Qəza-xilasetmə işlərinin aparılma takt..Sillabus

Fənn kodu

İFS - 4165s

Kredit

7

Tələbənin iş yükü

210

Semestr

Yaz semestri

Akademik il

2025-2026

Fənnin tipi

Seçmə

Təhsil forması

Əyani

Tədris dili

Azərbaycan

Auditoriyadaxili saatlar

a) mühazirə - 60; b) seminar - 30.

Auditoriyadan kənar saatlar

a) MRTSi - 48; b) TSi - 72.

Qəza-xilasetmə işlərinin aparılma taktikası fövqəladə hallar zamanı insanların xilas edilməsi və təhlükənin aradan qaldırılması üsullarını öyrənir. Bu işlər zamanı xüsusi plan və təhlükəsizlik qaydaları tətbiq olunur. Məqsəd insan həyatını qorumaq və zərəri minimuma endirməkdir. Xilasetmə işlərində çeviklik və düzgün qərar vermək vacibdir. Vaxtında aparılan tədbirlər qəzanın nəticələrini azaltmağa kömək edir.

• mühazirə
• seminar
• problem-based learning
• təqdimatlar
• case study
• interaktiv müzakirə
• komanda işi

1. 1

   CLO 1: Qraflar nəzəriyyəsinin elementlərini, qrafların növlərini, tipik xassələrini, müəyyən məsələlərin qraf şəklində verilməsi, həll üsullarını öyrənməlidir.

2. 2

   CLO 2: Təbii, texnogen, ekoloji və hərbi xarakterli fövqəladə hallarda əməliyyat şəraitini qiymətləndirir, qəza-xilasetmə işlərinin taktikasını müəyyən edir və əsaslandırır.

3. 3

   CLO 3: Qəza-xilasetmə əməliyyatlarının planlaşdırılması və idarə olunmasında müasir informasiya-kommunikasiya texnologiyalarından, rabitə və monitorinq sistemlərindən istifadə edir.

4. 4

   CLO 4: Xilasetmə qüvvə və vasitələrinin təhlükəsiz tətbiqini, fərdi və kollektiv mühafizə vasitələrinin istifadəsini, risklərin idarə olunmasını və əməliyyat təhlükəsizliyini təmin edir.

5. 5

   CLO 5: Zərərçəkmişlərin axtarışı, xilas edilməsi, təxliyyəsi, ilkin tibbi yardımın göstərilməsi və digər təxirəsalınmaz işlərin taktiki ardıcıllığını təşkil edir və həyata keçirir.

6. 6

   CLO 6: Qəza-xilasetmə əməliyyatlarının nəticələrini qiymətləndirir, mümkün riskləri proqnozlaşdırır və əməliyyatların səmərəliliyinin artırılması üzrə əsaslandırılmış qərarlar və taktiki planlar hazırlayır.

1. 1.
   Fənnin predmeti. - Qəza-xilasetmə işlərinin mahiyyəti və məzmunu. QXİ-nin təşkili, ümumi prinsipləri, əsas növləri və tapşırıqlarıMühazirə

   Fənnin predmeti qəza-xilasetmə işlərinin təşkili, aparılması və fövqəladə hallarda insanların həyatının qorunması məsələlərini əhatə edir. Bu mövzuda qəza-xilasetmə işlərinin mahiyyəti, məqsədi, məzmunu və əsas istiqamətləri öyrənilir. Həmçinin QXİ-nin təşkili prinsipləri, əsas növləri və yerinə yetirilən tapşırıqlar izah olunur. Bu biliklər fövqəladə vəziyyətlər zamanı düzgün qərar qəbul etməyə və xilasetmə tədbirlərini səmərəli həyata keçirməyə kömək edir.

2. 2.
   Qəza-xilasetmə işlərinin təşkili - Qəza-xilasetmə işlərinin təşkili və keçirilməsinə dair Az.Resp-nın Qanunları,Az. Resp-sı Prezi-dentinin fərmanları, sərancam-ları, Az. Resp. Nazirlər kabinetinin qərarları. (M)Mühazirə

   Qəza-xilasetmə işlərinin təşkili fövqəladə hallar zamanı insanların həyatının xilas edilməsi və təhlükəli nəticələrin aradan qaldırılması üçün həyata keçirilən tədbirlər sistemidir. Bu mövzuda qəza-xilasetmə işlərinin təşkili və keçirilməsini tənzimləyən Azərbaycan Respublikasının qanunları, Prezident fərmanları və sərəncamları, həmçinin Nazirlər Kabinetinin qərarları öyrənilir. Hüquqi sənədlər əsasında xilasetmə qüvvələrinin fəaliyyəti, vəzifələri və məsuliyyətləri müəyyən edilir. Bu qaydalar fövqəladə hallara hazırlığın və operativ fəaliyyətin təmin olunmasına xidmət edir.

3. 3.
   QX və təxirəsalınmaz işlərin aparılmasında əsas məqsəd - FH zonasında nəqliyyatın hərəkət yollarının analizi və dəqiqləşdirilməsi. FH zonasında II təhlükəli faktorların minimuma endirilməsi. Yanğınların söndürülməsi. Yanmış tüstü ilə dolmuş sahələr-uçqunlardan zərərçəkənlərin axtarılması- çıxarılması. Mühazirə

   Qəza-xilasetmə (QX) və təxirəsalınmaz işlərin əsas məqsədi fövqəladə hallar zamanı insanların həyatını xilas etmək, təhlükəli amillərin təsirini azaltmaq və normal fəaliyyətin bərpasına şərait yaratmaqdır. Bu mövzuda FH zonasında nəqliyyat yollarının analizi və dəqiqləşdirilməsi, xilasetmə qüvvələrinin təhlükəsiz hərəkətinin təşkili öyrənilir. Həmçinin ikinci dərəcəli təhlükəli faktorların minimuma endirilməsi, yanğınların söndürülməsi və zərərçəkənlərin axtarılıb uçqun, tüstülü və təhlükəli ərazilərdən çıxarılması tədbirləri izah olunur. Bu işlər xüsusi texnika, avadanlıq və peşəkar xilasetmə qruplarının koordinasiyalı fəaliyyəti ilə həyata keçirilir.

4. 4.
   Obyektin işinin dayanıqlığının radioaktiv zəhərlənmə şəraitində qiymətləndirilməsiMəşğələ

   Obyektin işinin dayanıqlığının radioaktiv zəhərlənmə şəraitində qiymətləndirilməsi fövqəladə hallar zamanı müəssisənin fəaliyyət qabiliyyətinin müəyyən edilməsinə yönəlmişdir. Bu mövzuda radioaktiv çirklənmənin obyektə, işçilərə və texnoloji proseslərə təsiri öyrənilir. Həmçinin obyektin mühafizə səviyyəsi, radiasiyadan qorunma tədbirləri və işin davamlılığını təmin edən amillər qiymətləndirilir. Bu qiymətləndirmə fövqəladə vəziyyətlərdə itkilərin azaldılması və obyektin fəaliyyətinin bərpası üçün vacibdir.

5. 5.
   Qəza-xilasetmə işlərinin keçirilməsi - Qəza-xilasetmə işlərinin keçirilməsi üçün cəlb olunan qüvvə və vəsaitlər. Nazirliklərin və təşkilatların qəza-xilasetmə xidmətləri və dəstələri. Qəza-xilasetmə dəstələrinin və xidmətlərinin növləri, struktur tərkibləri, təşkili, taktiki imkanları və tapşırıqlarıMühazirə

   Qəza-xilasetmə işlərinin keçirilməsi fövqəladə hallar zamanı insanların xilas edilməsi, təhlükəli amillərin aradan qaldırılması və zərərin minimuma endirilməsi üçün həyata keçirilən tədbirlər kompleksidir. Bu mövzuda qəza-xilasetmə işlərinə cəlb olunan qüvvə və vəsaitlər, nazirliklərin və müxtəlif təşkilatların xilasetmə xidmətləri və dəstələri öyrənilir. Həmçinin qəza-xilasetmə dəstələrinin növləri, struktur tərkibi, təşkili, taktiki imkanları və əsas tapşırıqları izah olunur. Bu bölmə xilasetmə qüvvələrinin fəaliyyətinin əlaqələndirilməsi və fövqəladə hallara hazırlığın təmin edilməsinə xidmət edir.

6. 6.
   QXİ-nin keçirilməsində idarəetmənin əsasları. - İdarəetmə orqanları və onların əsas tapşırıqları. İdarəetmə orqanları tərəfindən gündəlik, yüksək hazırlıq və fövqəl iş rejimlərində həyata keçirilən tədbirlər. (M)Mühazirə

   QXİ-nin keçirilməsində idarəetmənin əsasları fövqəladə hallar zamanı qəza-xilasetmə qüvvələrinin düzgün istiqamətləndirilməsi və fəaliyyətinin əlaqələndirilməsini əhatə edir. Bu mövzuda idarəetmə orqanlarının quruluşu, onların əsas vəzifələri və xilasetmə əməliyyatlarında rolu öyrənilir. Həmçinin gündəlik, yüksək hazırlıq və fövqəladə iş rejimlərində idarəetmə orqanları tərəfindən həyata keçirilən tədbirlər izah olunur. Effektiv idarəetmə qərarların vaxtında qəbul edilməsinə, qüvvə və vasitələrin düzgün bölüşdürülməsinə imkan verir.

7. 7.
   FH nəticələri-nin aradan qaldırılması məqsədilə həyata keçirilən kəşfiyyat növləri və üsulları. - Mühəndis kəşfiyyatının mahiyyəti və məqsədi. Mühəndis kəşfiyyatının təşkili və aparılması üsulları. Mühəndis kəşfiyyatının əsas tapşırıqları. Mühəndis kəşfiyyatı dəstələrinin struktur quruluşu və kəşfiyyat vasitələriMühazirə

   FH nəticələrinin aradan qaldırılması zamanı həyata keçirilən kəşfiyyat işləri təhlükəli vəziyyətin qiymətləndirilməsi və xilasetmə tədbirlərinin düzgün təşkili üçün aparılır. Bu mövzuda mühəndis kəşfiyyatının mahiyyəti, məqsədi, təşkili və aparılma üsulları öyrənilir. Həmçinin mühəndis kəşfiyyatının əsas tapşırıqları, dəstələrin struktur quruluşu və istifadə olunan kəşfiyyat vasitələri izah olunur. Mühəndis kəşfiyyatı dağıntıların vəziyyətini, yolları, qurğuları və digər təhlükəli amilləri müəyyən etməyə imkan verir.

8. 8.
   Elektrik-rabitə təchizatı sistemlərinin tərkibinin təyin edilməsi.(S)Məşğələ

   Elektrik-rabitə təchizatı sistemlərinin tərkibinin təyin edilməsi obyektlərin fasiləsiz və etibarlı fəaliyyətinin təmin olunması üçün vacibdir. Bu mövzuda elektrik və rabitə sistemlərinin əsas elementləri, onların quruluşu və qarşılıqlı əlaqəsi öyrənilir. Həmçinin enerji mənbələrinin, rabitə vasitələrinin və ehtiyat sistemlərinin seçilməsi prinsipləri izah olunur. Bu sistemlərin düzgün təşkili fövqəladə hallar zamanı idarəetmənin və məlumat mübadiləsinin davamlılığını təmin edir.

9. 9.
   FH-ın aradan qaldırılması üzrə güc və qüvvələr - Qəza-axtarış xilasetmə xidməti. Hərbiləş-dirilmiş və hərbiləşdirilməmiş axtarış və qəza xilasetmə bölmələri. Tibbi xidmət. Baytar xidməti. Hidrometroloji xidmət. Ərazi, yerli və obyekt mülki müdafiə xidmətləri. Mühazirə

   FH-ın aradan qaldırılması üzrə güc və qüvvələr fövqəladə halların nəticələrinin azaldılması və insanların təhlükəsizliyinin təmin olunması üçün cəlb edilən xidmət və bölmələrdən ibarətdir. Bu mövzuda qəza-axtarış xilasetmə xidməti, hərbiləşdirilmiş və hərbiləşdirilməmiş xilasetmə bölmələrinin fəaliyyəti öyrənilir. Həmçinin tibbi, baytar, hidrometeoroloji xidmətlərin və ərazi, yerli, obyekt mülki müdafiə xidmətlərinin vəzifələri izah olunur. Bu qüvvələr fövqəladə hallar zamanı xilasetmə, tibbi yardım, müşahidə və bərpa tədbirlərinin həyata keçirilməsində mühüm rol oynayır.

10. 10.
    Rabitə və avtomatlaşdirilmiş idarəetmə sistemlərinin texniki təminatı - Zəmanət öhdəlikləri. Reklamasiya işi. Zəmanət və müəllif nəzarəti. (M)Mühazirə

1. 31 oktyabr 2017-ci il tarixli 828-VQD nömrəli Azərbaycan Respublikasının Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti, 13 dekabr 2017-ci il, № 275, Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2017-ci il, № 12, I kitab, maddə 2196) 2. 1 may 2018-ci il tarixli 1109-VQD nömrəli Az. Resp-nın Qanunu (“Azərbaycan” qəzeti, 1 iyul 2018-ci il, № 143, Az. Resp-nın Qanunvericilik Toplusu, 2018-ci il, №6, maddə 1168) 3. Ушаков И. А. Спасательное дело и тактика аварийно-спасательных работ. Учебное пособие для вузов. Москва, 2017. 4. https://www.fhn.gov.az/uploads/legislation/aze/qanunlar/420_q.pdf 5. http://www.e-qanun.az/framework/4271 6. https://fhn.gov.az/?aze/menu/29/6 7. FH və mülki müdafiə haqqında.Sənədlər toplusu.Tərtibçi və nasir:Ş.Xuduoğlu. Bakı, 2007 8. H.O. Ocaqov Fövqəladə halların nəticələrinin aradan qaldırılması. Baki, 2009-cu il. 9. С.N. Qasimov. Mülki müdafiə. Dərs vəsaiti. Bakı, 2012-ci il.