Risklərin təhlili və idarə olunmasıSillabus

Fənn kodu

İF - 4159y

Kredit

6

Tələbənin iş yükü

180

Semestr

Payız semestri

Akademik il

20225-2026

Fənnin tipi

Məcburi

Təhsil forması

Əyani

Tədris dili

Azərbaycan

Auditoriyadaxili saatlar

a) mühazir - 45; b) seminar - 15.

Auditoriyadan kənar saatlar

a) MRTSi- 48; b) TSi - 72.

Risklərin təhlili və idarə olunması mümkün təhlükələrin müəyyən edilməsi və onların qarşısının alınması prosesidir. Bu zaman risklərin səbəbləri və təsirləri araşdırılır. Məqsəd insanlara, əmlaka və ətraf mühitə dəyə biləcək ziyanı azaltmaqdır. Risklərin düzgün idarə olunması təhlükəsizliyi artırır və itkilərin qarşısını alır. Bunun üçün qabaqlayıcı tədbirlər və təhlükəsizlik qaydaları tətbiq edilir.

• mühazirə
• seminar
• problem-based learning
• təqdimatlar
• interaktiv müzakirə
• case study
• komanda işi

1. 1

   CLO 1: Risklərin təhlili və idarə olunmasının əsas anlayışlarını, prinsiplərini, mərhələlərini və normativ tələblərini izah edir, peşəkar terminologiyadan düzgün istifadə edir.

2. 2

   CLO 2: Sənaye, texnogen, ekoloji və təbii təhlükələri müəyyən edir, risklərin keyfiyyət və kəmiyyət baxımından qiymətləndirilməsi metodlarını tətbiq edir.

3. 3

   CLO 3: Risklərin qiymətləndirilməsi və monitorinqi məqsədilə kompüter texnologiyaları, proqram təminatı və statistik məlumatlardan istifadə edərək nəticələri təhlil edir.

4. 4

   CLO 4: Risklərin azaldılması və idarə olunması üçün mühəndis-texniki, təşkilati və profilaktik tədbirlər hazırlayır, onların səmərəliliyini qiymətləndirir.

5. 5

   CLO 5: Fövqəladə halların qarşısının alınması, təhlükəsizlik planlarının hazırlanması, qərar qəbuletmə və risk-kommunikasiya proseslərini təşkil edir.

6. 6

   CLO 6: Müxtəlif istehsalat və fövqəladə hallar üzrə risk ssenarilərini proqnozlaşdırır, risklərin idarə olunması strategiyalarını hazırlayır və əsaslandırılmış qərarlar qəbul edir.

1. 1.
   Mühazirə 1. Giriş. Respublikada ehtimal olunan FH-ın qiymətləndirilmə kriteriyaları - Təbii və texnogen xarakterli təhlükələr və onların xarakteristikalarıMühazirə

   Bu mövzuda təbii və texnogen xarakterli təhlükələrin mahiyyəti, əsas növləri və onların xarakterik xüsusiyyətləri öyrənilir. Respublikada ehtimal olunan fövqəladə halların qiymətləndirilməsi meyarları, yaranma səbəbləri və ətraf mühitə təsirləri izah edilir.

   • • Təbii və texnogen təhlükələrin növlərini izah edir. • Təhlükələrin xarakterik xüsusiyyətlərini müəyyən edir. • Fövqəladə halların qiymətləndirilməsi meyarlarını izah edir. • Təhlükələrin ətraf mühitə təsirini təhlil edir.
2. 2.
   Mühazirə 2. Giriş. Respublikada ehtimal olunan FH-ın qiymətləndirilmə kriteriyaları - Risk anlayışı və onun əsas göstəriciləriMühazirə

   Bu mövzuda risk anlayışı, riskin əsas göstəriciləri və riskin qiymətləndirilməsi prinsipləri öyrənilir. Risk anlayışının fövqəladə halların idarə olunmasında rolu və əsas qiymətləndirmə meyarları izah edilir.

   • • Risk anlayışını izah edir. • Risk göstəricilərini müəyyən edir. • Riskin qiymətləndirilməsi prinsiplərini fərqləndirir. • Risk göstəricilərini təhlil edir.
3. 3.
   Mühazirə 3. Riskin sistemli təhlili - Risklərin müəyyən edilməsi və sistemli təhlili üsullarıMühazirə

   Bu mövzuda risklərin müəyyən edilməsi, sistemli təhlili və təsnifatı metodları öyrənilir. Risk amillərinin qarşılıqlı əlaqəsi, onların qiymətləndirilməsi və sistemli yanaşmanın tətbiqi prinsipləri izah edilir.

   • • Risklərin müəyyən edilməsi üsullarını izah edir. • Risk amillərini sistemləşdirir. • Risklərin sistemli təhlili metodlarını tətbiq edir. • Təhlil nəticələrini qiymətləndirir.
4. 4.
   Mühazirə 4. Riskin sistemli təhlili - Risklərin təhlilində istifadə olunan metodlarMühazirə

   Bu mövzuda risklərin təhlilində istifadə olunan keyfiyyət və kəmiyyət metodları, onların tətbiq sahələri və üstünlükləri öyrənilir. Risklərin qiymətləndirilməsində istifadə olunan metodların seçilməsi və tətbiqi prinsipləri izah edilir.

   • • Risk təhlili metodlarını izah edir. • Keyfiyyət və kəmiyyət metodlarını fərqləndirir. • Risk təhlili üçün uyğun metod seçir. • Təhlil metodlarının tətbiqini qiymətləndirir.
5. 5.
   Cəmiyyətin mənəvi həyatı. İctimai şüur, onun strukturu və formalarıMühazirə

   Bu mövzuda ictimai şüurun mahiyyəti, strukturu və əsas formaları öyrənilir. Əxlaq, din, elm, hüquq və incəsənətin cəmiyyət həyatındakı rolu təhlil edilir. Mənəvi dəyərlərin sosial inkişafda əhəmiyyəti izah olunur.

   • • Risk göstəricilərini müəyyən edir. • Risk göstəricilərini hesablayır. • Hesablama nəticələrini qiymətləndirir. • Risk göstəricilərinin tətbiq sahələrini təhlil edir.
6. 6.
   Mühazirə 6. FH-da proseslərin modelləşdirilməsinin ümumi prinsipləri - Fövqəladə hallarda risklərin təhlili və modelləşdirilməsiMühazirə

   Bu mövzuda fövqəladə hallarda baş verən proseslərin modelləşdirilməsinin ümumi prinsipləri, risklərin təhlilində modelləşdirmənin rolu və tətbiq sahələri öyrənilir. Risklərin proqnozlaşdırılması, mümkün ssenarilərin qiymətləndirilməsi və qərar qəbuletmə prosesində modellərin əhəmiyyəti izah edilir.

   • • Modelləşdirmənin əsas prinsiplərini izah edir. • Risklərin modelləşdirilməsi mərhələlərini müəyyən edir. • Modelləşdirmənin tətbiq imkanlarını qiymətləndirir. • Modelləşdirmə nəticələrini təhlil edir.
7. 7.
   Mühazirə 7. FH-da təhlükəli proseslərin sistemli təhlilinin əsas prinsipləri - Fövqəladə hallarda sistemin yaradılmasının əsas xarakteristikasıMühazirə

   Bu mövzuda fövqəladə hallarda təhlükəli proseslərin sistemli təhlilinin əsas prinsipləri və təhlükəsizlik sistemlərinin formalaşdırılması xüsusiyyətləri öyrənilir. Təhlükəli proseslərin qarşılıqlı əlaqələri, sistem elementləri və onların funksional xüsusiyyətləri izah edilir.

   • • Təhlükəli proseslərin sistemli təhlili prinsiplərini izah edir. • Təhlükəsizlik sisteminin əsas elementlərini müəyyən edir. • Sistem elementləri arasındakı qarşılıqlı əlaqələri qiymətləndirir. • Təhlükəli proseslərin inkişafını təhlil edir.
8. 8.
   Mühazirə 8. FH-lar riskinin idarə edilməsinin əsasları və əsas mərhələləri - Fövqəladə hallarda riskin idarə olunmasıMühazirə

   Bu mövzuda fövqəladə hallarda risklərin idarə olunmasının əsas prinsipləri, mərhələləri və tətbiq mexanizmləri öyrənilir. Risklərin azaldılması, nəzarət tədbirlərinin planlaşdırılması və idarəetmə qərarlarının qəbul edilməsi prosesləri izah edilir.

   • • Risklərin idarə olunmasının mərhələlərini izah edir. • Riskin azaldılması tədbirlərini müəyyən edir. • Risklərin idarə olunması üsullarını qiymətləndirir. • İdarəetmə qərarlarını təhlil edir.
9. 9.
   Mühazirə 9. Sistemin təhlili və sintezin ümumi strukturu. Sistemli təhlükəsizlik - Sistemin təhlili və sintezin ümumi strukturunun təşkil edilməsiMühazirə

   Bu mövzuda sistemli təhlükəsizlik anlayışı, sistemin təhlili və sintezinin ümumi strukturu öyrənilir. Sistem yanaşmasının təhlükəsizlik tədbirlərinin planlaşdırılması və idarə olunmasında tətbiqi prinsipləri izah edilir.

   • • Sistemli təhlükəsizlik anlayışını izah edir. • Sistemin təhlili və sintezinin strukturunu müəyyən edir. • Sistem yanaşmasının tətbiq imkanlarını qiymətləndirir. • Təhlükəsizlik sistemlərini təhlil edir.
10. 10.
    Mühazirə 10. Mühəndis–texniki sistemlərin dayanıqlığının qiymətləndirmə metodları - Mühəndis-texniki sistemlərin dayanıqlıq metodikası və dayanıqlıq kriteriyalarıMühazirə

    Bu mövzuda mühəndis-texniki sistemlərin dayanıqlığının qiymətləndirilməsi metodları, dayanıqlıq meyarları və onların fövqəladə hallar şəraitində tətbiqi öyrənilir. Sistemlərin etibarlılığına təsir edən amillər və dayanıqlığın qiymətləndirilməsi metodikası izah edilir.

    • • Dayanıqlığın qiymətləndirilməsi metodlarını izah edir. • Dayanıqlıq meyarlarını müəyyən edir. • Mühəndis-texniki sistemlərin etibarlılığını qiymətləndirir. • Dayanıqlığın risklərin idarə olunmasındakı rolunu təhlil edir.
11. 11.
    Mühazirə 11. Mühəndis-texniki sistemlərin normativ göstəriciləri. Potensial təhlükələr və risk - Risklərin təsnifatında istifadə olunan kriteriyalar və riskə təsir göstərən faktorlarMühazirə

    Bu mövzuda mühəndis-texniki sistemlərin normativ göstəriciləri, potensial təhlükələrin müəyyən edilməsi və risklərin təsnifatında istifadə olunan əsas meyarlar öyrənilir. Riskə təsir göstərən texniki, təbii və antropogen amillər, onların təhlükəsizlik səviyyəsinə təsiri və qiymətləndirilməsi prinsipləri izah edilir.

    • • Mühəndis-texniki sistemlərin normativ göstəricilərini izah edir. • Potensial təhlükələri və risk amillərini müəyyən edir. • Risklərin təsnifatı meyarlarını fərqləndirir. • Riskə təsir göstərən amilləri təhlil edir.
12. 12.
    Mühazirə 12. Mühəndis-texniki sistemlərin texniki vəziyyətinin qiymətləndirilmə metodları - Mühəndis-texniki sistemlərin texniki səviyyəsinin təyinində texniki diaqnostikanın təyinatıMühazirə

    Bu mövzuda mühəndis-texniki sistemlərin texniki vəziyyətinin qiymətləndirilməsi metodları və texniki diaqnostikanın əsas funksiyaları öyrənilir. Texniki nasazlıqların vaxtında aşkar edilməsi, sistemlərin etibarlılığının artırılması və təhlükəsiz istismarının təmin edilməsində diaqnostikanın rolu izah edilir.

    • • Texniki vəziyyətin qiymətləndirilməsi metodlarını izah edir. • Texniki diaqnostikanın əsas funksiyalarını müəyyən edir. • Texniki diaqnostikanın tətbiq sahələrini qiymətləndirir. • Sistemlərin texniki vəziyyətini təhlil edir.
13. 13.
    Mühazirə 13. Mühəndis-texniki sistemlərin qəza riskinin qiymətləndirilməsi - Mühəndis-texniki sistemlərinin riskinin qiymətləndirilməsində həll olunan məsələlərMühazirə

    Bu mövzuda mühəndis-texniki sistemlərdə qəza risklərinin qiymətləndirilməsi prinsipləri, istifadə olunan metodlar və bu sahədə həll olunan əsas məsələlər öyrənilir. Qəza ehtimalının müəyyən edilməsi, mümkün nəticələrin qiymətləndirilməsi və risklərin azaldılması istiqamətləri izah edilir.

    • • Qəza riskinin qiymətləndirilməsi prinsiplərini izah edir. • Risklərin qiymətləndirilməsində həll olunan əsas məsələləri müəyyən edir. • Qəza riskinin qiymətləndirilməsi metodlarını tətbiq edir. • Qiymətləndirmə nəticələrini təhlil edir.
14. 14.
    Mühazirə 14. FH-da obyektlərin təhlükəsizliyinin təmini sisteminin məqsədi və keyfiyyət göstəriciləri - Fövqəladə hallarda obyektlərin təhlükəsizliyi və təhlükəsizliyinin keyfiyyət göstəricilərinin qiymətləndirilməsiMühazirə

    Bu mövzuda fövqəladə hallarda obyektlərin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi sisteminin məqsədi, əsas funksiyaları və keyfiyyət göstəriciləri öyrənilir. Təhlükəsizlik tədbirlərinin planlaşdırılması, obyektlərin dayanıqlığının artırılması və təhlükəsizlik göstəricilərinin qiymətləndirilməsi prinsipləri izah edilir.

    • • Obyektlərin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi sistemini izah edir. • Təhlükəsizlik göstəricilərini müəyyən edir. • Təhlükəsizlik tədbirlərinin effektivliyini qiymətləndirir. • Təhlükəsizlik sisteminin fəaliyyətini təhlil edir.
15. 15.
    Mühazirə 15. FH-da təhlükəsizliyin idarə olunması - FH-da təhlükəsizlik səviyyəsinə qoyulan tələblər və təhlükənin modelləşdirilməsiMühazirə

    Bu mövzuda fövqəladə hallarda təhlükəsizliyin idarə olunmasının əsas prinsipləri, təhlükəsizlik səviyyəsinə qoyulan tələblər və təhlükələrin modelləşdirilməsi üsulları öyrənilir. Təhlükəsizlik siyasətinin formalaşdırılması, risklərin idarə olunması və təhlükəsizlik tədbirlərinin planlaşdırılması prosesləri izah edilir.

    • • Təhlükəsizliyin idarə olunmasının əsas prinsiplərini izah edir. • Təhlükəsizlik səviyyəsinə qoyulan tələbləri müəyyən edir. • Təhlükələrin modelləşdirilməsi üsullarını qiymətləndirir. • Təhlükəsizliyin idarə olunması üzrə qərarları təhlil edir.
16. 16.
    Seminar 1. Əsas risk amillərinin ehtimal qiymətini müəyyən etməkMəşğələ

    Bu seminar məşğələsində fövqəladə halların yaranmasına təsir göstərən əsas risk amillərinin müəyyən edilməsi və onların ehtimal qiymətlərinin təhlili həyata keçirilir. Müxtəlif təhlükə mənbələri üzrə risk amillərinin qiymətləndirilməsi metodları praktik nümunələr əsasında öyrənilir.

    • • Risk amillərini müəyyən edir. • Risk ehtimalının qiymətləndirilməsi üsullarını tətbiq edir. • Risk amillərini müqayisə edir. • Qiymətləndirmə nəticələrini əsaslandırır.
17. 17.
    Azerbaijan during the period of the khanates.Məşğələ

    This topic examines the khanates that emerged in Azerbaijan in the mid-eighteenth century following the decline of central authority. It focuses on their territories, borders, and systems of governance. The topic also explores the relations of the khanates with foreign states and their role in the political developments of the period.

    • • CLO1: Explains the key characteristics of the main periods of Azerbaijani history.
    • • CLO4: Demonstrates the required basic knowledge and formulates independent views on course topics.
    • • CLO2: Clarifies selected controversial issues in Azerbaijani history.
    • • CLO3: Develops an objective position on relevant historical issues.
    • • CLO5:Relates Azerbaijan's ancient history to the modern era.
18. 18.
    Seminar 3. FH-da proseslərin modelləşdirilməsi prinsiplərinin öyrənilməsiMəşğələ

    Bu seminar məşğələsində fövqəladə hallarda baş verən proseslərin modelləşdirilməsi prinsipləri praktik nümunələr əsasında öyrənilir. Modellərin qurulması, tətbiqi və nəticələrinin qiymətləndirilməsi üzrə əsas yanaşmalar müzakirə edilir.

    • • Modelləşdirmə mərhələlərini müəyyən edir. • Sadə modellər qurur. • Modelləşdirmə nəticələrini qiymətləndirir. • Modellərin tətbiq imkanlarını əsaslandırır.
19. 19.
    Seminar 4. Riskin müəyyən qiymətlərində obyektlərin istismar müddətlərinin təyiniMəşğələ

    Bu seminar məşğələsində müxtəlif risk səviyyələrində obyektlərin istismar müddətlərinin müəyyən edilməsi və riskin texniki sistemlərin etibarlılığına təsiri praktik nümunələr üzərində təhlil edilir.

    • • Risk səviyyələrini müəyyən edir. • İstismar müddətlərini qiymətləndirir. • Risk və istismar müddəti arasındakı əlaqəni təhlil edir. • Nəticələri əsaslandırır.
20. 20.
    Seminar 5. Sistemin təhlili və sintezin ümumi strukturunun təyin edilməsiMəşğələ

    Bu seminar məşğələsində sistemin təhlili və sintezinin ümumi strukturunun qurulması, sistem elementlərinin qarşılıqlı əlaqələrinin müəyyən edilməsi və sistemli yanaşmanın tətbiqi praktik tapşırıqlar əsasında öyrənilir.

    • • Sistem elementlərini müəyyən edir. • Sistemin strukturunu qurur. • Elementlər arasındakı əlaqələri təhlil edir. • Sistem yanaşmasını əsaslandırır.
21. 21.
    Seminar 7. Mühəndis-texniki sistemlərin normal fəaliyyəti zamanı riskin təyin olunması əsasları və metodlarıMühazirə

    Bu seminar məşğələsində mühəndis-texniki sistemlərin normal istismar şəraitində riskin müəyyən edilməsi metodları, risk göstəricilərinin hesablanması və nəticələrin qiymətləndirilməsi praktik nümunələr əsasında öyrənilir.

    • • Risk göstəricilərini müəyyən edir. • Riskin qiymətləndirilməsi metodlarını tətbiq edir. • Hesablama nəticələrini təhlil edir. • Risk səviyyəsini əsaslandırır.
22. 22.
    Seminar 8. FH-da təhlükələrin təsirlərinin təsviri formalarının öyrənilməsiMəşğələ

    Bu seminar məşğələsində fövqəladə hallarda təhlükələrin təsirlərinin təsviri formaları, onların qiymətləndirilməsi üsulları və nəticələrin təqdim edilməsi prinsipləri praktik nümunələr əsasında öyrənilir.

    • • Təhlükələrin təsviri formalarını müəyyən edir. • Təhlükələrin təsirlərini qiymətləndirir. • Qiymətləndirmə nəticələrini təqdim edir. • Təklif olunan tədbirləri əsaslandırır.
23. 23.
    Seminar 6. Texnogen risklərin təhlükə ağacının qurulmasıMəşğələ

    Bu seminar məşğələsində texnogen risklərin təhlilində istifadə olunan təhlükə ağacı metodunun qurulması, səbəb–nəticə əlaqələrinin müəyyən edilməsi və risk ssenarilərinin qiymətləndirilməsi öyrənilir.

    • • Təhlükə ağacının strukturunu müəyyən edir. • Səbəb–nəticə əlaqələrini təhlil edir. • Texnogen riskləri qiymətləndirir. • Təhlükə ağacını əsaslandırır.

1. C.N.Qasımov. Fövqəladə halların monitorinqi və proqnozu. Bakı, 2022, 457 səh.(yeni pəncərədə açılır)
2. Борис Марченко. Анализ риска: основы управления рисками. Rusiya: ЛитРес, 2022.(yeni pəncərədə açılır)
3. Надлежащая практика управления чрезвычайными ситуациями: Основы Руководство по подготовке к чрезвычайным ситуациям в области охраны здоровья животных. Продовольственная и сельскохозяйственная организация Объединенных Наций, 2022.
4. Журавлев П. и др. Защита населений и территорий в чрезвычайных ситуациях. М-2017.