistemlər - Təbii fəlakətlərin ekosistemlərə uzunmüddətli təsirləriMühazirə

   Bu mövzuda təbii fəlakətlərin ekosistemlərdə yaratdığı uzunmüddətli dəyişikliklər, biomüxtəlifliyə, torpaq və su ehtiyatlarına təsirləri öyrənilir. Ekosistemlərin bərpası və dayanıqlığının artırılması istiqamətində həyata keçirilən tədbirlər izah edilir.

   • • Təbii fəlakətlərin ekosistemlərə təsirini izah edir. • Uzunmüddətli ekoloji dəyişiklikləri müəyyən edir. • Biomüxtəlifliyə təsirləri qiymətləndirir. • Ekosistemlərin bərpası tədbirlərini təhlil edir.
5. 5.
   Mühazirə 5. Təbii fəlakətlər və ekosistemlər - Meşə yanğınlarının ekosistemlərə təsiri Mövzunun deskripsiyasıMühazirə

   Bu mövzuda meşə yanğınlarının yaranma səbəbləri, yayılma xüsusiyyətləri və meşə ekosistemlərinə təsiri öyrənilir. Yanğınların biomüxtəlifliyə, torpaq örtüyünə və atmosferə təsiri, həmçinin ekosistemlərin bərpası tədbirləri izah edilir.

   • • Təbii fəlakətlərin ekoloji nəticələrini müəyyən edir. • Müxtəlif fəlakət növlərini müqayisə edir. • Ekoloji riskləri qiymətləndirir. • Ekosistemlərin mühafizəsi üzrə tədbirlər təklif edir.
6. 6.
   Mühazirə 6. Bioloji təhlükələr və ətraf mühit - Epidemiya və pandemiyaların ətraf mühitə təsiriMühazirə

   Bu mövzuda epidemiya və pandemiyaların yaranma səbəbləri, yayılma xüsusiyyətləri və ətraf mühitlə qarşılıqlı əlaqəsi öyrənilir. Bioloji təhlükələrin ekosistemlərə, təbii ehtiyatlara və insan sağlamlığına təsiri, həmçinin profilaktik və mühafizə tədbirləri izah edilir.

   • • Epidemiya və pandemiyaların yaranma səbəblərini izah edir. • Bioloji təhlükələrin ətraf mühitə təsirini müəyyən edir. • Yoluxucu xəstəliklərin yayılmasına təsir edən ekoloji amilləri qiymətləndirir. • Bioloji risklərin azaldılması tədbirlərini təhlil edir.
7. 7.
   Mühazirə 8. Geoloji təhlükələr və ekoloji təsirlər - Vulkan püskürmələrinin atmosferə, torpaq və su ehtiyatlarına təsiriMühazirə

   Bu mövzuda vulkan püskürmələrinin atmosferə, torpaq örtüyünə və su ehtiyatlarına təsiri öyrənilir. Vulkan mənşəli çirklənmə, ekosistemlərdə baş verən dəyişikliklər və onların ekoloji nəticələrinin azaldılması yolları izah edilir.

   • • Vulkan püskürmələrinin yaranma xüsusiyyətlərini izah edir. • Vulkan fəaliyyətinin atmosferə və su ehtiyatlarına təsirini müəyyən edir. • Torpaq ekosistemlərində baş verən dəyişiklikləri qiymətləndirir. • Vulkan mənşəli ekoloji riskləri təhlil edir.
8. 8.
   Mühazirə 7. Geoloji təhlükələr və ekoloji təsirlər - Zəlzələlərin təbiətə və infrastruktur sistemlərinə təsiriMühazirə

   Bu mövzuda zəlzələlərin yaranma mexanizmi, təbii mühitə və mühəndis infrastrukturuna təsiri öyrənilir. Zəlzələlərin ekoloji, sosial və iqtisadi nəticələri, risklərin azaldılması və davamlı inkişaf baxımından idarə olunması prinsipləri izah edilir.

   • • Zəlzələlərin yaranma mexanizmini izah edir. • Zəlzələlərin təbii mühitə təsirini müəyyən edir. • İnfrastruktur sistemlərinə təsirləri qiymətləndirir. • Zəlzələ riskinin azaldılması tədbirlərini təhlil edir.
9. 9.
   Mühazirə 9. Hidroloji təhlükələr və mühafizə - Sel axınlarının ekosistemlərə təsiriMühazirə

   Bu mövzuda sel axınlarının yaranma səbəbləri, hidroloji xüsusiyyətləri və ekosistemlərə təsiri öyrənilir. Sel hadisələrinin torpaq örtüyünə, su obyektlərinə və biomüxtəlifliyə təsiri, həmçinin onların nəticələrinin azaldılması istiqamətində həyata keçirilən tədbirlər izah edilir.

   • • Sel axınlarının yaranma səbəblərini izah edir. • Sel hadisələrinin ekosistemlərə təsirini müəyyən edir. • Sel nəticəsində yaranan ekoloji problemləri qiymətləndirir. • Mühafizə tədbirlərinin effektivliyini təhlil edir.
10. 10.
    Mühazirə 10. Geodinamik və meteoroloji təhlükələr - Torpaq sürüşmələrinin ekosistemlərə təsiri və ekoloji təhlükəsizlik tədbirləriMühazirə

    Bu mövzuda torpaq sürüşmələrinin yaranma səbəbləri, ekosistemlərə və təsərrüfat fəaliyyətinə təsiri öyrənilir. Torpaq sürüşmələrinin qarşısının alınması, ekoloji təhlükəsizliyin təmin olunması və risklərin idarə edilməsi istiqamətində tətbiq olunan tədbirlər izah edilir.

    • • Torpaq sürüşmələrinin yaranma səbəblərini izah edir. • Torpaq sürüşmələrinin ekosistemlərə təsirini müəyyən edir. • Ekoloji təhlükəsizlik tədbirlərini qiymətləndirir. • Risklərin idarə olunması yanaşmalarını təhlil edir.
11. 11.
    Mühazirə 11. Geodinamik və meteoroloji təhlükələr - Qasırğaların, tufanların, tornadoların ekoloji nəticələri və mühafizə tədbirləriMühazirə

    Bu mövzuda qasırğa, tufan və tornadoların yaranma səbəbləri, onların ekosistemlərə, yaşayış məntəqələrinə və infrastruktur obyektlərinə təsiri öyrənilir. Meteoroloji təhlükələrin yaratdığı ekoloji risklər və onların azaldılmasına yönəlmiş mühafizə tədbirləri izah edilir.

    • • Qasırğa, tufan və tornadoların yaranma xüsusiyyətlərini izah edir. • Meteoroloji təhlükələrin ekosistemlərə təsirini müəyyən edir. • Mühafizə tədbirlərinin effektivliyini qiymətləndirir. • Meteoroloji risklərin idarə olunması üsullarını təhlil edir.
12. 12.
    Mühazirə 12. Qış xarakterli təbii təhlükələr - Qış fəlakətlərinin ekosistemlərə təsiri və mühafizə tədbirləriMühazirə

    Bu mövzuda güclü qar yağması, buzlanma, çovğun və uçqun kimi qış xarakterli təbii hadisələrin ekosistemlərə, biomüxtəlifliyə və təsərrüfat fəaliyyətinə təsiri öyrənilir. Qış fəlakətlərinin nəticələrinin azaldılması və ekoloji təhlükəsizliyin təmin edilməsi istiqamətində həyata keçirilən tədbirlər izah edilir.

    • • Qış xarakterli təbii təhlükələri izah edir. • Qar, buzlanma və uçqunların ekoloji təsirlərini müəyyən edir. • Risklərin azaldılması tədbirlərini qiymətləndirir. • Qış fəlakətlərinin ekoloji nəticələrini təhlil edir.
13. 13.
    Mühazirə 13. Daşqınlar və texnogen təhlükələr - Daşqınların su resurslarına təsiri və idarəetmə strategiyalarıMühazirə

    Bu mövzuda daşqınların yaranma səbəbləri, su resurslarına və su ekosistemlərinə təsiri, həmçinin daşqın riskinin idarə olunması strategiyaları öyrənilir. Daşqınların qarşısının alınması, zərərin azaldılması və adaptiv idarəetmə yanaşmaları izah edilir.

    • • Daşqınların yaranma səbəblərini izah edir. • Daşqınların su resurslarına təsirini müəyyən edir. • Daşqın riskinin idarə olunması strategiyalarını qiymətləndirir. • Adaptiv idarəetmə yanaşmalarını təhlil edir.
14. 14.
    Mühazirə 14. Daşqınlar və texnogen təhlükələr - Sənaye qəzalarının ətraf mühitə vurduğu ziyan və texnogen fəlakətlərdən sonra ətraf mühitin bərpasıMühazirə

    Bu mövzuda sənaye qəzalarının və texnogen fəlakətlərin ətraf mühitə vurduğu ziyan, ekoloji risklər və fəlakətdən sonra ekosistemlərin bərpası üsulları öyrənilir. Ətraf mühitin reabilitasiyası və bərpa proqramlarının hazırlanması prinsipləri izah edilir.

    • • Texnogen fəlakətlərin ətraf mühitə təsirini izah edir. • Ekoloji zərərin əsas istiqamətlərini müəyyən edir. • Ətraf mühitin bərpası tədbirlərini qiymətləndirir. • Reabilitasiya proqramlarının tətbiqini təhlil edir.
15. 15.
    Mühazirə 15. Sənaye qəzaları və ekoloji təhlükəsizlik - Sənaye obyektlərində qəza sonrası ətraf mühitin çirklənməsi və mühafizə tədbirləriMühazirə

    Bu mövzuda sənaye obyektlərində baş verən qəzalardan sonra ətraf mühitin çirklənmə xüsusiyyətləri, çirkləndiricilərin yayılması və onların ekosistemlərə təsiri öyrənilir. Qəza sonrası ekoloji monitorinq, mühafizə və bərpa tədbirlərinin planlaşdırılması prinsipləri izah edilir.

    • • Qəza sonrası ekoloji çirklənmənin xüsusiyyətlərini izah edir. • Çirkləndiricilərin yayılma mexanizmlərini müəyyən edir. • Mühafizə tədbirlərini qiymətləndirir. • Ekoloji monitorinq və bərpa tədbirlərini təhlil edir.
16. 16.
    Mühazirə 16. Kimyəvi və radiasiya təhlükələri - Neft sızmaları və kimyəvi qəzalar nəticəsində ətraf mühitin çirklənməsiMühazirə

    Bu mövzuda neft sızmaları və kimyəvi qəzalar nəticəsində yaranan ətraf mühit çirklənməsi, çirkləndirici maddələrin yayılma xüsusiyyətləri və onların ekosistemlərə təsiri öyrənilir. Kimyəvi çirklənmənin qarşısının alınması, zərərin azaldılması və ekoloji təhlükəsizlik tədbirləri izah edilir.

    • • Neft sızmaları və kimyəvi qəzaların yaranma səbəblərini izah edir. • Kimyəvi çirkləndiricilərin ətraf mühitə təsirini müəyyən edir. • Ekoloji risklərin azaldılması tədbirlərini qiymətləndirir. • Kimyəvi çirklənmənin idarə olunması üsullarını təhlil edir.
17. 17.
    Mühazirə 17. Kimyəvi və radiasiya təhlükələri - Radiasiya qəzalarının ekosistemlərə təsiri və mühafizə tədbirləriMühazirə

    Bu mövzuda radiasiya qəzalarının yaranma səbəbləri, ionlaşdırıcı şüalanmanın ekosistemlərə, canlı orqanizmlərə və insan sağlamlığına təsiri öyrənilir. Radiasiya təhlükəsinin qarşısının alınması, monitorinq və mühafizə tədbirləri izah edilir.

    • • Radiasiya qəzalarının xüsusiyyətlərini izah edir. • Radiasiyanın ekosistemlərə təsirini müəyyən edir. • Radiasiya təhlükəsindən mühafizə tədbirlərini qiymətləndirir. • Radiasiya risklərinin idarə olunması yanaşmalarını təhlil edir.
18. 18.
    Mühazirə 18. Neft çirklənməsi və ekosistemlər - Neft sızmalarının dəniz və sahil ekosistemlərinə təsiri və bərpa üsullarıMühazirə

    Bu mövzuda neft sızmalarının dəniz və sahil ekosistemlərinə təsiri, biomüxtəlifliyin pozulması və ekoloji bərpa metodları öyrənilir. Çirklənmiş ərazilərin təmizlənməsi, ekosistemlərin bərpası və müasir rekultivasiya üsulları izah edilir.

    • • Neft sızmalarının dəniz ekosistemlərinə təsirini izah edir. • Sahil ekosistemlərində baş verən dəyişiklikləri müəyyən edir. • Ekoloji bərpa üsullarını qiymətləndirir. • Rekultivasiya tədbirlərinin tətbiqini təhlil edir.
19. 19.
    Mühazirə 19. Ekoloji təhlükəsizlik - Sənaye tullantılarının azaldılması və təmizlənməsi üsullarıMühazirə

    Bu mövzuda sənaye tullantılarının yaranma mənbələri, onların azaldılması, təkrar emalı və təmizlənməsi üsulları öyrənilir. Müasir tullantı idarəetmə texnologiyaları və onların ətraf mühitin mühafizəsində rolu izah edilir.

    • • Sənaye tullantılarının əsas mənbələrini izah edir. • Tullantıların azaldılması üsullarını müəyyən edir. • Təmizləmə texnologiyalarının səmərəliliyini qiymətləndirir. • Tullantıların idarə olunması yanaşmalarını təhlil edir.
20. 20.
    Mühazirə 20. Ekoloji təhlükəsizlik - Ekoloji təhlükəsizlik siyasətləri və strategiyalarıMühazirə

    Bu mövzuda ekoloji təhlükəsizlik siyasətinin əsas istiqamətləri, milli və beynəlxalq strategiyalar, ekoloji risklərin idarə olunması və davamlı inkişaf prinsipləri öyrənilir. Ətraf mühitin mühafizəsi sahəsində strateji planlaşdırma və idarəetmə yanaşmaları izah edilir.

    • • Ekoloji təhlükəsizlik siyasətlərini izah edir. • Milli və beynəlxalq strategiyaları fərqləndirir. • Ekoloji risklərin idarə olunması yanaşmalarını qiymətləndirir. • Strateji ekoloji planlaşdırmanı təhlil edir.
21. 21.
    Mühazirə 21. Davamlı inkişaf və ekoloji idarəetmə - Qlobal istiləşmə və iqlim dəyişikliyinin bioloji müxtəlifliyin azalmasına təsiriMühazirə

    Bu mövzuda qlobal istiləşmə və iqlim dəyişikliyinin biomüxtəlifliyə, ekosistemlərin sabitliyinə və təbii ehtiyatlara təsiri öyrənilir. İqlim dəyişmələrinin ekoloji nəticələri, növlərin məhv olma riski və biomüxtəlifliyin qorunmasına yönəlmiş adaptasiya tədbirləri izah edilir.

    • • Qlobal istiləşmənin biomüxtəlifliyə təsirini izah edir. • İqlim dəyişikliyinin ekosistemlərdə yaratdığı dəyişiklikləri müəyyən edir. • Biomüxtəlifliyin qorunması istiqamətində adaptasiya tədbirlərini qiymətləndirir. • İqlim risklərinin azaldılması üzrə yanaşmaları əsaslandırır.
22. 22.
    Mühazirə 22. Davamlı inkişaf və ekoloji idarəetmə - Davamlı inkişaf üçün ekoloji tarazlığın qorunması və inkişaf strategiyalarıMühazirə

    Bu mövzuda davamlı inkişaf konsepsiyası, ekoloji tarazlığın qorunması prinsipləri və təbii ehtiyatlardan səmərəli istifadə strategiyaları öyrənilir. Dayanıqlı inkişaf məqsədləri, ekoloji idarəetmə və ətraf mühitin mühafizəsinə yönəlmiş müasir yanaşmalar izah edilir.

    • • Davamlı inkişaf prinsiplərini izah edir. • Ekoloji tarazlığın qorunması yollarını müəyyən edir. • Dayanıqlı inkişaf strategiyalarını qiymətləndirir. • Ekoloji idarəetmə üzrə inkişaf istiqamətlərini əsaslandırır.
23. 23.
    Mühazirə 23. Davamlı inkişaf və ekoloji idarəetmə - Fövqəladə hallarda ətraf mühitin mühafizəsi üzrə planlaşdırma və cavab tədbirləriMühazirə

    Bu mövzuda fövqəladə hallar zamanı ətraf mühitin mühafizəsi üzrə planlaşdırma prinsipləri, operativ cavab tədbirləri və bərpa fəaliyyətinin təşkili öyrənilir. Risklərin idarə olunması, fövqəladə hallara hazırlıq və ekoloji təhlükəsizliyin təmin edilməsinə yönəlmiş müasir yanaşmalar izah edilir.

    • • Fövqəladə hallarda ekoloji planlaşdırmanın əsas prinsiplərini izah edir. • Operativ cavab tədbirlərini müəyyən edir. • Risklərin idarə olunması üzrə fəaliyyət planlarını qiymətləndirir. • Ətraf mühitin mühafizəsinə yönəlmiş tədbirlər kompleksini əsaslandırır.
24. 24.
    Seminar 1. Fövqəladə hallar və ətraf mühitin mühafizəsinin əsasları - Fövqəladə halların təsnifatı və ətraf mühitə təsirləriMəşğələ

    Bu seminar çərçivəsində fövqəladə halların təsnifatı, onların yaranma xüsusiyyətləri və ətraf mühitə təsirləri praktik nümunələr əsasında öyrənilir. Müxtəlif növ fövqəladə halların ekoloji nəticələri təhlil edilir və onların qarşısının alınmasına yönəlmiş yanaşmalar müzakirə olunur.

    • • Fövqəladə halların əsas növlərini fərqləndirir. • Müxtəlif fövqəladə halların ekoloji təsirlərini müəyyən edir. • Ekoloji nəticələri qiymətləndirir. • Risklərin azaldılması tədbirlərini təhlil edir.
25. 25.
    Seminar 2. Fövqəladə hallar və ətraf mühitin mühafizəsinin əsasları - Fövqəladə hallarda risklərin qiymətləndirilməsi metodlarıMəşğələ

    Bu seminar çərçivəsində fövqəladə hallarda risklərin müəyyən edilməsi, qiymətləndirilməsi və idarə olunması metodları öyrənilir. Risk analizinin əsas mərhələləri və praktik tətbiqi nümunələr əsasında araşdırılır.

    • • Risklərin qiymətləndirilməsi metodlarını izah edir. • Risk amillərini müəyyən edir. • Risk səviyyəsini qiymətləndirir. • Risklərin idarə olunması üzrə tədbirləri təhlil edir.
26. 26.
    Seminar 3. Ətraf mühitin çirklənməsi - Ekosistemlərin zədələnməsinin qiymətləndirilməsiMəşğələ

    Bu seminar ekosistemlərin zədələnmə səviyyəsinin müəyyən edilməsi, ekoloji göstəricilərin qiymətləndirilməsi və antropogen təsirlərin təhlilinə həsr olunur. Müxtəlif ekosistemlər üzrə qiymətləndirmə metodları praktik nümunələr əsasında öyrənilir.

    • • Ekosistemlərin vəziyyətini qiymətləndirir. • Zədələnməyə səbəb olan amilləri müəyyən edir. • Ekoloji göstəriciləri təhlil edir. • Bərpa tədbirlərini əsaslandırır.
27. 27.
    Seminar 4. Təbii fəlakətlər və ekosistemlər - Yanğınların ətraf mühitə təsirinin analiziMəşğələ

    Bu seminar meşə və digər yanğınların ətraf mühitə təsirinin qiymətləndirilməsinə həsr olunur. Yanğınların atmosferə, torpağa, su ehtiyatlarına və biomüxtəlifliyə təsiri praktik nümunələr əsasında təhlil edilir.

    • • Yanğınların ekoloji təsirlərini müəyyən edir. • Yanğın nəticəsində yaranan dəyişiklikləri təhlil edir. • Ekoloji zərərləri qiymətləndirir. • Yanğınların qarşısının alınması tədbirlərini əsaslandırır.
28. 28.
    Seminar 5. Təbii fəlakətlər və ekosistemlər - Təbii fəlakətlərin ekoloji nəticələrinin araşdırılmasıMəşğələ

    Bu seminar təbii fəlakətlərin ekosistemlərə, biomüxtəlifliyə və təbii ehtiyatlara təsirinin kompleks şəkildə araşdırılmasına həsr olunur. Tələbələr müxtəlif təbii fəlakətlərin ekoloji nəticələrini müqayisəli şəkildə təhlil edirlər.

    • • Təbii fəlakətlərin ekoloji nəticələrini müəyyən edir. • Müxtəlif fəlakət növlərini müqayisə edir. • Ekoloji riskləri qiymətləndirir. • Ekosistemlərin mühafizəsi üzrə tədbirlər təklif edir.
29. 29.
    Seminar 6. Daşqınlar və texnogen təhlükələr - Texnogen fəlakətlər və sənaye çirklənməsiMəşğələ

    Bu seminar çərçivəsində texnogen fəlakətlərin yaranma səbəbləri, sənaye çirklənməsinin əsas mənbələri və onların ətraf mühitə təsiri öyrənilir. Sənaye qəzalarının ekoloji nəticələri və onların aradan qaldırılması istiqamətində həyata keçirilən tədbirlər praktik nümunələr əsasında təhlil edilir.

    • • Texnogen fəlakətlərin əsas səbəblərini müəyyən edir. • Sənaye çirklənməsinin mənbələrini təhlil edir. • Ekoloji nəticələri qiymətləndirir. • Çirklənmənin qarşısının alınması tədbirlərini əsaslandırır.
30. 30.
    Seminar 7. Bioloji təhlükələr və ətraf mühit - Yoluxucu xəstəliklərin ekoloji təsirləriMəşğələ

    Bu seminar yoluxucu xəstəliklərin ətraf mühitlə qarşılıqlı əlaqəsinin öyrənilməsinə həsr olunur. Bioloji təhlükələrin ekosistemlərə və insan sağlamlığına təsiri, onların yayılmasına səbəb olan ekoloji amillər praktik baxımdan təhlil edilir.

    • • Yoluxucu xəstəliklərin ekoloji təsirlərini müəyyən edir. • Bioloji risk amillərini təhlil edir. • Profilaktik tədbirləri qiymətləndirir. • Bioloji təhlükələrin idarə olunması üzrə təkliflər hazırlayır.
31. 31.
    Seminar 8. Geodinamik və meteoroloji təhlükələr - Torpaq sürüşmələrinin səbəbləri və nəticələriMəşğələ

    Bu seminar torpaq sürüşmələrinin yaranma səbəbləri, inkişaf xüsusiyyətləri və ətraf mühitə təsirinin öyrənilməsinə həsr olunur. Torpaq sürüşmələrinin qarşısının alınması və ekoloji təhlükəsizliyin təmin olunmasına yönəlmiş tədbirlər praktik nümunələr əsasında araşdırılır.

    • • Torpaq sürüşmələrinin yaranma səbəblərini müəyyən edir. • Ekoloji nəticələri təhlil edir. • Risklərin azaldılması tədbirlərini qiymətləndirir. • Mühafizə tədbirləri üzrə təkliflər hazırlayır.
32. 32.
    Seminar 9. Davamlı inkişaf və ekoloji idarəetmə - Qlobal ekoloji problemlər və fövqəladə hallarMəşğələ

    Bu seminar qlobal ekoloji problemlərin və fövqəladə halların qarşılıqlı əlaqəsinin öyrənilməsinə həsr olunur. İqlim dəyişikliyi, biomüxtəlifliyin azalması və digər qlobal problemlərin fövqəladə halların yaranmasına təsiri praktik nümunələr əsasında təhlil edilir.

    • • Qlobal ekoloji problemləri müəyyən edir. • Fövqəladə hallarla qarşılıqlı əlaqəni təhlil edir. • Ekoloji riskləri qiymətləndirir. • Dayanıqlı həll yollarını əsaslandırır.
33. 33.
    Seminar 11. Neft çirklənməsi və ekosistemlər - Neftlə çirklənmə və ekosistemlərə təsiriMəşğələ

    Bu seminar çərçivəsində neftlə çirklənmənin dəniz, sahil və quru ekosistemlərinə təsiri, biomüxtəlifliyin pozulması və ekoloji tarazlığın dəyişməsi öyrənilir. Neft çirklənməsinin nəticələrinin aradan qaldırılması və ekosistemlərin bərpası istiqamətində tətbiq olunan yanaşmalar praktik nümunələr əsasında təhlil edilir.

    • • Neft çirklənməsinin əsas mənbələrini müəyyən edir. • Neft sızmalarının ekosistemlərə təsirini təhlil edir. • Ekoloji zərərləri qiymətləndirir. • Bərpa tədbirləri üzrə təkliflər hazırlayır.
34. 34.
    Seminar 12. Ekoloji təhlükəsizlik - Ətraf mühitin sənaye çirkləndiricilərindən qorunmasıMəşğələ

    Bu seminar sənaye çirkləndiricilərinin ətraf mühitə təsirinin qiymətləndirilməsi və onların qarşısının alınması üsullarının öyrənilməsinə həsr olunur. Müasir təmizləmə texnologiyaları, ekoloji monitorinq və mühafizə tədbirləri praktik baxımdan araşdırılır.

    • • Sənaye çirkləndiricilərini müəyyən edir. • Çirkləndiricilərin ətraf mühitə təsirini təhlil edir. • Mühafizə tədbirlərinin effektivliyini qiymətləndirir. • Çirklənmənin azaldılması üzrə həll yolları təklif edir.
35. 35.
    Seminar 13. Davamlı inkişaf və ekoloji idarəetmə - Ekologiya və davamlı inkişafın təhliliMəşğələ

    Bu seminar ekologiya və davamlı inkişaf prinsiplərinin qarşılıqlı əlaqəsinin öyrənilməsinə həsr olunur. Təbii ehtiyatlardan səmərəli istifadə, ekoloji tarazlığın qorunması və davamlı inkişaf məqsədlərinin həyata keçirilməsi istiqamətində müasir yanaşmalar təhlil edilir.

    • • Davamlı inkişaf prinsiplərini təhlil edir. • Ekoloji tarazlığın qorunması yollarını müəyyən edir. • Dayanıqlı inkişaf strategiyalarını qiymətləndirir. • Ekoloji idarəetmənin təkmilləşdirilməsi üzrə təkliflər hazırlayır.
36. 36.
    Klassik dövlətçilik dövrünün başlanmasıMəşğələ

    Klassik dövlətçilik dövrünün başlanması Azərbaycan tarixində mərkəzləşmiş idarəetmə sisteminin formalaşması ilə səciyyələnən mühüm mərhələdir. Bu dövrdə dövlət hakimiyyəti güclənmiş, inzibati idarəetmə və hüquqi institutlar inkişaf etmişdir. Eyni zamanda, vergi, hərbi və idarəetmə mexanizmləri daha təkmil şəkildə təşkil olunmuşdur. Mövzu klassik dövlətçilik ənənələrinin yaranma səbəblərini və onların inkişaf xüsusiyyətlərini öyrənməyə imkan verir. Bu mərhələnin tədqiqi Azərbaycan dövlətçilik tarixinin inkişaf prosesini və milli idarəçilik ənənələrinin əsaslarını anlamaq baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

    • • FTN1: Azərbaycan tarixinin dövrlərinin əsas mahiyyəti izah edilir.
    • • FTN2: Azərbaycan tarixi üzrə bəzi mübahisəli məsələlərə aydınlıq gətirilir.
    • • FTN4: Tələbələrin ən azından minimum məlumat əldə etməsi, mövzular ətrafında öz fikrinin formalaşmasının səviyyəsi yoxlanılır.
    • • FTN3: Tələbələrin bu və ya digər məsələlərlə bağlı obyektiv mövqeyini formalaşmasına nail olunur.
    • • FTN5: Tələbələrə qədim tariximizin müasir dövrlə uzlaşdırılması vərdişləri aşılanır.
37. 37.
    Seminar 15. Sənaye qəzaları və ekoloji təhlükəsizlik - Yanğın və partlayış təhlükəli obyektlərdə risklərin idarə edilməsiMəşğələ

    Bu seminar yanğın və partlayış təhlükəli obyektlərdə risklərin müəyyən edilməsi, qiymətləndirilməsi və idarə olunması prinsiplərinin öyrənilməsinə həsr olunur. Risklərin azaldılması, fövqəladə hallara hazırlıq və ekoloji təhlükəsizliyin təmin olunması üzrə müasir yanaşmalar praktik baxımdan təhlil edilir.

    • • Risk amillərini müəyyən edir. • Yanğın və partlayış təhlükələrini təhlil edir. • Risklərin idarə olunması tədbirlərini qiymətləndirir. • Ekoloji təhlükəsizliyin təmin edilməsi üzrə təkliflər hazırlayır.

1. Əliyev A. Fövqəladə Hallar və İnsanın Təhlükəsizliyi, Bakı, "Elm və Təhsil" nəşriyyatı, 2022, 320 səh.
2. Объединенная группа ООН Окружающая среда / УКГВ. Руководство по чрезвычайным экологическим ситуациям. Издано в Швейцарии, в 2017 г. 47 стр.(yeni pəncərədə açılır)
3. Əliyev A. Fövqəladə Hallar və İnsanın Təhlükəsizliyi, Bakı, "Elm və Təhsil" nəşriyyatı, 2022, 320 səh.
4. Quliyev T. Ekoloji Təhlükəsizlik: Tədqiqatlar və Təcrübələr, Bakı, "Şərq" nəşriyyatı, , 2021, 270 səh.
5. Lechner M.K. Disasters and Environmental Change: Managing Risk and Improving Resilience, Publisher: Cambridge University Press, 2022, 380 pp.