Perspektiv işçi agentlərSillabus

Fənnin məqsədi, əsas vəzifələri, öyrənilmə istiqamətləri və energetika sahəsində perspektiv yanacaqların, geotermal enerji resurslarının və müasir soyuducu agentlərin tətbiq əhəmiyyəti izah edilir. Enerji səmərəliliyi, ekoloji təhlükəsizlik və alternativ enerji mənbələrinin inkişaf perspektivləri nəzərdən keçirilir.

Perspektiv yanacaqların növləri, əldə edilmə mənbələri, istehsal texnologiyaları və tətbiq sahələri araşdırılır. Hidrogen, bioyanacaqlar, sintetik yanacaqlar və digər alternativ enerji daşıyıcılarının xüsusiyyətləri, üstünlükləri və məhdudiyyətləri təhlil edilir.

Yanacaqların sıxlığı, özlülüyü, istilikvermə qabiliyyəti, qaynama temperaturu, təzyiq və temperaturdan asılı fiziki xassələri öyrənilir. Yanacaqların termodinamik və istismar göstəricilərinin enerji qurğularının işinə təsiri araşdırılır.

Perspektiv yanacaqların kimyəvi və komponent tərkibi, əsas komponentlərin fiziki-kimyəvi xüsusiyyətləri və qarışıqların xassələrinə təsiri araşdırılır. Yanacaq qarışıqlarında komponentlərin payının müəyyənləşdirilməsi və tərkibin termodinamik parametrlərlə əlaqəsi izah edilir.

Çoxkomponentli yanacaq qarışıqları üçün psevdokritik temperatur və təzyiq anlayışları, onların hesablanma üsulları və termodinamik hesablamalarda istifadəsi öyrənilir. Komponentlərin mol paylarının psevdokritik parametrlərin qiymətlərinə təsiri nəzərdən keçirilir.

Yanacaqların termodinamik vəziyyət parametrləri, istilik tutumu, onun sabit təzyiq və həcmdə qiymətləri, temperaturdan asılılığı və hesablanma üsulları araşdırılır. İstilik tutumunun enerji balanslarının tərtibində və energetik proseslərin hesablanmasında rolu izah edilir.

Yanacaqların daxili enerjisi, entalpiyası və entropiyası kimi termodinamik funksiyalar, onların fiziki mənası və vəziyyət parametrlərindən asılılığı öyrənilir. Buxarlanma istiliyinin mahiyyəti, faza keçidlərində enerji mübadiləsi və bu göstəricilərin istilik proseslərinin hesablanmasında tətbiqi araşdırılır.

Yanacaqlarda səsin yayılma sürəti, onun sıxılma qabiliyyəti, sıxlıq və temperaturla əlaqəsi araşdırılır. Səthi gərilmə əmsalının fiziki mahiyyəti, temperaturdan asılılığı və maye yanacaqların damcı əmələ gətirməsi, püskürdülməsi və yanma proseslərinə təsiri izah edilir.

Azərbaycanın geoloji quruluşu, geotermal istilik mənbələri, yeraltı istilik enerjisinin formalaşması və yayılması xüsusiyyətləri nəzərdən keçirilir. Geotermal enerjinin elektrik enerjisi istehsalında, binaların qızdırılmasında, kənd təsərrüfatında və digər sahələrdə istifadəsi imkanları təhlil edilir.

Azərbaycanın müxtəlif regionlarında termal və mineral suların yayılması, yaranma şəraiti, temperatur və minerallaşma xüsusiyyətləri öyrənilir. Termal suların balneoloji, məişət, kənd təsərrüfatı və energetik məqsədlərlə istifadəsi imkanları araşdırılır.

Geotermal suların kimyəvi tərkibi, əsas ionları, həll olmuş qazları, minerallaşma dərəcəsi və pH göstəricisi öyrənilir. Su nümunələrinin götürülməsi, laborator analiz üsulları və kimyəvi tərkibin geotermal qurğuların istismarına, korroziyaya və çöküntülərin yaranmasına təsiri araşdırılır.

Müasir soyuducu agentlərin növləri, kimyəvi tərkibi, tətbiq sahələri və inkişaf istiqamətləri öyrənilir. Təbii soyuducu agentlərə — ammonyaka, karbon qazına, karbohidrogenlərə və suya, həmçinin aşağı qlobal istiləşmə potensialına malik sintetik agentlərə dair məlumatlar verilir.

Soyuducu agentlərin seçilməsində termodinamik səmərəlilik, işçi təzyiqlər, soyutma temperaturu, enerji sərfiyyatı, təhlükəsizlik, materiallarla uyğunluq və ekoloji göstəricilər nəzərdən keçirilir. Agentlərin tətbiq şəraitinə görə üstünlükləri və məhdudiyyətləri müqayisə edilir.

Soyuducu agentlərin təzyiq, temperatur və xüsusi həcm arasındakı əlaqələri, istilik tutumu, entalpiya, entropiya, buxarlanma və kondensasiya parametrləri öyrənilir. Soyuducu agentlərin p–h və T–s diaqramlarından istifadə, soyuducu dövrənin enerji balansı və soyutma əmsalının hesablanması izah edilir.

Soyuducu agentlərin kimyəvi sabitliyi, yanıcılığı, toksikliyi, insan sağlamlığına təsiri, materiallarla uyğunluğu və atmosferə təsiri araşdırılır. Ozon qatının dağılması potensialı (ODP), qlobal istiləşmə potensialı (GWP), enerji səmərəliliyi və təhlükəsiz istismar tələbləri müqayisəli şəkildə nəzərdən keçirilir.

Perspektiv yanacaqların əsas fiziki və istilik-energetik göstəriciləri, o cümlədən sıxlığı, xüsusi istilik tutumu, istilikvermə qabiliyyəti və digər xarakteristikaları araşdırılır. Müxtəlif yanacaq növlərinin göstəriciləri müqayisə edilir.

Yanacaqların temperatur, təzyiq və həcm arasındakı əlaqələri, istilik tutumu və termodinamik xassələrinin dəyişməsi öyrənilir. Müvafiq düstur və cədvəllərdən istifadə etməklə hesablama tapşırıqları yerinə yetirilir.

Perspektiv yanacaqların kimyəvi tərkibi, əsas komponentləri və onların yanacağın fiziki-kimyəvi və energetik xassələrinə təsiri araşdırılır. Müxtəlif yanacaqların komponent tərkibi üzrə müqayisəli təhlil aparılır.

Azərbaycanın müxtəlif regionlarında geotermal enerji resurslarının yayılması, termal suların temperatur göstəriciləri və onların istilik və elektrik enerjisi istehsalında istifadə imkanları araşdırılır.

Geotermal sularda mövcud olan əsas kation və anionlar, o cümlədən kalsium, maqnezium, natrium, kalium, xlorid, sulfat və hidrokarbonat ionları öyrənilir. Kimyəvi analiz nəticələri əsasında ionların miqdarı və suyun ümumi minerallaşması qiymətləndirilir.

Geotermal suların temperaturu, sıxlığı, özlülüyü, pH göstəricisi, minerallaşması və istilik xassələri araşdırılır. Bu göstəricilərin geotermal sistemlərdə istilik mübadiləsinə, avadanlıqların işinə və korroziya proseslərinə təsiri təhlil edilir.

Alternativ soyuducu agentlərin, o cümlədən təbii və sintetik soyuducu maddələrin təzyiq, temperatur, xüsusi istilik tutumu, buxarlanma istiliyi və digər termodinamik göstəriciləri müqayisə edilir. Soyuducu agentlərin soyutma proseslərində tətbiq xüsusiyyətləri araşdırılır.

Soyuducu agentlərin seçilməsində enerji səmərəliliyi, ozon qatının dağılma potensialı (ODP), qlobal istiləşmə potensialı (GWP), toksiklik və yanıcılıq göstəriciləri nəzərə alınır. Müxtəlif agentlərin texniki təhlükəsizlik və ekoloji baxımdan müqayisəsi aparılır.

Perspektiv yanacaq növləri, o cümlədən hidrogen, bioyanacaqlar, sintetik yanacaqlar və digər alternativ enerji daşıyıcıları haqqında məlumatların araşdırılması. Yanacaqların istiliktörətmə qabiliyyəti, sıxlığı, yanma xüsusiyyətləri, saxlanma və daşınma göstəricilərinin təhlili

Perspektiv yanacaqların termodinamik parametrlərinin, istilik tutumunun, entalpiya və entropiyasının, yanma istiliyinin və yanma proseslərinin termodinamik xüsusiyyətlərinin öyrənilməsi. Yanacağın aqreqat halının və temperaturun energetik proseslərə təsirinin araşdırılması.

Müxtəlif perspektiv yanacaqların kimyəvi tərkibinin, əsas element və birləşmələrinin, o cümlədən hidrogen, karbon, oksigen, kükürd və azot komponentlərinin öyrənilməsi. Yanacağın tərkibi ilə istiliktörətmə qabiliyyəti, yanma məhsulları və emissiyalar arasındakı əlaqələrin araşdırılması.

Azərbaycanın geotermal enerji potensialının, geotermal suların yayıldığı ərazilərin və yeraltı istilik mənbələrinin araşdırılması. Geotermal resursların temperatur, dərinlik, debit və istifadə imkanlarına görə qiymətləndirilməsi, onların energetika və digər sahələrdə tətbiq perspektivlərinin öyrənilməsi.

Geotermal suların kimyəvi tərkibinin, əsas kationların (Na⁺, K⁺, Ca²⁺, Mg²⁺) və anionların (Cl⁻, SO₄²⁻, HCO₃⁻) öyrənilməsi. Həll olmuş duzların, qazların və digər komponentlərin suyun keyfiyyətinə, korroziya və ərpəmələgəlmə proseslərinə təsirinin araşdırılması.

Geotermal suların temperatur, sıxlıq, özlülük, istilik tutumu, minerallaşma, pH və qaz tərkibi kimi fiziki-kimyəvi xassələrinin araşdırılması. Bu göstəricilərin istilik mübadiləsi, avadanlıqların istismarı və geotermal enerjinin mənimsənilməsinə təsirinin təhlili.

Ənənəvi soyuducu agentlərə alternativ olan təbii və sintetik soyuducu maddələrin, o cümlədən ammonyakın (R717), karbon dioksidin (R744), propanın (R290) və hidroflüorolefinlərin (HFO) öyrənilməsi. Onların soyuducu qurğularda, istilik nasoslarında və kondisioner sistemlərində tətbiq xüsusiyyətlərinin araşdırılması.

Perspektiv yanacaqların enerji çevrilmə səmərəliliyinin, yanma istiliyinin və faydalı iş əmsalının müqayisəli təhlili. Yanacaqların istehsalı, daşınması və istifadəsi zamanı yaranan istixana qazları, zərərli emissiyalar və digər ekoloji təsirlərin araşdırılması.

Geotermal enerjidən elektrik və istilik istehsalı üsullarının, o cümlədən birbaşa istilik təchizatının, binar tsiklli elektrik stansiyalarının və geotermal istilik nasoslarının iş prinsiplərinin öyrənilməsi. Resursların temperaturundan asılı olaraq texnologiyaların seçilməsi, enerji səmərəliliyi və iqtisadi-texniki məhdudiyyətlərin təhlili.

Alternativ soyuducu agentlərin qaynama temperaturu, təzyiq-temperatur əlaqəsi, istilik xassələri, kimyəvi sabitliyi, toksikliyi və alışqanlığının müqayisəli araşdırılması. Ozon qatını dağıtma potensialının (ODP), qlobal istiləşmə potensialının (GWP), enerji səmərəliliyinin və təhlükəsizlik tələblərinin qiymətləndirilməsi.