Elektroenergetika sistemlərində ifrat gərginliklərSillabus

Fənn kodu

MS-0505

Kredit

6

Tələbənin iş yükü

180

Semestr

Payız semestri

Akademik il

—

Fənnin tipi

Seçmə

Təhsil forması

Əyani

Tədris dili

Azərbaycan

Auditoriyadaxili saatlar

a) 30 saat mühazirə; b) 15 saat məşğələ

Auditoriyadan kənar saatlar

a)60 saat sərbəst iş b)75 saat məsləhət

-

• mühazirə
• seminar
• interaktiv müzakirə
• təqdimatlar

1. 1

   CLO 1: FTN 1. Yüksək gərginliklər texnikasının əsas nəzəri prinsiplərini izah edir, müasir elmi nailiyyətləri təhlil edir və qiymətləndirir, tədqiqat və praktiki problemlərin həlli üçün yeni ideyalar yaradır.

2. 2

   CLO 2: FTN 2. İzolyasiyaların elektrik möhkəmliyini və deşilmə proseslərini təhlil edir, fənlərarası tədqiqatları planlaşdırır və həyata keçirir.

3. 3

   CLO 3: FTN 3. Hava elektrik veriliş xətlərinin (EVX) izolyasiyasını və konstruktiv elementlərini müasir metod və texnologiyalar əsasında seçir və qiymətləndirir.

4. 4

   CLO 4: FTN 4. Yeni tədqiqat metodlarını işləyib hazırlayır və müstəqil elmi-tədqiqat fəaliyyətində tətbiq edir.

5. 5

   CLO 5: FTN 5. İldırım və ildırımdan mühafizə fizikası sahəsində eksperimental və nəzəri tədqiqatlar aparır.

6. 6

   CLO 6: FTN 6. Energetika, sənaye, rabitə, nəqliyyat və digər obyektlərdə elektromaqnit uyğunluğunu təmin edir.

1. 1.
   Yüksək gərginliklər texnikası. Ümumi məsələlərMühazirə

   Yüksək gərginliklər texnikasının energetika sistemlərində rolu, nominal və maksimum iş gərginlikləri, neytralın iş rejimləri və müxtəlif nominal gərginlikli şəbəkələrin tətbiq sahələri haqqında ümumi məlumat verilir.

2. 2.
   Yüksək gərginlikli texnikasında izolyasiyaMühazirə

   Yüksək gərginlikli qurğularda izolyasiyanın təyinatı, xarici və daxili izolyasiyanın xüsusiyyətləri, ifrat gərginliklərin təsiri və izolyasiyanın özünü bərpa etmə qabiliyyəti haqqında məlumat verilir.

3. 3.
   İonlaşmış qazlarda fiziki proseslərMühazirə

   Qazlarda ionlaşma prosesləri, elektron uçqununun yaranması, müstəqil və qeyri-müstəqil boşalmalar, həmçinin boşalmanın müstəqillik şərti izah edilir.

4. 4.
   Boşalmanın inkişafı və boşluqların deşilmə gərginlikləriMühazirə

   Həmcins və qeyri-həmcins elektrik sahələrində boşalmanın inkişafı, Paşen qanunu, deşilmə gərginlikləri, boşalma vaxtı və volt-saniyə xarakteristikası haqqında məlumat verilir.

5. 5.
   Hava elektrik xəttinin naqillərində tac boşalmasıMühazirə

   Hava elektrik veriliş xətlərinin naqillərində tac boşalmasının yaranma səbəbləri, əsas xarakteristikaları, enerji itkiləri və bu itkilərin azaldılması üsulları izah edilir.

6. 6.
   Dielektriklərin elektrik keçiriciliyiMühazirə

   Maye və bərk dielektriklərin elektrik keçiriciliyi, səthi və həcm keçiriciliyi, dielektrik itkilərinin yaranma mexanizmləri və maddələrin elektrik xüsusiyyətlərinə görə təsnifatı haqqında məlumat verilir.

7. 7.
   Bərk dielektriklərin səthində boşalmalarMühazirə

   Bərk dielektriklərin səthi boyunca elektrik boşalmalarının inkişafı, treklərin yaranması, elektrik sahəsinin qeyri-bircinsliyinin, nəmin və çirklənmənin boşalmaya təsiri izah edilir.

8. 8.
   Elektrik qurğularının xarici izolyasiyasının əsas xassələri və elektrik xarakteristikasıMühazirə

   Elektrik qurğularının xarici izolyasiyasının əsas xüsusiyyətləri, izolyatorların təyinatı və növləri, mexaniki və elektrik möhkəmliyi, qeyri-hiqroskopiklik və trekə davamlılıq tələbləri haqqında məlumat verilir.

9. 9.
   Hava elektrik veriliş xətlərinin izolyasiyasıMühazirə

   Hava elektrik veriliş xətlərində izolyatorlar zəncirinin quruluşu, izolyatorların sayının seçilməsi, çirklənmə dərəcəsi, sızma yolu və zəncir üzrə gərginliyin paylanmasına tutumların təsiri izah edilir.

10. 10.
    Elektrik qurğularının daxili izolyasiyasının əsas xassələri və elektrik xarakteristikasıMühazirə

    Elektrik qurğularının daxili izolyasiyasının xüsusiyyətləri, özünü bərpa edən və etməyən izolyasiya növləri, dielektrik materiallara qoyulan elektrik, istilik, mexaniki, ekoloji və iqtisadi tələblər haqqında məlumat verilir.

11. 11.
    Qısamüddətli gərginlik təsirlərində maye və bərk dielektriklərin parçalanmasıMühazirə

    Qısamüddətli gərginlik təsirlərində maye və bərk dielektriklərin deşilməsi, transformator yağında qatışıqların və nəmin təsiri, səthi boşalmalar və impuls təsirlərində kümülatif effekt izah edilir.

12. 12.
    Yüksək gərginlikli avadanlıqların izolyasiya konstruksiyalarıMühazirə

    Yüksək gərginlikli girişlərin və keçid izolyatorlarının quruluşu, güc transformatorlarının əsas və uzununa daxili izolyasiyası, eləcə də soyutma şərtləri haqqında məlumat verilir.

13. 13.
    Elektrik kabellərinin izolyasiyasıMühazirə

    Elektrik kabellərinin əsas konstruksiyaları, özlü hopdurulmuş və yağla doldurulmuş kabellər, təzyiqə görə kabel növləri və izolyasiyada qaz daxilolmalarının təsiri haqqında məlumat verilir.

14. 14.
    Elektrik enerjisi qurğularında ifrat gərginlik və onlardan qorunmaMühazirə

    İldırımın yaranma mənbəyi, ildırım buludunda elektrik yüklərinin ayrılması, lider və əsas boşalma mərhələləri, ildırımın inkişaf mexanizmi və fəaliyyətinin əsas xarakteristikaları izah edilir.

15. 15.
    İldırım keçiriciləriMühazirə

    Oxlu və tros tipli ildırım ötürücülərinin iş prinsipi, cərəyanötürücü və torpaqlayıcı qurğular, mühafizə zonası və torpaqlayıcının impuls müqaviməti haqqında məlumat verilir.

16. 16.
    Yüksək gərginlikli texnikasında izolyasiya. İonlaşmış qazlarda fiziki proseslərMəşğələ

    İzolyasiyanın təyinatı və növləri, qazlarda ionlaşma, elektron uçqunu və boşalmanın müstəqillik şərti ilə bağlı praktiki məsələlərin məzmunu və həlli üsulları izah edilir.

17. 17.
    Boşalmanın inkişafı və boşluqların deşilmə gərginlikləriMəşğələ

    Paşen qanunu, həmcins və qeyri-həmcins sahələrdə hava boşluqlarının deşilmə gərginliyi və volt-saniyə xarakteristikasının təhlili üzrə praktiki məsələlər nəzərdən keçirilir.

18. 18.
    Hava elektrik xəttinin naqillərində tac boşalmasıMəşğələ

    Naqillərin səthində elektrik sahəsinin gərginliyinin hesablanması, tac boşalması nəticəsində yaranan enerji itkilərinin qiymətləndirilməsi və parçalanmış naqillərin təsiri haqqında məlumat verilir.

19. 19.
    Dielektriklərin elektrik keçiriciliyi. Bərk dielektriklərin səthində boşalmalarMəşğələ

    Maye və bərk dielektriklərin elektrik keçiriciliyi, dielektrik itkiləri və bərk dielektriklərin səthi boyunca boşalmalarla bağlı praktiki nümunələr təhlil edilir.

20. 20.
    Elektrik qurğularının xarici izolyasiyasının əsas xassələri və elektrik xarakteristikasıMəşğələ

    Xarici izolyasiyanın xüsusiyyətləri, izolyatorların növləri və elektrik xarakteristikalarının qiymətləndirilməsi üzrə praktiki nümunələr nəzərdən keçirilir.

21. 21.
    Hava və kabel elektrik veriliş xətlərinin izolyasiyasıMəşğələ

    Hava və kabel elektrik veriliş xətlərinin izolyasiyası, izolyatorlar zəncirində izolyatorların sayının seçilməsi və gərginliyin paylanmasının hesablanması üsulları izah edilir.

22. 22.
    Qısamüddətli gərginlik təsirlərində maye və bərk dielektriklərin parçalanmasıMəşğələ

    Qısamüddətli gərginlik təsirlərində maye və bərk dielektriklərin deşilməsi ilə bağlı praktiki məsələlərin həlli və nəticələrin təhlili nəzərdən keçirilir.

23. 23.
    Elektrik enerjisi qurğularında ifrat gərginlik və onlardan qorunma. İldırım keçiriciləriMəşğələ

    İfrat gərginliklərdən mühafizə üsulları, ildırım ötürücülərinin mühafizə zonası və torpaqlayıcı qurğuların hesablanması üzrə praktiki məsələlər izah edilir.

24. 24.
    Qazlarda hissəciklərin hərəkəti. Yürüklük. DiffuziyaSərbəst iş

    Qazlarda yüklü hissəciklərin hərəkəti, yürüklük və diffuziya hadisələrinin mahiyyəti, onların qaz boşalmalarında rolu və müstəqil araşdırılması haqqında məlumat verilir.

25. 25.
    Elektrodlar arasında yüklü hissəciklərin sayının artması. Paşen qanunu Sabit və dəyişən gərginliklərdə hava aralığının deşilməsiSərbəst iş

    Elektrodlar arasında yüklü hissəciklərin sayının artması, Paşen qanunu və sabit və dəyişən gərginliklərdə hava aralığının deşilmə şərtləri haqqında məlumat verilir.

26. 26.
    Torpaqlayıcılar, torpaqlama sistemləri və konstruksiya hesabatlarıSərbəst iş

    Torpaqlayıcıların və torpaqlama sistemlərinin növləri, konstruktiv xüsusiyyətləri, hesablama üsulları və torpaqlayıcının impuls müqavimətinin qiymətləndirilməsi izah edilir.

27. 27.
    Transformatorların izolyasiya konstuksiyalarının analizi.Sərbəst iş

    Güc transformatorlarının daxili izolyasiya konstruksiyaları, onların əsas elementləri və izolyasiya həllərinin təhlili üsulları haqqında məlumat verilir.

28. 28.
    İfrat gərginliklərin təsnifatı. Fazlar arasi ifrat gərginlik və muhafizə sxeminin analiziSərbəst iş

    İfrat gərginliklərin təsnifatı, daxili və ildırım ifrat gərginlikləri, fazalararası ifrat gərginliklərin yaranması və onlardan mühafizə sxemlərinin təhlili izah edilir.

29. 29.
    Kondensatorların açılmasında yaranan ifrat gərginliklərSərbəst iş

    Kondensatorların açılması zamanı yaranan ifrat gərginliklərin səbəbləri, yaranma şəraiti və elektrik avadanlıqlarının izolyasiyasına mümkün təsirləri haqqında məlumat verilir.

30. 30.
    Yüksüz xətlərin açılmasında yaranan ifrat gərginliklərSərbəst iş

    Yüksüz elektrik xətlərinin açılması zamanı yaranan ifrat gərginliklərin səbəbləri, inkişaf xüsusiyyətləri və onların qiymətləndirilməsi üsulları izah edilir.

31. 31.
    Kommutasiya ifrat gərginlikləriSərbəst iş

    Kommutasiya əməliyyatları zamanı yaranan ifrat gərginliklər, onların izolyasiyaya təsiri və məhdudlaşdırılması üçün istifadə olunan üsullar haqqında məlumat verilir.

32. 32.
    Avtomatik təkrar qoşulmalarda yaranan ifrat gərginliklərSərbəst iş

    Avtomatik təkrar qoşulma prosesində yaranan ifrat gərginliklərin səbəbləri, iş rejiminin xüsusiyyətləri və izolyasiyaya təsiri haqqında məlumat verilir.

33. 33.
    İldırım ifrat gərginlik mənbəyi kimi. İldırımötürən qurğularSərbəst iş

    İldırımın ifrat gərginlik mənbəyi kimi xüsusiyyətləri, ildırımötürən qurğuların növləri, iş prinsipləri və mühafizə zonalarının təyini haqqında məlumat verilir.

1. 1. Важов В. Ф., Лавринович В. А. Техника высоких напряжений ТПУ, 2014. 263 с.: ил.
2. 2. Дьяков А.Ф., Кужекин И.П., Максимов Б.К., Темников А.Г. Электромагнитная совместимость и молниезащита в электроэнергетике. Учебник для вузов / Под ред. Дьякова А.Ф.. М: Издательский дом МЭИ, 2009. 455 с.
3. 3. А.Ф. Дьяков, Б.К. Максимов, Р.К. Борисов, И.П. Кужекин, А.Г. Темников, А.В. Жуков. Электромагнитная совместимость и молниезащита в электроэнергетике. Учебник для вузов, 2-е издание, исправл. и дополн. – М.: Издательский дом МЭИ, 2011. 544 с.
4. 4. И.П.Белоедова, Ю.В.Елисеев, Е.С.Колечицкий. Расчет электрических полей устройств высокого напряжения: учебное пособие – М.: Издательский дом МЭИ, 2008.
5. 5. М.В. Соколова, С.А. Кривов. Электрофизические процессы в газовой изоляции. Учебное пособие – М.: Издательский дом МЭИ, 2008.
6. 6. Q.Ə. Həsənov “Yüksək gərginliklər və elektrik izolyasiyası texnikası” Dərslik Bakı, 2009;
7. 7. T.M. Lazımov, E.Saafan, A.Sadıqov “Yüksək gərginliklər texnikası fənnindən virtual laboratoriya işlərinin yerinə yetirilməsi üçün Metodiki göstəriş”, Bakı-2017;
8. 8. Q.Ə. Həsənov, H.Hüseynov, G.Əliyeva “Yüksək gərginliklər və elektrik izolyasiyası texnikasından laboratoriya işlərinə dair metodik vəsait, Bakı -2003.