Elektrik rabitə nəzəriyyəsiSyllabus

Subject code

İF-2258y

Credits

7

Student workload

70

Semester

Autumn semester

Academic year

2025-2026

Subject type

Mandatory

Form of education

Full-time

Language of instruction

Azerbaijani

In-class hours

a) 60 saat -mühazirə b) 15 saat- seminar c) 15 saat -laboratoriya

Out-of-class hours

a) 70 saat -TSİ b) 50 saat -MRTSİ

“elektrik rabitə nəzəriyyəsi” kursunun məzmunu elek¬trik ra¬bi¬tə siq¬nal¬la¬rının xa¬rak¬te¬ris¬ti¬ka-la¬rı, şəbəkənin fiziki strukturu, transmissiya sistemləri, tasiləsiz təsadqüfi proseslər və onların paylanma funksiyaları, rəqəm rabitə kanallarının parametr və xarakteristikaları, markov təsadüfi proseslər nəzəriyyəsi, telekommunikasiya kanallarının təsnifatı, məlumatların verilişi və kodlama nəzəriyyəsi, fasiləsiz və diskret məlumatların optimal qəbulu alqoritmləri, siqnalların spektral analiz üsullarını və vasitələri, abunəçi daxilolma sistemlərinin xətti rəqəm siqnallarının modulyasiyası, rəqəm modulyasiya üsulları, optik telekommunikasiya sistemlərinin buraxma qabiliyyəti, effektivliyi və etibarlılığını təhlil etməklə müxtəlif növ telekommunikasiya sistemlərinin müasir telekommunikasiya şəbəkələrində sahəsində tətbiqini və təyinatını müəyyənləşdirməyə imkan verəcəkdir.

• lecture
• laboratory work
• interactive discussion
• presentations
• seminar

1. 1

   CLO 1: 1. elektrik rabitə sistemlərinin əsas anlayışlarını, quruluşunu və iş prinsiplərini izah edir. 2. rabitə sistemlərində istifadə olunan informasiya və elektrik siqnallarının əsas parametrlərini müəyyənləşdirir. 3. siqnalların rabitə kanallarında ötürülmə xüsusiyyətlərini və spektral tərkibini təhlil edir. 4. analoq və rəqəmli rabitə sistemlərinin iş prinsiplərini və əsas xüsusiyyətlərini müqayisə edir. 5. modulyasiya və demodulyasiya proseslərini izah edir və müxtəlif modulyasiya üsullarını fərqləndirir. 6. rabitə kanallarında yaranan səs-küy, maneə, zəifləmə və təhriflərin siqnalın keyfiyyətinə təsirini qiymətləndirir. 7. rabitə kanallarının buraxma qabiliyyətini və informasiya ötürmə sürətini hesablayır və qiymətləndirir. 8. diskretləşdirmə, kvantlaşdırma və kodlaşdırma proseslərinin rəqəmli rabitə sistemlərində tətbiqini izah edir. 9. rabitə sistemlərinin energetik və keyfiyyət göstəricilərini təhlil edir və qiymətləndirir. 10. verilmiş rabitə tələblərinə uyğun siqnalın ötürülməsi, modulyasiyası və rabitə kanalının seçilməsi üzrə texniki həllər müəyyənləşdirir.

1. 1.
   Elektrik rabitəsinin əsas anlayışları və inkişaf tarixiLecture

   Elektrik rabitəsinin mahiyyəti, əsas anlayışları, yaranması və inkişaf mərhələləri haqqında ümumi məlumat verilir.

   • Elektrik rabitəsi sistemlərinin əsas anlayışlarını və prinsiplərini izah edir.
2. 2.
   Deterministik siqnallar və onların parametrləriLecture

   • 1. PLO a: chemical kinetics and reactor engineering (knowledge) conclusion: the student perfectly knows the kinetic mechanism and explosion limits of the chain branching combustion reaction of hydrogen and chlorine. explains the working principles of synthesis chambers, graphite absorbers and heat exchangers, mass and heat transfer equations at a scientific level.
   • 2. PLO b: design and management of process schemes (engineering application) outcome: the student acquires the ability to design an automated process flow diagram (pfd) of hydrochloric acid production. builds control systems that adjust the ratio in the reactor (usually with an excess of hydrogen to prevent explosion), calculates the material balance of the absorption tower.
   • 3. PLO c: industrial safety, HSE and environmental audit (responsibility)outcome: the student applies HSE (occupational health) standards when working with strong-smelling, corrosive and toxic $hcl$ gas and acid. it bears the legal and environmental responsibility of installing emergency systems that prevent leakage of reactor gases into the atmosphere and neutralization of production waste (with milk of lime).
3. 3.
   Rabitə sistemlərinin strukturu və əsas elementləriLecture
4. 4.
   Təsadüfi siqnallar və statistik xarakteristikalarıLecture
5. 5.
   İnformasiyanın növləri və rabitə sistemlərində roluLecture
6. 6.
   Furye sıraları və periodik siqnalların spektriLecture
7. 7.
   Analoq modulyasiya (am)Lecture
8. 8.
   Furye çevrilməsi və spektral analizLecture
9. 9.
   Analoq modulyasiyanın ümumi prinsipləriLecture
10. 10.
    Enerji və güc siqnallarıLecture
11. 11.
    Amplituda modulyasiyası (am)Lecture
12. 12.
    Bucaqlı modulyasiya: tezlik modulyasiyası (fm)Lecture
13. 13.
    Diskretləşdirmə və kvantlaşdırmaLecture
14. 14.
    Faza modulyasiyası (pm)Lecture
15. 15.
    Delta modulyasiyası və adaptiv delta modulyasiyasıLecture
16. 16.
    Analoq siqnalların demodulyasiyasıLecture
17. 17.
    Pcm və impuls-kod modulyasiyasıLecture
18. 18.
    Ask rəqəmsal modulyasiya üsuluLecture
19. 19.
    Qpsk və m-psk modulyasiya üsullarıLecture
20. 20.
    Fsk rəqəmsal modulyasiya üsuluLecture
21. 21.
    Qam modulyasiya üsullarıLecture
22. 22.
    Psk və DPSK modulyasiya üsullarıLecture
23. 23.
    Rabitə kanalları və onların modelləriLecture
24. 24.
    Küy və maneələrin rabitə sistemlərinə təsiriLecture
25. 25.
    Şennon teoremi və kanal tutumuLecture
26. 26.
    Optimal qəbul və səhv ehtimalının hesablanmasıLecture
27. 27.
    Səhvlərin aşkarlanması və korreksiyaedici kodlarLecture
28. 28.
    İnformasiya nəzəriyyəsinin əsas anlayışları. entropiyaLecture
29. 29.
    Müasir rəqəmsal rabitə sistemləri (lte, 5g, iot rabitəsi)Lecture
30. 30.
    Elektrik rabitəsi sistemlərinin layihələndirilməsi və ümumiləşdirilməsiLecture
31. 31.
    Faza-tezlik xarakteristikasının tədqiqiLaboratory

    Mövzuda elektrik dövrələrinin faza-tezlik xarakteristikası, onun mahiyyəti və siqnalın fazasının tezlikdən asılı olaraq dəyişməsi öyrənilir. giriş və çıxış siqnalları arasındakı faza fərqinin müxtəlif tezliklərdə müəyyən edilməsi və faza sürüşməsinin yaranma səbəbləri izah edilir. faza-tezlik xarakteristikasının ölçülməsi, qrafikinin qurulması, xarakterik və sərhəd tezliklərin müəyyənləşdirilməsi araşdırılır. həmçinin ölçmə nəticələrinin təhlili və elektrik dövrələrinin tezlik xüsusiyyətlərinin qiymətləndirilməsində faza-tezlik xarakteristikasının əhəmiyyəti nəzərdən keçirilir.

32. 32.
    Siqnalın amplitudası, tezliyi,periodu və fazasının ölçülməsi.Laboratory

    Mövzuda elektrik siqnallarının əsas parametrləri olan amplituda, tezlik, period və faza anlayışları öyrənilir. bu parametrlərin fiziki mahiyyəti, bir-biri ilə əlaqəsi və siqnalın xarakterinin müəyyən edilməsində rolu izah edilir. amplitudanın, tezliyin və periodun ölçülməsi üsulları, həmçinin iki siqnal arasındakı faza fərqinin təyin edilməsi araşdırılır. ölçmələrin osiloskop, tezlikölçən və digər ölçü cihazları vasitəsilə aparılması, alınan nəticələrin təhlili və ölçmə xətalarının qiymətləndirilməsi nəzərdən keçirilir.

33. 33.
    Amplitud modulyasiyasının tədqiqi AM siqnalının formalaşdırılması, modulyasiya əmsalının htsablanması və siqnal spektrinin araşdırılmasıLaboratory

    Mövzuda amplitud modulyasiyasının mahiyyəti və AM siqnalının formalaşma prinsipi öyrənilir. daşıyıcı və modullaşdırıcı siqnalların qarşılıqlı təsiri, modulyasiya prosesinin əsas xüsusiyyətləri və AM siqnalının zaman sahəsində parametrləri araşdırılır. modulyasiya əmsalının təyin edilməsi və hesablanması üsulları, onun siqnalın keyfiyyətinə təsiri izah edilir. həmçinin AM siqnalının spektri, daşıyıcı və yan tezliklərin xüsusiyyətləri, spektral genişlik və siqnal gücünün tezlik komponentləri üzrə paylanması tədqiq edilir. alınmış nəticələrin ölçülməsi, qrafik şəkildə təqdim edilməsi və təhlili nəzərdən keçirilir.

34. 34.
    Elektrik dövrələrinin amplitud-tezlik xarakteristikasınıntədqiqiLaboratory

    Mövzuda elektrik dövrələrinin amplitud-tezlik xarakteristikası (atx), onun mahiyyəti və dövrənin müxtəlif tezliklərdə siqnallara reaksiyası öyrənilir. giriş və çıxış siqnallarının amplitudaları arasındakı əlaqə, tezlikdən asılı olaraq gücləndirmə əmsalının dəyişməsi və dövrənin buraxma zolağı araşdırılır. müxtəlif elektrik dövrələrinin atx-sinin ölçülməsi və qrafik şəkildə qurulması, rezonans tezliyinin və sərhəd tezliklərinin müəyyən edilməsi izah olunur. həmçinin ölçmə nəticələrinin təhlili və dövrənin tezlik xüsusiyyətlərinin qiymətləndirilməsi nəzərdən keçirilir.

35. 35.
    Fm siqnalının alınması və modulyasiya parametrlərinin müəyyən edilməsiLaboratory

    Mövzuda tezlik modulyasiyasının mahiyyəti, FM siqnalının formalaşma prinsipi və əsas xüsusiyyətləri öyrənilir. daşıyıcı siqnalın tezliyinin modullaşdırıcı siqnalın təsiri ilə dəyişməsi prosesi və FM siqnalının zaman sahəsində parametrləri araşdırılır. tezlik sapması, modulyasiya indeksi, modullaşdırıcı siqnalın tezliyi və daşıyıcı tezlik kimi əsas modulyasiya parametrlərinin müəyyən edilməsi üsulları izah edilir. həmçinin FM siqnalının ölçülməsi, spektrinin müşahidəsi və alınmış nəticələrin təhlili nəzərdən keçirilir.

36. 36.
    Siqnalın amplitudası, tezliyi,periodu və fazasının ölçülməsi.Seminar

    Mövzuda elektrik siqnallarının əsas parametrləri olan amplituda, tezlik, period və faza anlayışları öyrənilir. bu parametrlərin fiziki mahiyyəti, bir-biri ilə əlaqəsi və siqnalın xarakterinin müəyyən edilməsində rolu izah edilir. siqnalın amplitudasının, tezliyinin və periodunun ölçülməsi, həmçinin iki siqnal arasındakı faza fərqinin təyin edilməsi üsulları araşdırılır. ölçmələrin osiloskop, tezlikölçən və digər ölçü cihazları vasitəsilə aparılması, alınan nəticələrin təhlili və ölçmə xətalarının qiymətləndirilməsi nəzərdən keçirilir.

37. 37.
    Rəqəmsal rabitə kanalında siqnalın ötürülməsinin tədqiqiSeminar

    Mövzuda rəqəmsal siqnalların rabitə kanalı vasitəsilə ötürülməsi prinsipləri və əsas mərhələləri öyrənilir. rəqəmsal siqnalın formalaşdırılması, kodlaşdırılması, modulyasiyası, rabitə kanalı ilə ötürülməsi və qəbuledici tərəfdə bərpası prosesləri izah edilir. kanalda yaranan səs-küy, təhrif və maneələrin siqnalın keyfiyyətinə təsiri araşdırılır. həmçinin siqnalın ötürülmə sürəti, kanalın buraxma qabiliyyəti, bit səhvləri və siqnal-küy nisbəti kimi əsas parametrlər nəzərdən keçirilir və ötürülən siqnalın keyfiyyətinin qiymətləndirilməsi üsulları öyrənilir.

38. 38.
    Elektrik dövrələrinin amplitud-tezlik xarakteristikasınıntədqiqiSeminar

    Mövzuda elektrik dövrələrinin amplitud-tezlik xarakteristikasının mahiyyəti və dövrənin müxtəlif tezliklərdə siqnallara reaksiyası öyrənilir. giriş və çıxış siqnallarının amplitudaları arasındakı əlaqə, gücləndirmə əmsalının tezlikdən asılı olaraq dəyişməsi və dövrənin buraxma zolağı araşdırılır. amplitud-tezlik xarakteristikasının eksperimental üsulla ölçülməsi, qrafikinin qurulması, rezonans və sərhəd tezliklərinin müəyyənləşdirilməsi izah edilir. həmçinin alınmış nəticələrin təhlili və elektrik dövrəsinin tezlik xüsusiyyətlərinin qiymətləndirilməsi nəzərdən keçirilir.

39. 39.
    Rabitə kanalında küyün siqnalın təsirinin tədqiqiSeminar

    Mövzuda rabitə kanalında yaranan küyün mənbələri, əsas xüsusiyyətləri və ötürülən siqnala təsiri öyrənilir. küyün siqnalın amplitudasına, formasına və keyfiyyətinə təsiri, həmçinin siqnal-küy nisbətinin rabitə sistemlərinin fəaliyyətində əhəmiyyəti izah edilir. müxtəlif küy növləri, onların yaranma səbəbləri və rabitə kanalında siqnalın təhrif olunmasına təsiri araşdırılır. həmçinin küyün təsirinin ölçülməsi, siqnal-küy nisbətinin müəyyən edilməsi və küyün azaldılması üçün tətbiq olunan filtrasiya, ekranlaşdırma və digər üsullar nəzərdən keçirilir.

40. 40.
    Faza-tezlik xarakteristikasının tədqiqiLecture

    Mövzuda elektrik dövrələrinin faza-tezlik xarakteristikası və çıxış siqnalının fazasının tezlikdən asılı olaraq dəyişməsi öyrənilir. giriş və çıxış siqnalları arasındakı faza fərqinin müxtəlif tezliklərdə müəyyən edilməsi və faza sürüşməsinin yaranma səbəbləri izah edilir. faza-tezlik xarakteristikasının eksperimental üsulla ölçülməsi, qrafikinin qurulması və xarakterik tezliklərin müəyyənləşdirilməsi araşdırılır. həmçinin alınmış nəticələrin təhlili və elektrik dövrələrinin tezlik xüsusiyyətlərinin qiymətləndirilməsində faza-tezlik xarakteristikasının əhəmiyyəti nəzərdən keçirilir.

1. 1. mansurov, t.m., gulakov, i.r., zenevich, a.o. scientific issues of optical telecommunication systems. -baku, aztu, 2021. -336p. 2. mansurov, t.m. multichannel telecommunication systems. -baku, 2009. -335 p. 3. mansurov t.m., aliyev ch.p., guliyeva g.i. electrical measurements and tools. -baku: publishing house of khazar university, 2018. -328p. 4. DIGITAL AUDIO broadcasting, JAN VAN katwijk, received: 5 june 2021; revised: 22 august 2021; accepted: 18 august 2021; published online: 30 november 2021 5. william c. lindsey - telecommunication systems engineering: 2021: 6. william stallings - wireless communications and networks: 2013 (4th edition): pearson education 7. john m. senior - optical fiber communications: 2019 (3rd ed.): pearson prentice hall 8. upamanyu madhow - introduction to communication systems: 2024: pearson(opens in a new tab)