Həyat fəaliyyətinin təhlükəsizliyiSillabus

Fənn kodu

if-4152y-Silah

Kredit

4

Tələbənin iş yükü

120

Semestr

Yaz semestri

Akademik il

2025-2026

Fənnin tipi

Məcburi

Təhsil forması

Əyani

Tədris dili

Azərbaycan

Auditoriyadaxili saatlar

a) 30 saat mühazirə b) 15 saat laboratoriya

Auditoriyadan kənar saatlar

a) 36 saat MRTSİ b) 45 saat TSİ

Həyat fəaliyyətinin təhlükəsizliyi fənni insanın əmək, istehsalat və gündəlik fəaliyyətində yarana biləcək təhlükələrin müəyyənləşdirilməsi, risklərin qiymətləndirilməsi və onların qarşısının alınması prinsiplərini öyrənməyə xidmət edir. Fənn tələbələrə əmək mühafizəsi, sənaye təhlükəsizliyi, yanğın təhlükəsizliyi, fövqəladə hallarda davranış qaydaları, ilk tibbi yardım, ekoloji təhlükəsizlik və fərdi mühafizə vasitələrindən düzgün istifadə üzrə zəruri bilik və bacarıqlar qazandıraraq, təhlükəsiz iş mühitinin formalaşdırılmasına hazırlayır.

• mühazirə
• laboratoriya işi
• təqdimatlar
• problem-based learning

Təlim nəticəsi əlavə edilməyib.

1. 1.
   HFT kursuna giriş. HFT–nin nəzəri əsasları. Əsas anla¬yış¬lar. Təhlükələrin toksonomiyası, siyahısı, kvali¬fika¬si¬ya¬sı, səbəb və nəticələri. Risk nəzəriyyəsinin əsas müd¬dəa¬ları. Riskin münasib konsepsiyası. Riskin idarə olun¬ma¬sı, «səbəb və təhlükələr ağacı» sistemləri. Təhlükəsiz¬lik fəaliyyətinin təmin olunmasının prinsipləri, üsulları və vasitələri.Mühazirə

   Mövzu Həyat Fəaliyyətinin Təhlükəsizliyinin mahiyyətini, təhlükələrin yaranma səbəblərini, onların təsnifatını və insan fəaliyyətinə təsirini əhatə edir. Burada risk anlayışı, risklərin qiymətləndirilməsi və idarə olunması, eləcə də təhlükəsizliyin təmin edilməsində tətbiq olunan əsas prinsip və metodlar izah olunur.

2. 2.
   HFT-nin idarə olunmasının metodiki əsasları. HFT-nin erqono¬mik əsasları informasiya uyğunluğu. (Biofiziki uyğunluq, fəza-antropometrik uyğunluq, texniki–estetik uyğunluq). Fəaliyyət təh¬lükəsizliyinin psixologiyası. İnsan – «insan-mühit» sisteminin elementidir.Mühazirə

   Mövzu Həyat Fəaliyyətinin Təhlükəsizliyinin səmərəli idarə olunması üçün metodiki yanaşmaları, erqonomikanın əsas prinsiplərini və insan–mühit qarşılıqlı əlaqəsini əhatə edir. Burada insanın psixoloji xüsusiyyətlərinin, informasiya uyğunluğunun və antropometrik, biofiziki, texniki-estetik amillərin təhlükəsiz fəaliyyətin təmin edilməsindəki rolu izah olunur.

3. 3.
   HFT-in ekoloji əsasları.HFT-in təbii aspektləri. Ekoloji aspektlərin təbiət və cəmiyyətlə qarşılıqlı əlaqəsi. Qlobal ekoloji problemlər.Mühazirə

   Bu mövzu Həyat Fəaliyyətinin Təhlükəsizliyinin ekoloji və təbii əsaslarını, insan, cəmiyyət və ətraf mühit arasındakı qarşılıqlı əlaqələri öyrənir. Həmçinin qlobal ekoloji problemlərin yaranma səbəbləri, onların insan fəaliyyətinə təsiri və ekoloji təhlükəsizliyin təmin olunmasının əhəmiyyəti izah edilir.

4. 4.
   Atmosfer çirkləndiricilərinin ümumi xarakteristikası. Toztutucu qurğular.Mühazirə

   Bu mövzu atmosfer çirkləndiricilərinin əsas növlərini, onların yaranma mənbələrini və ətraf mühitə təsirini əhatə edir. Həmçinin atmosfer havasının mühafizəsində istifadə olunan toztutucu qurğuların iş prinsipləri, növləri və tətbiq sahələri haqqında məlumat verir.

5. 5.
   Əmək mühafizəsi üzrə hüquqi və təşkilati məsələlər. Dövlət nəzarət orqanları. İstehsalat zədələnmələri və peşə xəstəlikləri.Mühazirə

   Bu mövzu əmək fəaliyyətinin təhlükəsiz təşkili üçün hüquqi normaları, idarəetmə prinsiplərini və nəzarət mexanizmlərini əhatə edir. Burada iş yerlərində yaranan təhlükəli amillər, istehsalat xəsarətləri və peşə xəstəliklərinin qarşısının alınması istiqamətində həyata keçirilən tədbirlər izah olunur.

6. 6.
   Zədələnmələrin təhlil üsulları. İstehsalatda sağlam əmək şəraitinə verilən tələblər. Lab. Hava axininin sürətinin təyini.Mühazirə

   Bu mövzu istehsalat zədələnmələrinin araşdırılması və qiymətləndirilməsi üsullarını, iş mühitində sağlam və təhlükəsiz şəraitin yaradılması üçün əsas tələbləri əhatə edir. Həmçinin laboratoriya işi çərçivəsində hava axınının sürətinin ölçülməsi və onun əmək şəraitinin qiymətləndirilməsində əhəmiyyəti öyrənilir.

7. 7.
   Yanğın təhlükəsizliyinin əsasları. Partlayış və onun həd-ləri. Yanğın təhlükəsinə görə müəssisələrin kateqoriyaları .Mühazirə

   Bu mövzu yanğın təhlükəsizliyinin təşkili prinsiplərini, yanğın və partlayış hadisələrinin yaranma mexanizmlərini və onların yaratdığı təhlükələri əhatə edir. Eyni zamanda müəssisələrin yanğın təhlükəsi səviyyəsinə görə qruplaşdırılması, risklərin müəyyən edilməsi və mühafizə tədbirlərinin seçilməsi məsələləri öyrənilir.

8. 8.
   Yanğın söndürən vasitələr, söndürücülər.Avtomatik yanğın söndürən vasitələr.Drençer,sprinkler qurğuları. Lab.Kimyəvi və hava-mexaniki köpüyün keyfiyyətinin yoxlanilmasi.Mühazirə

   Bu mövzu yanğınların qarşısının alınması və aradan qaldırılması üçün istifadə olunan müasir söndürmə vasitələrini, onların tətbiq sahələrini və iş prinsiplərini əhatə edir. Burada yanğınsöndürən balonlar, avtomatik sistemlər, sprinkler və drençer qurğularının xüsusiyyətləri, eləcə də laboratoriya şəraitində köpük vasitələrinin keyfiyyət göstəricilərinin qiymətləndirilməsi öyrənilir.

9. 9.
   İş yerlərinin metereoloji parametrləri və onların təmini. İstehsalat otaqlarının ventilyasiyası və isidilməsi. Lab.Havanin temperaturunun və nisbi nəmliyinin təyini.Mühazirə

   Bu mövzu istehsalat mühitində iş şəraitinə təsir edən meteoroloji amilləri, onların normallaşdırılması yollarını və əmək məhsuldarlığında rolunu araşdırır. Həmçinin istehsalat sahələrinin ventilyasiya və istilik sistemlərinin təşkili, eləcə də laboratoriya işi zamanı havanın temperaturu və nisbi rütubətinin ölçülməsi üsulları izah olunur.

10. 10.
    Səslərin və titrəyişlərin zərərli təsirləri və onlarla mübarizə tədbirləri.Mühazirə

    Bu mövzu istehsalat və məişət şəraitində yaranan səs-küy və titrəyişlərin insan orqanizminə təsirini, onların yaratdığı təhlükələri və sağlamlığa mümkün mənfi nəticələrini öyrənir. Eyni zamanda səs və vibrasiyanın səviyyəsinin azaldılması, mühafizə tədbirlərinin təşkili və təhlükəsiz iş şəraitinin yaradılması yolları nəzərdən keçirilir.

11. 11.
    İstehsalat otaqlarinin işıqlanması. Təbii işıqlandırma. Hesabat. T.i.Ə. Lab.Təbii işiqlandirmanin təyiniMühazirə

    Bu mövzu istehsalat sahələrində işıqlandırma sistemlərinin təşkili, təbii işığın əhəmiyyəti və iş şəraitinə təsir edən əsas amilləri əhatə edir. Həmçinin təbii işıqlandırmanın qiymətləndirilməsi, hesabatların hazırlanması və laboratoriya şəraitində işıq səviyyəsinin müəyyən olunması üsulları izah edilir.

12. 12.
    Süni işıqlandırma və onun hesabatı. Lab.Süni işiqlandirmanin hesablanmasi.Mühazirə

    Bu mövzu istehsalat sahələrində süni işıqlandırma sistemlərinin növlərini, onların tətbiq xüsusiyyətlərini və hesablanma prinsiplərini əhatə edir. Laboratoriya işi vasitəsilə süni işıqlandırma səviyyəsinin müəyyən edilməsi, hesablama üsullarının tətbiqi və iş şəraitinin normativ tələblərə uyğun qiymətləndirilməsi öyrənilir.

13. 13.
    Elektromaqnit, ionlaşdırıcı və radioaktiv şüalanmalardan mühafizə.Mühazirə

    Bu mövzu elektromaqnit, ionlaşdırıcı və radioaktiv şüalanmaların yaranma mənbələrini, onların insan orqanizminə və ətraf mühitə təsir xüsusiyyətlərini araşdırır. Həmçinin bu təhlükəli amillərdən qorunmaq üçün istifadə olunan texniki, təşkilati və fərdi mühafizə üsulları haqqında məlumat verir.

14. 14.
    Elektrik təhlükəsizliyinin əsasları. Elektrik təhlükəsiz¬li¬yi-nin təmin olunması üçün texniki və təşkilati üsullar. Elektrik təhlükəsizliyinə görə sinif¬lər. Torpaqlayıcının hesabatı.Mühazirə

    Bu mövzu elektrik enerjisindən istifadə zamanı yaranan təhlükələri, elektrik cərəyanının insan orqanizminə təsirini və təhlükəsizliyin təmin olunması yollarını əhatə edir. Həmçinin elektrik qurğularında tətbiq edilən texniki və təşkilati mühafizə tədbirləri, elektrik təhlükəsizliyi üzrə təsnifatlar və torpaqlama qurğularının hesablanması prinsipləri izah olunur.

15. 15.
    Təzyiq altında işləyən qablar və qurğular, kompressor¬lar və oxlarla işləyən zaman təhlükəsizlik tədbirləri. Kom¬-pressorlarda baş verən partlayışın səbəbləri və qar¬şı-sını almaq üçün tələblər. Buxar qazların tətbiqi, baş ve-rən partlayışın səbəbi və əmələ gəl¬məsinə səbəblər. Qaz balonları ilə işləyən zaman təhlü¬kə¬siz¬lik tədbirləri və bədbəxt hadisələrin aradan qaldırılması.Mühazirə

    Bu mövzu təzyiq altında işləyən avadanlıqların, kompressorların və qaz qurğularının təhlükəsiz istismarı zamanı yaranan riskləri və mühafizə tədbirlərini əhatə edir. Burada partlayışların yaranma səbəbləri, onların qarşısının alınması yolları, həmçinin qaz balonları və digər təzyiqli sistemlərlə işləyərkən əməl olunmalı təhlükəsizlik qaydaları izah edilir.

16. 16.
    Zədələnmələrin təhlil üsulları. İstehsalatda sağlam əmək şəraitinə verilən tələblər. Lab. Hava axininin sürətinin təyini.Laboratoriya

    Zədələnmələrin təhlili istehsalatda təhlükəli amillərin müəyyən edilməsi və qarşısının alınması üçün aparılır. Laboratoriya işində hava axınının sürəti ölçülərək iş yerinin mikroiqlim şəraiti qiymətləndirilir.

17. 17.
    Yanğın söndürən vasitələr, söndürücülər.Avtomatik yanğın söndürən vasitələr.Drençer,sprinkler qurğuları. Lab.Kimyəvi və hava-mexaniki köpüyün keyfiyyətinin yoxlanilmasi.Laboratoriya

    Yanğın söndürən vasitələr və avtomatik yanğınsöndürmə qurğuları yanğınların qarşısının alınması və təhlükəsizliyin təmin edilməsi üçün istifadə olunur. Laboratoriya işində kimyəvi və hava-mexaniki köpüyün keyfiyyəti yoxlanılaraq onun yanğınsöndürmə qabiliyyəti qiymətləndirilir.

18. 18.
    İş yerlərinin metereoloji parametrləri və onların təmini. İstehsalat otaqlarının ventilyasiyası və isidilməsi. Lab.Havanin temperaturunun və nisbi nəmliyinin təyini.Laboratoriya

    İş yerlərinin meteoroloji parametrləri (temperatur, rütubət və hava hərəkəti) sağlam əmək şəraitinin yaradılmasına təsir edir. Laboratoriya işində havanın temperaturu və nisbi nəmliyi ölçülərək iş mühitinin uyğunluğu müəyyən edilir.

19. 19.
    İstehsalat otaqlarinin işıqlanması. Təbii işıqlandırma. Hesabat. T.i.Ə. Lab.Təbii işiqlandirmanin təyiniLaboratoriya

    İstehsalat otaqlarında düzgün işıqlandırma işçilərin təhlükəsiz və səmərəli işləməsi üçün vacibdir. Laboratoriya işində təbii işıqlandırma səviyyəsi təyin edilərək Təbii İşıqlanma Əmsalı (T.İ.Ə.) hesablanır.

20. 20.
    Süni işıqlandırma və onun hesabatı. Lab.Süni işiqlandirmanin hesablanmasi.Laboratoriya

    Süni işıqlandırma istehsalat otaqlarında iş yerlərinin kifayət qədər işıqla təmin olunması üçün istifadə edilir. Laboratoriya işində süni işıqlandırma hesablanaraq iş şəraitinin normalara uyğunluğu müəyyən edilir.

21. 21.
    HFT fənni haqqında anlayışSərbəst iş

    HFT (Həyat Fəaliyyətinin Təhlükəsizliyi) fənni insanın təhlükəsiz yaşayış və əmək şəraitinin təmin edilməsi yollarını öyrənir. Bu fənn istehsalatda təhlükələrin qarşısının alınması, sağlamlığın qorunması və təhlükəsizlik qaydalarını əhatə edir.

22. 22.
    HFT–nin ekoloji və erqonomik əsaslarıSərbəst iş

    HFT-nin ekoloji və erqonomik əsasları insanın ətraf mühitlə qarşılıqlı əlaqəsini və iş şəraitinin insan xüsusiyyətlərinə uyğun təşkilini öyrənir. Bu əsaslar sağlam, təhlükəsiz və rahat əmək şəraitinin yaradılmasına xidmət edir.

23. 23.
    Əmək mühafizəsi üzrə qanunvericiliyin əsaslarıSərbəst iş

    Əmək mühafizəsi üzrə qanunvericiliyin əsasları işçilərin sağlamlığının və təhlükəsizliyinin qorunmasına yönəlmiş hüquqi normaları əhatə edir. Bu qanunlar təhlükəsiz iş şəraitinin yaradılmasını və işəgötürənlə işçinin məsuliyyətlərini müəyyən edir.

24. 24.
    İstehsalatda sağlam əmək şəraitiSərbəst iş

    İstehsalatda sağlam əmək şəraiti işçilərin həyat və sağlamlığını qoruyan təhlükəsiz və rahat iş mühitinin yaradılmasıdır. Buraya normal mikroiqlim, düzgün işıqlandırma, havalandırma və təhlükəsizlik qaydalarına riayət edilməsi daxildir.

25. 25.
    İstehsalat otaqlarının işıqlandırılmasıSərbəst iş

    İstehsalat otaqlarının işıqlandırılması iş yerlərində normal görmə şəraitinin yaradılması və təhlükəsiz əmək fəaliyyətinin təmin edilməsi üçün vacibdir. İşıqlandırma təbii və süni olmaqla iş prosesinin xüsusiyyətlərinə uyğun təşkil edilir.

26. 26.
    İstehsalatda səs – küyü.Sərbəst iş

    İstehsalatda səs-küy iş zamanı yaranan və insan sağlamlığına mənfi təsir göstərə bilən fiziki amillərdən biridir. Səs-küyün səviyyəsinin normaya uyğun saxlanılması işçilərin eşitmə qabiliyyətinin qorunması və sağlam əmək şəraitinin təmin edilməsi üçün vacibdir.

27. 27.
    İş yerlərində titrəyişləri yaradan səbəblərSərbəst iş

    İş yerlərində titrəyişlər əsasən maşın və mexanizmlərin işləməsi, balanssız fırlanan hissələr və avadanlıqların düzgün quraşdırılmaması nəticəsində yaranır. Titrəyişlər uzun müddət təsir etdikdə insan sağlamlığına və əmək fəaliyyətinə mənfi təsir göstərə bilər.

28. 28.
    Elektrik təhlükəsizliyinin əsaslarıSərbəst iş

    Elektrik təhlükəsizliyinin əsasları elektrik cərəyanının insan orqanizminə təsirindən qorunma üsullarını və təhlükəsiz iş qaydalarını öyrənir. Buraya izolyasiya, torpaqlama, qoruyucu vasitələrdən istifadə və elektrik qurğularının düzgün istismarı daxildir.

29. 29.
    Yanğın təhlükəsizliyinin əsaslarıSərbəst iş

    Yanğın təhlükəsizliyinin əsasları yanğınların yaranma səbəblərini, qarşısının alınması və söndürülməsi üsullarını öyrənir. Bu sahə yanğın zamanı insanların və əmlakın qorunması üçün təhlükəsizlik tədbirlərini əhatə edir.

30. 30.
    Təzyiq altında işləyən qurğular, qaz balonları, kompressorlar və onlarla işləyən zaman təhlükəsizlik qaydalarıSərbəst iş

    Təzyiq altında işləyən qurğulara qaz balonları, kompressorlar və müxtəlif təzyiq sistemləri daxildir. Bu qurğularla işləyərkən texniki təhlükəsizlik qaydalarına, düzgün istismar və nəzarət tələblərinə riayət etmək vacibdir.

Ədəbiyyat əlavə edilməyib.