Məsafədən zondlanmanın fiziki əsaslarıMövzu planı

Mövzu təlim nəticələri

• Məsafədən zondlama üsullarının mahiyyətini, iş prinsiplərini və tətbiq sahələrini izah edir.
• Kosmik məsafədən müşahidənin havanın proqnozlaşdırılması, təbii ehtiyatların öyrənilməsi və ətraf mühitin monitorinqindəki üstünlüklərini qiymətləndirir.
• Məsafədən zondlama məlumatlarının məkan, zaman və tematik xarakteristikalarını fərqləndirərək onların praktik əhəmiyyətini şərh edir.

Mövzu təlim nəticələri

• Yerin atmosferinin quruluşunu, elektromaqnit dalğalarının xüsusiyyətlərini və onların məsafədən zondlamadakı rolunu izah edi
• Kosmik çəkilişlərin verilənlərini və aerokosmik metodların tətbiq prinsiplərini şərh edir.
• Atmosferin "şəffaflıq pəncərələri"ni və müxtəlif çəkiliş diapazonlarının məsafədən zondlamada istifadəsini təhlil edir.

Mövzu təlim nəticələri

• Ətraf mühitin öyrənilməsində məsafədən zondlamanın rolunu və kosmik müşahidə sistemlərinin əsas tətbiq sahələrini izah edir
• Kosmik təbiətşünaslıq, kosmik yerşünaslıq və kosmik okeanologiyanın təbii ehtiyatların öyrənilməsi və ekoloji monitorinqdə əhəmiyyətini qiymətləndirir.
• Məsafədən zondlama məlumatlarından istifadə etməklə biosferin, kənd və meşə təsərrüfatının, eləcə də okean və quru ekosistemlərinin vəziyyətini təhlil edir və nəticələri şərh edir.

Mövzu təlim nəticələri

• Atmosferdə radiasiyanın zəifləmə səbəblərini və bu prosesə təsir edən amilləri izah edir.
• Düzünə gələn, səpələnən və cəm radiasiyanın xüsusiyyətlərini fərqləndirərək onların atmosferdə yayılmasını şərh edir.
• Radiasiyanın atmosferdə zəifləməsinin məsafədən zondlama məlumatlarının dəqiqliyinə və keyfiyyətinə təsirini qiymətləndirir.

Mövzu təlim nəticələri

• Atmosferdə səpələnməyə səbəb olan hissəcikləri və onların elektromaqnit şüalanmasına təsirini izah edir. Reley, aerozol və qeyri-selektiv səpələnmə növlərinin xüsusiyyətlərini müqayisə edərək onların yaranma şəraitini şərh edir. Atmosfer səpələnməsinin məsafədən zondlama məlumatlarının keyfiyyətinə və ətraf mühitin monitorinqinə təsirini qiymətləndirir.

Mövzu təlim nəticələri

• Spektral parlaqlıq anlayışını, səthlərin indikatrisalarını və spektral parlaqlıq əyrilərinin mahiyyətini izah edir. Təbii obyektləri spektral parlaqlıq xüsusiyyətlərinə görə təsnif edir və ortotrop, güzgü, əks güzgü və qarışıq səthlərin fərqli xüsusiyyətlərini şərh edir. Spektral parlaqlıq göstəricilərindən istifadə etməklə məsafədən zondlama məlumatlarını təhlil edir və Yer səthinin müxtəlif örtük növlərini qiymətləndirir.

Mövzu təlim nəticələri

• Buludların, atmosfer refraksiyasının və şüalanmanın zəifləməsinin məsafədən zondlama məlumatlarına təsirini izah edir. Atmosfer komponentlərinin elektromaqnit şüalanmasını udma və səpələmə xüsusiyyətlərini şərh edir. Atmosferin spektral şəffaflığını və onun təbii obyektlərin optik xarakteristikasına təsirini qiymətləndirir.

Mövzu təlim nəticələri

• Orbitin yaşama müddətini, böhran orbitini, dairəvi və elliptik orbitlərin xüsusiyyətlərini izah edir. Peyk orbitlərinin əsas növlərini fərqləndirir və onların müxtəlif təyinatlı kosmik sistemlərdə tətbiqini şərh edir. Yerin meteoroloji peyklərinə qoyulan əsas texniki və funksional tələbləri qiymətləndirir və onların hava proqnozlaşdırılması və ətraf mühitin monitorinqində rolunu izah edir.

Mövzu təlim nəticələri

• Peyk orbitlərinin formasını, hündürlüyünü və fırlanma periodunu izah edir. Dairəvi və elliptik orbitlərin xüsusiyyətlərini fərqləndirərək onların peyk müşahidələrinə təsirini şərh edir. Günəş-sinxron orbitlərin xüsusiyyətlərini və onların məsafədən zondlama və Yer müşahidəsində əhəmiyyətini qiymətləndirir.

Mövzu təlim nəticələri

• Günəş radiasiyasının atmosferdə udulma prosesini və əsas anlayışlarını izah edir. Əks olunan günəş radiasiyasının mahiyyətini və onun məsafədən zondlamadakı rolunu şərh edir. Atmosfer qazlarının udma xarakteristikalarını təhlil edərək onların şüalanmanın paylanmasına təsirini qiymətləndiri

Mövzu təlim nəticələri

• Landsat 7 MSS cihazının əsas təyinatını və çoxspektrli müşahidə prinsipini izah edir. MSS cihazının texniki xarakteristikalarını (spektral diapazonlar, ayırdetmə qabiliyyəti və skanlama sistemi) şərh edir. MSS cihazının iş prinsiplərini sadələşdirilmiş sxem əsasında analiz edərək məlumat axınını izah edir.

Mövzu təlim nəticələri

• NOAA peyklərinin və AVHRR skanerinin əsas funksiyalarını izah edir. AVHRR skanerinin spektral kanallarının seçilmə prinsiplərini və onların tətbiq sahələrini şərh edir. “Resurs-01” və “Resurs-F” peyklərinin təyinatını və məsafədən zondlamada rolunu qiymətləndirir.

Mövzu təlim nəticələri

• Aerokosmik təsvirlərin əldə olunma prinsiplərini və fotoqrafik avadanlıqların (kadr və panoram) xüsusiyyətlərini izah edir. Aerofotoaparatlar, kosmik fotoaparatlar və panoram sistemlərinin funksiyalarını və tətbiq sahələrini fərqləndirir. Aerokosmik təsvirlərin məsafədən zondlama və xəritələşdirmədə rolunu qiymətləndirir.

Mövzu təlim nəticələri

• Çəkiliş cihazlarının daşıyıcılarını, spektral diapazonu və alınma texnologiyasını izah edir. Kosmik təsvirlərin spektral diapazon və çəkiliş texnologiyasına görə təsnifatını şərh edir, mikrodalğalı və radiolokasiya təsvirlərini fərqləndirir. Görünmə dərəcəsi, miqyas və məkan ayırdetməsinin təsvirlərin keyfiyyətinə təsirini qiymətləndirir.

Mövzu təlim nəticələri

• Həndəsi korreksiyanın mahiyyətini və daxili və xarici mənbələrdən yaranan təhrifləri izah edir. Atmosfer və radiometrik korreksiyanın prinsiplərini və radiometrik təhriflərin yaranma səbəblərini şərh edir. Coğrafi İnformasiya Sistemlərinin (CİS) məsafədən zondlama məlumatlarının emalında rolunu qiymətləndirir.

Mövzu təlim nəticələri

• Deşifirləmənin ümumi prinsiplərini, aerotəsvirlərin analiz üsullarını və məsafədən zondlama metodlarını izah edir. Deşifirləmənin tamlığı və etibarlılığı anlayışlarını şərh edərək onların məlumat keyfiyyətinə təsirini qiymətləndirir. Birbaşa və dolayı deşifirləmə əlamətlərini (fototəsvirin tonu daxil olmaqla) fərqləndirir və tətbiqini izah edir.

Mövzu təlim nəticələri

• Sınaq poliqonlarının məqsədini və orada həll olunan əsas məsələləri izah edir. Etalon sınaq poliqonlarının funksiyalarını və məsafədən zondlama sistemlərində rolunu şərh edir. Etalon poliqonlarda aparılan aerofoto çəkilişlərin məqsəd və əhəmiyyətini qiymətləndirir.

Mövzu təlim nəticələri

• İlk peykaltı təcrübələrin məqsədini və həll olunan əsas elmi-texniki məsələləri izah edir. Kosmosdan çəkiliş zamanı atmosfer təsirinin məlumat keyfiyyətinə təsirini şərh edir. Hündürlük artdıqca ölçmə nəticələrinin orta qiymətinin alınmasının səbəblərini və əhəmiyyətini qiymətləndirir.

Mövzu təlim nəticələri

• Atmosfer, hidrosfer və kriosfer proseslərinin məsafədən zondlama vasitəsilə öyrənilmə metodlarını izah edir. Okean səthinin temperaturu, dəniz səviyyəsi və qar-buz örtüyü kimi parametrlərin kosmik müşahidə ilə ölçülməsini şərh edir. Antropogen təsirləri (hava və su çirklənməsi, ozon təbəqəsinin tükənməsi) təhlil edərək onların ekoloji nəticələrini qiymətləndirir.

Mövzu təlim nəticələri

• Bərpa olunan enerji mənbələrinin (günəş, külək, geotermal və hidroenerji) qiymətləndirilməsində məsafədən zondlama məlumatlarının rolunu izah edir. Sahil zonaları və okeanların məsafədən öyrənilməsi üçün istifadə olunan əsas məlumat növlərini və onların tətbiqini şərh edir. Okean və sahil çirklənməsinin səbəblərini, eləcə də qar və buz örtüyünün monitorinqinin ekoloji əhəmiyyətini qiymətləndirir.

Mövzu təlim nəticələri

• Şagird ilkin informasiya və onun universal şəkildə ifadə edilməsi anlayışını izah edir. Şagird mətn, şəkil və səs kimi müxtəlif informasiya növlərinin ikilik kod şəklində təqdim olunmasını nümunələrlə izah edir. Şagird universal kodlaşdırmanın informasiyanın saxlanması, emalı və ötürülməsindəki əhəmiyyətini qiymətləndirir.

Mövzu təlim nəticələri

• Tələbə atmosferin əsas təbəqələrini (troposfer, stratosfer, mezosfer, termosfer və ekzosfer) ardıcıllıqla sadalayır və onların yerləşmə xüsusiyyətlərini müəyyən edir. Tələbə hər bir atmosfer təbəqəsinin temperatur xüsusiyyətlərini və əsas funksiyalarını müqayisə edir. Tələbə atmosfer təbəqələrinin canlıların həyatı, iqlim və kosmik təsirlərdən qorunma baxımından əhəmiyyətini qiymətləndirir

Mövzu təlim nəticələri

• Günəş radiasiyasının atmosferdə səpələnməsi prosesini və onun səbəblərini izah edir. Atmosferdə işığın səpələnməsinin səmanın mavi görünməsi və Günəşin doğuşu-batışı zamanı rəng dəyişiklikləri ilə əlaqəsini izah edir. Günəş radiasiyasının səpələnməsinin hava şəraiti, iqlim və Yer səthinin işıqlanmasına təsirini qiymətləndirir.

Mövzu təlim nəticələri

• Günəş radiasiyasının atmosferdə udulması prosesini və onun baş vermə səbəblərini izah edir. Ozon, su buxarı və karbon qazı kimi atmosfer tərkib hissələrinin radiasiyanın udulmasındakı rolunu izah edir. Günəş radiasiyasının atmosferdə udulmasının hava şəraiti, iqlim və Yer səthinin temperaturuna təsirini qiymətləndirir.

Mövzu təlim nəticələri

• Peyklərin uçuş orbitlərinin əsas parametrlərini (hündürlük, meyillilik, period və eksantriklik) izah edir. Orbit parametrlərinin peykin hərəkət xüsusiyyətlərinə və istifadə məqsədinə təsirini müqayisə edir. Müxtəlif orbit növlərinin rabitə, meteorologiya, naviqasiya və Yer müşahidəsində tətbiqini qiymətləndirir.

Mövzu təlim nəticələri

• Çəkiliş aparatlarının daşıyıcılarını (aviasiya daşıyıcıları, Yerin süni peykləri, idarəolunan kosmik gəmilər və orbital stansiyalar) təsnif edir. Hər bir daşıyıcı növünün üstünlüklərini, məhdudiyyətlərini və tətbiq sahələrini müqayisə edir. Müxtəlif daşıyıcı vasitələrin Yer səthinin müşahidəsi, xəritələşdirmə və elmi tədqiqatlardakı əhəmiyyətini qiymətləndirir.

Mövzu təlim nəticələri

• Aerokosmik təsvirləri çəkiliş hündürlüyünə, miqyasına və təyinatına görə təsnif edir. Müxtəlif aerokosmik təsvir növlərinin xüsusiyyətlərini və fərqlərini müqayisə edir. Aerokosmik təsvirlərin xəritəçəkmə, monitorinq, təbii ehtiyatların öyrənilməsi və ətraf mühitin müşahidəsində tətbiqini qiymətləndirir.