Blokçeyn texnologiyalarının əsaslarıMövzu planı

Blokçeynin yaranması, məqsədi, əsas xüsusiyyətləri və tətbiq sahələri izah olunur. Mərkəzləşdirilmiş, paylanmış və mərkəzləşdirilməmiş sistemlər müqayisə edilir; şəffaflıq, dəyişdirilməzlik, izlənəbilənlik və etimad modelləri nəzərdən keçirilir.

DLT anlayışı, qovşaqlar, peer-to-peer şəbəkələr, blokların başlığı və məzmunu, tranzaksiyalar, zaman nişanları və heş əlaqələri öyrənilir. Public, private və consortium şəbəkələrinin fərqləri, üstünlükləri və məhdudiyyətləri təhlil edilir.

Kriptoqrafik heş funksiyaları, açıq və məxfi açarlar, rəqəmsal imza, açar cütlərinin yaradılması və imzanın yoxlanılması prinsipləri araşdırılır. Kriptoqrafiyanın blokçeyn tranzaksiyalarının bütövlüyü və autentikliyində rolu izah olunur.

Tranzaksiyanın yaradılması, imzalanması, şəbəkəyə ötürülməsi, yoxlanılması və bloka daxil edilməsi mərhələləri öyrənilir. Blokların əlaqələndirilməsi, Merkle ağacları, təsdiqlər və zəncirin bütövlüyünün yoxlanılması nəzərdən keçirilir.

Proof of Work, Proof of Stake, Delegated Proof of Stake və Byzantine Fault Tolerance ailəsinə aid yanaşmaların iş prinsipləri müqayisə edilir. Konsensusun təhlükəsizlik, performans, enerji sərfiyyatı, mərkəzləşmə və dayanıqlılıqla əlaqəsi qiymətləndirilir.

Public, private və consortium blokçeyn modelləri, icazəsiz və icazəli giriş, idarəetmə və iştirakçı rolları araşdırılır. Tətbiqin tələblərinə uyğun şəbəkə modelinin seçilməsi, qovşaqların yerləşdirilməsi və giriş siyasətlərinin planlaşdırılması öyrənilir.

Kriptovalyutaların və tokenlərin təyinatı, fungible və non-fungible tokenlər, token emissiyası, təklif və tələb amilləri, tokenomika və aktivlərin rəqəmsallaşdırılması təhlil edilir. Rəqəmsal aktivlərin riskləri və dəyərinin dəyişkənliyi müzakirə olunur.

İsti və soyuq pul kisələri, custodial və non-custodial modellər, seed phrase, şəxsi açarların qorunması, ehtiyat nüsxə və bərpa prosedurları öyrənilir. Fişinq, açar itkisi və icazəsiz əməliyyat risklərinin azaldılması yolları araşdırılır.

Mərkəzləşdirilmiş və mərkəzləşdirilməmiş birjaların iş prinsipləri, likvidlik hovuzları, avtomatlaşdırılmış bazar yaradıcıları, kreditləşmə və staking mexanizmləri izah olunur. DeFi sistemlərində likvidlik, oracle, smart müqavilə və bazar riskləri təhlil edilir.

Smart müqavilələrin quruluşu, həyat dövrü və tətbiq sahələri öyrənilir. Ethereum, Hyperledger, Solana və Cardano platformalarının xüsusiyyətləri müqayisə edilir; Solidity, Rust və Vyper dillərinin imkanları və tətbiq kontekstləri təqdim olunur.

Sadə smart müqavilənin yazılması, kompilyasiyası, test şəbəkəsinə yerləşdirilməsi və funksional testləri yerinə yetirilir. Hadisələr, funksiyalar, dəyişənlər, giriş parametrləri və müqavilə ilə qarşılıqlı əlaqə prinsipləri tətbiq edilir.

DApp arxitekturası, istifadəçi interfeysi, smart müqavilə və blokçeyn qatı arasındakı əlaqə araşdırılır. Web3 kitabxanaları, pul kisəsi ilə bağlantı, tranzaksiyanın göndərilməsi və nəticələrin interfeysdə göstərilməsi üzrə ümumi yanaşmalar öyrənilir.

51% hücumu, Sybil hücumu, eclipse hücumu, private key oğurluğu və digər təhdidlər nəzərdən keçirilir. Şəbəkə, konsensus, istifadəçi və tətbiq səviyyəsində risklər təhlil edilir, təhlükəsizlik nəzarətləri və insidentlərin qarşısının alınması tədbirləri müəyyənləşdirilir.

Reentrancy, girişə nəzarət səhvləri, integer overflow/underflow, yanlış təsdiqləmə və xarici çağırışlarla bağlı zəifliklər öyrənilir. Təhlükəsiz kodlaşdırma, testlər, statik təhlil, audit yoxlama siyahıları və zəifliklərin laboratoriya mühitində təhlükəsiz nümayişi həyata keçirilir.

AML/KYC tələbləri, vergi və normativ uyğunluq, məlumatların qorunması, elektron imza və kriptoqrafik şifrələmə mexanizmləri müzakirə edilir. Tələbələr blokçeyn əsaslı kiçik layihə hazırlayır, təhlükəsizlik və uyğunluq risklərini qiymətləndirir, nəticələri təqdim edirlər.