Energetikada su hazırlığı texnologiyası və su təsərrüfatıSyllabus

Subject code

İFS-2353y

Credits

6

Student workload

180

Semester

Autumn semester

Academic year

2025-2026

Subject type

Elective

Form of education

Full-time

Language of instruction

Azerbaijani

In-class hours

a) 30 saat-mühazirə b) 15 saat-seminar c) 15 saat-laboratoriya işi

Out-of-class hours

a) 60 saat-sərbəst iş b) 60 saat-məsləhət saatı

“energetikada su hazırlığı texnologiyaları və su təsərrüfatı” fənninin əsas məqsədi energetikada istifadə edilən su emalı texnologiyaları və su təchizatı sistemləri haqqında gələcək istilik energetika mühəndislərinə müvafiq bilik vermək, onlarda su emalı və təchizatı sistemlərinin hesablanması və istismarı sahəsində praktiki vərdişlər formalaşdırmaqdır.

• lecture
• seminar
• laboratory work
• presentations
• interactive discussion
• teamwork

1. 1

   CLO 1: Ftn1: i̇stilik energetikasında suyun istifadə sahələrini və suyun keyfiyyətinə qoyulan tələbləri izah edir;

2. 2

   CLO 2: Ftn2: suyun fiziki-kimyəvi xassələrini və keyfiyyət göstəricilərini (codluq, qələvilik, şəffaflıq, oksidləşmə, elektrik keçiriciliyi) təyin edir və qiymətləndirir;

3. 3

   CLO 3: Ftn3: koaqulyasiya və süzmə üsulları ilə suyun ilkin emal proseslərini təhlil edir;

4. 4

   CLO 4: Ftn4: i̇on-mübadilə prosesinin fiziki-kimyəvi əsaslarını izah edir və ionitlərin texnoloji xarakteristikalarını qiymətləndirir;

5. 5

   CLO 5: Ftn5: na-, h-, h-na-kationlaşdırma, na-cl-ionlaşdırma və oh-anionlaşdırma texnologiyalarını müqayisə edir və seçir;

6. 6

   CLO 6: Ftn6: membran və termiki üsullarla suyun emalı və duzsuzlaşdırılması texnologiyalarını izah edir;

7. 7

   CLO 7: Ftn7: suyun həll olmuş aqressiv qazlardan təmizlənməsi texnologiyalarını təhlil edir;

8. 8

   CLO 8: Ftn8: i̇es-in su təchizatı sistemlərinin və soyuducu qurğuların seçilməsi və sadə hesablamalarını aparır.

1. 1.
   Giriş. fənnin məzmunu və məqsədi. i̇es-də başlayıcı, əlavə və qidalandırıcı suların keyfiyyətinə qoyulan tələblər. təbiət sularının qısa təsnifatıLecture

   İstilik elektrik stansiyalarında (i̇es) suyun istifadə sahələri, başlayıcı, əlavə və qidalandırıcı suların keyfiyyətinə qoyulan tələblər, təbiət sularının təsnifatı və su hazırlığının energetikada rolu öyrənilir.

2. 2.
   Su məhlullarının bəzi elektrolitik xassələri.Lecture

   Su məhlullarının elektrolitik dissosiasiyası, güclü və zəif elektrolitlər, suda ion şəklində olan qatışıqların (kation və anionların) tərkibi və xarakteristikaları nəzərdən keçirilir.

3. 3.
   Suda ion şəklində olan qatışıqların xarakteristikaları.Lecture

   Su məhlullarının elektrolitik dissosiasiyası, güclü və zəif elektrolitlər, suda ion şəklində olan qatışıqların (kation və anionların) tərkibi və xarakteristikaları nəzərdən keçirilir.

4. 4.
   Suyun keyfiyyət göstəriciləri. suyun codluğu, qələviliyi, şəffaflığı, bioloji keyfiyyət göstəricisi, xüsusi elektrik keçiriciliyi, oksidləşməsi.Lecture

   Suyun əsas keyfiyyət göstəriciləri – codluq, qələvilik, şəffaflıq, bioloji keyfiyyət göstəricisi, xüsusi elektrik keçiriciliyi və oksidləşmə – onların ölçü vahidləri və təyinetmə üsulları ilə birlikdə öyrənilir.

5. 5.
   Suyun kolloid qatışıqlardan təmizlənməsi. elektrokimyəvi koaqulyasiya.Lecture

   Suyun kolloid və dispers qatışıqlardan təmizlənməsi, koaqulyasiya prosesinin mahiyyəti, koaqulyantlar, elektrokimyəvi koaqulyasiya və mexaniki süzgəclərdə suyun dərin şəffaflaşdırılması texnologiyaları öyrənilir.

6. 6.
   Suyun mexaniki süzgəclərdə dərin şəffaflaşdırılması texnologiyalarıLecture

   Suyun kolloid və dispers qatışıqlardan təmizlənməsi, koaqulyasiya prosesinin mahiyyəti, koaqulyantlar, elektrokimyəvi koaqulyasiya və mexaniki süzgəclərdə suyun dərin şəffaflaşdırılması texnologiyaları öyrənilir.

7. 7.
   Suyun termiki duzsuzlaşdırma texnologiyası.Lecture

   Suyun kolloid və dispers qatışıqlardan təmizlənməsi, koaqulyasiya prosesinin mahiyyəti, koaqulyantlar, elektrokimyəvi koaqulyasiya və mexaniki süzgəclərdə suyun dərin şəffaflaşdırılması texnologiyaları öyrənilir.

8. 8.
   İon-mübadilə prosesinin fiziki-kimyəvi əsasları. i̇onitlərin texnoloji xarakteristikaları. suyun na-kationlaşdırma texnologiyasıLecture

   İon-mübadilə prosesinin fiziki-kimyəvi əsasları, kationit və anionitlərin növləri, onların texnoloji xarakteristikaları (mübadilə tutumu, selektivlik və s.) və suyun na-kationlaşdırma texnologiyası araşdırılır.

9. 9.
   Suyun h-kationlaşdırma texnologiyası. h-na-kationlaşdırma texnologiyası. suyun na-cl-ionlaşdırma texnologiyası.Lecture

   Suyun h-kationlaşdırma, h-na-kationlaşdırma, na-cl-ionlaşdırma və oh-anionlaşdırma texnologiyaları, habelə membran texnologiyaları (əks-osmos, ultrasüzmə və s.) əsasında suyun emalı üsulları nəzərdən keçirilir.

10. 10.
    Suyun oh-anionlaşdırma texnologiyası.Lecture

    Suyun h-kationlaşdırma, h-na-kationlaşdırma, na-cl-ionlaşdırma və oh-anionlaşdırma texnologiyaları, habelə membran texnologiyaları (əks-osmos, ultrasüzmə və s.) əsasında suyun emalı üsulları nəzərdən keçirilir.

11. 11.
    Membran texnologiyalarının ümumi xarakteristikası. membran proseslərinin təsnifatı və tədqiq sahələri. əks osmos və ultrasüzülmə texnologiyaları. membranlar, onların əsas xassələri və texnoloji göstəriciləri.Lecture

    Suyun h-kationlaşdırma, h-na-kationlaşdırma, na-cl-ionlaşdırma və oh-anionlaşdırma texnologiyaları, habelə membran texnologiyaları (əks-osmos, ultrasüzmə və s.) əsasında suyun emalı üsulları nəzərdən keçirilir.

12. 12.
    Su təchizatı sistemlərinin xarakteristikası. su sərfinin hesabı.Lecture

    Su təchizatı sistemlərinin xarakteristikası, su sərfinin hesablanması, i̇es-də texniki su təchizatı sistemləri, düzaxınlı və dövrü su təchizatı sistemlərinin iş prinsipi və soyuducu qurğuların seçilməsi məsələləri öyrənilir.

13. 13.
    İes-də texniki su təchizatı sistemləri. düzaxınlı su təchizatı sistemi.Lecture

    Su təchizatı sistemlərinin xarakteristikası, su sərfinin hesablanması, i̇es-də texniki su təchizatı sistemləri, düzaxınlı və dövrü su təchizatı sistemlərinin iş prinsipi və soyuducu qurğuların seçilməsi məsələləri öyrənilir.

14. 14.
    Dövrü su təchizatı sistemiLecture

    Su təchizatı sistemlərinin xarakteristikası, su sərfinin hesablanması, i̇es-də texniki su təchizatı sistemləri, düzaxınlı və dövrü su təchizatı sistemlərinin iş prinsipi və soyuducu qurğuların seçilməsi məsələləri öyrənilir.

15. 15.
    Turbin və istehsalatdan qayıdan kondensatların təmizlənməsi texnologiyalarıLecture

    Turbin kondensatının və istehsalatdan qayıdan kondensatların çirklənmə mənbələri, təmizlənmə sxemləri və kondensat təmizləyici qurğuların iş prinsipi araşdırılır.

16. 16.
    Təbii suların tərkibi və keyfiyyət göstəriciləri suyun fiziki-kimyəvi göstəriciləriSeminar

    Su analizinin nəticələrinin işlənməsi və ion balansının yoxlanması.

17. 17.
    Suyun mexaniki təmizlənməsi: koaqulyasiya, çökdürmə və süzülməSeminar

    Koaqulyantın dozasının təyini, durulducu və mexaniki süzgəclərin hesabatı, süzgəc materiallarının seçilməsi.

18. 18.
    Kationitləşmə texnologiyaları (na-, h-, nh₄-kationitləşmə)Seminar

    Suyun yumşaldılması sxemləri, kationit süzgəcinin texnoloji hesabatı, regenerasiya rejimi və duz sərfinin hesablanması.

19. 19.
    Suyun kimyəvi duzsuzlaşdırılması: ionmübadilə sxemləri.Seminar

    H-oh-ionitləşmə qurğuları, pilləli sxemlər, anionitlərin seçilməsi, regenerasiya və yuyuntu sularının həcminin təyini.

20. 20.
    Membran texnologiyaları: ultrasüzgəc, tərs osmos və elektrodializ.Seminar

    Membran qurğusunun məhsuldarlığı, seçiciliyi və geri alma əmsalının hesablanması, membranların çirklənməsi və yuyulması.

21. 21.
    Termik duzsuzlaşdırma: buxarlandırıcılar və buxar çeviricilər.Seminar

    Çoxpilləli buxarlandırıcı qurğuların istilik və maddə balansı, duzsuzlaşdırma çoxcəhətli sistemləri (med, msf), üfürmə həcminin hesabatı.

22. 22.
    Qazsızlaşdırma və qida suyunun kimyəvi rejimi.Seminar

    Termik deaeratorun hesabatı, oksigen və karbon qazının kənarlaşdırılması, hidrazin, ammonyak və fosfat rejimləri, korroziya və qaysaq əmələ gəlməsinin qarşısının alınması.

23. 23.
    Enerji obyektlərinin su təsərrüfatı: dövriyyə sistemləri və çirkab suların emalı.Seminar

    Soyuducu suyun dövr edən sistemləri (soyuducu qüllələr), su balansının tərtibi, stansiyanın çirkab sularının təmizlənməsi və təkrar istifadəsi, ekoloji tələblər.

24. 24.
    Suyun xüsusi elektrik keçiriciliyinin və duzluluğunun təyini.Laboratory

    Müxtəlif mənşəli su nümunələrinin konduktometr cihazı ilə xüsusi elektrik keçiriciliyi ölçülür, suyun ion tərkibi və ümumi duzluluğu qiymətləndirilir.

25. 25.
    Suyun koaqulyasiya üsulu ilə təmizlənməsi.Laboratory

    Koaqulyant (alüminium sulfat, dəmir sulfat) dozasının suyun şəffaflığına təsiri eksperimental öyrənilir, optimal doza və ph şəraiti müəyyən edilir.

26. 26.
    Koaqulyantin optimal dozasının təyini.Laboratory

    Koaqulyant (alüminium sulfat, dəmir sulfat) dozasının suyun şəffaflığına təsiri eksperimental öyrənilir, optimal doza və ph şəraiti müəyyən edilir.

27. 27.
    Suyun na-kationlaşdırma üsulu ilə yumşaldılmasıLaboratory

    Kationit süzgəcindən keçirilən suyun ümumi codluğu təyin edilir, kationitin mübadilə tutumu və süzgəcin işçi dövrünün müddəti hesablanır.

28. 28.
    Suyun codluğunun təyini.Laboratory

    Kationit süzgəcindən keçirilən suyun ümumi codluğu təyin edilir, kationitin mübadilə tutumu və süzgəcin işçi dövrünün müddəti hesablanır.

29. 29.
    İonit süzgəclərin konstruksiyIndependent work

    İon-mübadilə süzgəclərinin növləri, konstruksiya elementləri, yüklənmə, paylayıcı və yığıcı qurğuları, iş rejimləri və regenerasiya prinsipi araşdırılır.

30. 30.
    Əks-osmos qurğularında yaranan çöküntülərin qarşısının alınma üsulları.Independent work

    Əks-osmos membranlarında çöküntü və ərpin yaranma səbəbləri, onların qarşısının alınması üsulları, suyun ilkin təmizlənməsi və inhibitorlardan istifadə nəzərdən keçirilir.

31. 31.
    Elektrodializ texnologiyası.Independent work

    Elektrodializ prosesinin fiziki əsasları, ion-seçici membranlar, elektrodializ aparatlarının quruluşu və tətbiq sahələri öyrənilir.

32. 32.
    Turbin və istehsalatdan qayıdan kondensatların təmizlənməsi texnologiyaları.Independent work

    Turbin kondensatının və istehsalatdan qayıdan kondensatların çirklənmə mənbələri, təmizlənmə sxemləri və kondensat təmizləyici qurğuların iş prinsipi araşdırılır.

33. 33.
    Suyun həll olmuş qazlardan təmizlənməsi texnologiyaları.Independent work

    Suda həll olmuş aqressiv qazlar (oksigen, karbon qazı) və onların korroziyaya təsiri, termiki və kimyəvi deaerasiya üsulları və deaeratorların iş prinsipi nəzərdən keçirilir.

34. 34.
    Suyun termiki duzsuzlaşdırma texnologiyası. səthi buxarlandırıcılarda suyun duzsuzlaşdırılması.Independent work

    Suyun termiki duzsuzlaşdırılması prosesinin əsasları, səthi buxarlandırıcıların quruluşu, iş rejimi və buxarlandırıcı qurğuların sxemləri öyrənilir.

35. 35.
    Ani qaynayan buxarlandırıcılarda suyun duzsuzlaşdırılması.Independent work

    Ani qaynayan (çoxpilləli) buxarlandırıcıların iş prinsipi, texnoloji sxemi, iş parametrləri və istilik-material balansı araşdırılır.

36. 36.
    Dəniz suyunun şirinləşdirilməsi texnologiyaları.Independent work

    Dəniz suyunun şirinləşdirilməsinin termiki və membran üsulları, onların tətbiq sahələri və energetikada istifadəsi nəzərdən keçirilir.

37. 37.
    Şirinləşdirici qurğularda ərpin yaranması.Independent work

    Şirinləşdirici qurğularda ərpin (karbonat, sulfat) yaranma mexanizmi, onun istilik mübadiləsinə təsiri və ərpinin qarşısının alınması və təmizlənməsi üsulları öyrənilir.

38. 38.
    Dəniz suyunun dərin yumşaldılma texnologiyası.Independent work

    Dəniz suyunun dərin yumşaldılması üsulları, çöküntü əmələ gətirən duzların kənarlaşdırılması və yumşaldılmış suyun şirinləşdirici qurğularda istifadəsi araşdırılır.

1. 1. k.m. abdullayev və başq. “i̇stilik energetikasında suhazırlığı texnologiyaları və təchizatı”. bakı 2007;
2. M.m. ağamalıyev və başq. “sənaye müəssisələrinin su təchizatı”. bakı. 2002;
3. 3. k.m. abdullayev və başq. “i̇stilik energetikasında suyun fiziki-kimyəvi emalı”. bakı. 1998;
4. 4. m.m. aqamalıyev və başq. “sənaye müəssisələrinin su təchizatı”. bakı. 2002;
5. 5. копылов а.с. и др. водоподготовка в энергетике. м.: мэи. 2003;
6. 6. карелин ф.н. обессоливание воды обратным осмосом. м.: стройиздат. 1988.