Kriptoqrafiyanın əsaslarıSillabus

Fənn kodu

MM-1403

Kredit

6

Tələbənin iş yükü

50

Semestr

Payız semestri

Akademik il

1

Fənnin tipi

Məcburi

Təhsil forması

Əyani

Tədris dili

Azərbaycan

Auditoriyadaxili saatlar

a) 30 saat - mühazirə b) 15 saat- seminar

Auditoriyadan kənar saatlar

a) 50 saat – sərbəst iş

Fənn kriptoqrafiyanın nəzəri əsaslarının, müasir kriptoqrafik metod və alqoritmlərin öyrənilməsinə yönəldilmişdir. Fənn çərçivəsində klassik və müasir şifrləmə üsulları, simmetrik və asimmetrik kriptosistemlər, açıq açarlı kriptoqrafiya, rəqəmsal imza, kriptoqrafik heş funksiyaları və kriptoqrafik protokollar öyrənilir. Həmçinin DES, AES və RSA kimi əsas kriptoqrafik alqoritmlərin iş prinsipləri, açarların idarə edilməsi, autentifikasiya və məlumatların təhlükəsizliyinin təmin edilməsi məsələləri nəzərdən keçirilir. Fənn tələbələrdə kriptoqrafik metodların tətbiqi və informasiya təhlükəsizliyinin təmin edilməsi üzrə nəzəri bilik və praktiki bacarıqlar formalaşdırır.

• mühazirə
• seminar
• təqdimatlar
• interaktiv müzakirə

1. 1

   CLO 1: Kriptoqrafiyanın əsas prinsiplərini, simmetrik və asimmetrik şifrələmə mexanizmlərinin iş qaydasını izah edir.

2. 2

   CLO 2: Məlumatların məxfiliyini və bütövlüyünü təmin etmək üçün riyazi alqoritmləri və kriptoqrafik protokolları tətbiq edir.

3. 3

   CLO 3: Şifrələmə sistemlərinin və təhlükəsizlik protokollarının zəif tərəflərini müəyyənləşdirmək üçün kriptoanaliz üsullarını analiz edir.

4. 4

   CLO 4: Kriptoqrafik alqoritmlərin praktiki sınaq nəticələrini və təhlükəsizlik auditlərini şərh edir, texniki hesabat hazırlayır.

5. 5

   CLO 5: Komanda şəklində təhlükəsiz proqram təminatı və ya kriptoqrafik layihə hazırlayıb təqdim edir.

1. 1.
   Kriptoqrafiyanın əsas anlayışları

   Kriptoqrafiyanın əsas anlayışları, məqsədləri və prinsipləri öyrənilir. Açıq və qapalı mətn, açar, şifrələmə və deşifrələmə anlayışları, həmçinin informasiyanın məxfiliyinin, bütövlüyünün və autentikliyinin təmin edilməsi prinsipləri nəzərdən keçirilir.

2. 2.
   Klassik şifrlərMühazirə

   Klassik şifrələmə üsulları, o cümlədən əvəzetmə və yerdəyişmə şifrləri öyrənilir. Klassik şifrlərin qurulma prinsipləri, tətbiq xüsusiyyətləri, kriptanaliz üsulları və əsas çatışmazlıqları araşdırılır.

3. 3.
   Axın şifrləriMühazirə

   Axın şifrlərinin iş prinsipləri və açar axınının formalaşdırılması üsulları öyrənilir. Məlumatların şifrələnməsi və deşifrələnməsi prosesləri, axın şifrlərinin tətbiq xüsusiyyətləri və açar materialına qoyulan tələblər nəzərdən keçirilir.

4. 4.
   Blok şifrələriMühazirə

   Blok şifrələməsinin əsas prinsipləri və məlumatların sabit uzunluqlu bloklar şəklində emalı öyrənilir. Blok şifrlərinin strukturu, iş rejimləri və kriptoqrafik təhlükəsizliyə dair əsas tələblər araşdırılır.

5. 5.
   DES (Data Encryption Standard) şifriMühazirə

   DES alqoritminin strukturu və iş prinsipi öyrənilir. Şifrələmə və deşifrələmə mərhələləri, raund strukturu, açarların formalaşdırılması və alqoritmin əsas xüsusiyyətləri nəzərdən keçirilir.

6. 6.
   AES (Advanced Encryption Standard) standartıMühazirə

   AES standartının strukturu və iş prinsipi öyrənilir. Məlumatların əsas çevrilmə mərhələləri, bloklar və açarlar üzərində aparılan əməliyyatlar, raund strukturu, iş rejimləri və kriptoqrafik mühafizənin xüsusiyyətləri araşdırılır.

7. 7.
   Açıq açarlı kriptoqrafiyaMühazirə

   Asimmetrik kriptoqrafiyanın prinsipləri və simmetrik kriptoqrafiyadan fərqləri öyrənilir. Açıq və gizli açar anlayışları, açarların paylanması problemi və açıq açarlı kriptoqrafiyanın əsas tətbiq sahələri nəzərdən keçirilir.

8. 8.
   RSA kriptosistemiMühazirə

   RSA kriptosisteminin riyazi əsasları və iş prinsipi öyrənilir. Açarların yaradılması, məlumatların şifrələnməsi və deşifrələnməsi prosesləri, həmçinin RSA kriptosisteminin təhlükəsizlik prinsipləri nəzərdən keçirilir.

9. 9.
   Diskret loqarifm əsasında kriptosistemlərMühazirə

   Diskret loqarifmləmə məsələsinin mürəkkəbliyinə əsaslanan kriptosistemlər öyrənilir. Sonlu qruplarda əməliyyatların riyazi əsasları və diskret loqarifmləmə məsələsinin kriptoqrafik protokollarda tətbiqi nəzərdən keçirilir.

10. 10.
    Rəqəmsal imza sxemləriMühazirə

    Rəqəmsal imzanın təyinatı və əsas prinsipləri öyrənilir. İmzanın yaradılması və yoxlanılması prosesləri, rəqəmsal imza sxemlərinə qoyulan tələblər və onların elektron məlumatların autentikliyinin və bütövlüyünün təmin edilməsində tətbiqi araşdırılır.

11. 11.
    Kriptoqrafik heş funksiyalarıMühazirə

    Kriptoqrafik heş funksiyalarının anlayışı və əsas xassələri öyrənilir. Heş funksiyalarının təhlükəsizlik tələbləri, kolliziya və biristiqamətlilik anlayışları, həmçinin heş funksiyalarının informasiya təhlükəsizliyində tətbiqi nəzərdən keçirilir.

12. 12.
    SHA-1 heş funksiyasıMühazirə

    SHA-1 alqoritminin strukturu və iş prinsipi öyrənilir. Giriş məlumatlarının emalı mərhələləri, heş qiymətinin formalaşdırılması və alqoritmin kriptoqrafik sistemlərdə tətbiqi nəzərdən keçirilir. SHA-1-in müasir dövrdə kriptoqrafik dayanıqlığı ilə bağlı məhdudiyyətləri də izah edilir.

13. 13.
    Kriptoqrafik protokollarMühazirə

    Kriptoqrafik protokolların anlayışı, təyinatı və əsas prinsipləri öyrənilir. Təhlükəsiz məlumat mübadiləsi, açarların paylanması və protokol iştirakçılarının qarşılıqlı əlaqəsi, həmçinin kriptoqrafik protokollara qoyulan təhlükəsizlik tələbləri araşdırılır.

14. 14.
    Autentifikasiya protokollarıMühazirə

    İnformasiya mübadiləsində iştirakçıların həqiqiliyinin təsdiqlənməsi üsulları öyrənilir. Autentifikasiya protokollarının əsas növləri, kriptoqrafik açarlardan, təsadüfi ədədlərdən və digər mexanizmlərdən istifadə, həmçinin müxtəlif hücumlardan mühafizə prinsipləri nəzərdən keçirilir.

15. 15.
    Kriptovalyuta və blokçeynMühazirə

    Kriptovalyuta və blokçeyn texnologiyalarının əsas anlayışları və prinsipləri öyrənilir. Blokçeyn şəbəkəsinin strukturu, bloklar və tranzaksiyalar, əməliyyatların təsdiqlənməsi mexanizmləri, məlumatların qorunmasında kriptoqrafik üsullar və mərkəzləşdirilməmiş sistemlərin iş prinsipləri araşdırılır

1. 1.Əliquliyev R.M., İmamverdiyeva Y.N. Kriptoqrafiyanın əsasları, Bakı: «İnformasiya Texnologiyaları» nəşriyyatı, 2006, 698 səh.
2. 2.Henk C.A. van Tilborg. Fundamentals of cryptology. A Professional Reference and Interactive Tutorial. Eindhoven University of Technology The Netherlands, 2024 503 p.
3. 3.İmamverdiyev Y.N. Blokçeyn texnologiyaları. İnformasiya cəmiyyəti problemləri, Bakı - 2019, №2, 18–32 s.