Materilşünaslıq və materiallar texnologiyasıSillabus

Fənn kodu

İF-3682y

Kredit

6

Tələbənin iş yükü

180

Semestr

Yaz semestri

Akademik il

2025-2026

Fənnin tipi

Məcburi

Təhsil forması

Əyani

Tədris dili

Azərbaycan

Auditoriyadaxili saatlar

a) 45 saat – mühazirə; b) 15 saat – laboratoriya; c) 15 saat – məşğələ

Auditoriyadan kənar saatlar

a) sərbəst iş - 63 saat, b) hazırlıq - 42 saat

“Materialşünaslıq və materialların texnologiyası” fənninin tədrisində əsas məqsəd 050614 – “Həyat fəaliyyətinin təhlükəsizliyi mühəndisliyi” ixtisası üzrə bakalavr pilləsində təhsil¬alan¬ tələbələrə materialların tərkibi, təsnifatı və xassələrinin əsas xüsusiyyətlərini öyrətməklə, Metallurgiyanın ayrı-ayrı sahələrində daha geniş istifadə olunan materialların kristallik quruluşu, kristallaşma və struktur fazalarının formalaşması, plastiki deformasiya və mexaniki xassələri, hal diaqramları və faza çevrilmələri, legirlənməsi və markalanması, termiki emalla möhkəmləndirmə rejimlərinin düzgün təyin edilməsimetalların istehsalı və müxtəlif üsullarla emalı tələbələrə mənimsətməkdir.

• mühazirə
• laboratoriya işi
• interaktiv müzakirə
• təqdimatlar
• komanda işi
• seminar

1. 1

   CLO 1: Materialların quruluşunu, tərkibini, əsas fiziki, mexaniki və texnoloji xassələrini izah edə biləcək. Metalların, ərintilərin, polimerlərin, keramika və kompozit materialların xüsusiyyətlərini müqayisə edə biləcək. Materialların xassələrinin onların quruluşu və emal texnologiyası ilə əlaqəsini təhlil edə biləcək. Materialların hazırlanması, emalı və texnoloji proseslərinin əsas mərhələlərini izah edə biləcək. Materialların mexaniki və texnoloji sınaqlarının nəticələrini təhlil və qiymətləndirə biləcək. Müxtəlif texniki və istismar şəraitinə uyğun material seçimini əsaslandıra biləcək. Müasir materiallar və onların emal texnologiyalarının mühəndislik, ekoloji və iqtisadi baxımdan tətbiq imkanlarını qiymətləndirə biləcək.

1. 1.
   Materialşünaslığa giriş. Metalların təsnifatı, kristallik quruluşu və amorf halMühazirə

   Materialşünaslığın əsasları, kristal və amorf strukturların müqayisəsi, Miller indeksləri və anizotropiya.

2. 2.
   Kristallaşma, onun mexanizmi və kristallaşmaya təsir edən amillərMühazirə

   Kristallaşma prosesi, allotropiya və maqnit çevrilmələri.

3. 3.
   Elastiki və plastiki deformasiya. Metalların mexaniki xassələriMühazirə

   Deformasiya növləri, xassələrin təyini üsulları və soyuq halda təzyiqlə emalın təsiri.

4. 4.
   Döyənəklənmiş metalın struktur dəyişiklikləri. Rekristallaşma və ərintilərin quruluşuMühazirə

   Döyənəklənmə mexanizmləri, rekristallaşma və ərinti komponentlərinin qarşılıqlı təsiri.

5. 5.
   Hal diaqramlarının qurulması. Birinci və ikinci növ ərintilərMühazirə

   Fazalar qanunu, hal diaqramlarının praktiki qurulması və təhlili.

6. 6.
   Üçüncü və dördüncü növ ərintilərin hal diaqramları. Dəmir-karbon ərintiləriMühazirə

   Mürəkkəb hal diaqramları və dəmir-karbon sisteminin xüsusiyyətləri.

7. 7.
   Karbonlu poladlar. Poladlara daimi qatışıqların təsiri və keyfiyyətiMühazirə

   Karbonlu poladların növləri, qatışıqların rolu və avtomat poladlar.

8. 8.
   Çuqunlar: təsnifatı, markalanması, strukturu və tətbiqiMühazirə

   Çuqunların növləri (ağ, boz və s.) və onların tətbiq sahələri.

9. 9.
   Termiki emal: növləri, texnologiyası və faza çevrilmələriMühazirə

   Qızdırma və soyutma zamanı baş verən çevrilmələr, termiki emal texnologiyası.

10. 10.
    Austenitin parçalanması və çevrilmələrMühazirə

    Perlit, beynit, martensist çevrilmələri, tabəksiltmə prosesi və kövrəklik.

11. 11.
    Termiki emalın poladın xassələrinə təsiri və kimyəvi-termiki emalMühazirə

    Termomexaniki emal, tablama rejimləri və kimyəvi-termiki emal üsulları.

12. 12.
    Legirli poladlar: təsnifatı, markalanması və tətbiqiMühazirə

    Legirləyici elementlər, poladların qaynana bilmə qabiliyyəti və müxtəlif polad növləri.

13. 13.
    Əlvan metallar və onların ərintiləriMühazirə

    Alüminium, mis, maqnezium və onların ərintilərinin xassələri.

14. 14.
    Keramika, polimer və kompozisiya materiallarıMühazirə

    Müasir qeyri-metal və kompozit materialların strukturu və tətbiqi.

15. 15.
    Metallurgiya və tökmə istehsalı prosesləriMühazirə

    Çuqun və polad istehsalı, tökmə üsulları, təzyiqlə emal, qaynaq və kəsmə texnologiyaları

Ədəbiyyat əlavə edilməyib.