Elektroenergetika sistemlərində optimallaşdırmaSillabus

Məqsəd funksiyası, qərar dəyişənləri və məhdudiyyətlər anlayışları, optimallaşdırma məsələlərinin təsnifatı və elektroenergetika sistemlərində həll olunan əsas optimallaşdırma məsələləri öyrənilir.

Qabarıq çoxluqlar və funksiyalar, qradiyent vektoru və Hesse matrisi, lokal və qlobal ekstremum anlayışları, birinci və ikinci tərtib optimallıq şərtləri nəzərdən keçirilir.

Xətti proqramlaşdırma məsələsinin kanonik forması, simpleks cədvəli, dual məsələnin qurulması, kölgə qiymətləri və həssaslıq təhlilinin EES məsələlərində mənası araşdırılır.

Qradiyent üsulu, ən sürətli enmə, Nyuton və kvazi-Nyuton üsulları, addım seçimi qaydaları və üsulların yaxınlaşma sürəti müqayisə edilir.

Bərabərlik və bərabərsizlik tipli məhdudiyyətlər şəraitində Laqranj vuruqları üsulu, Karuş–Kun–Takker (KKT) şərtləri, cərimə və baryer funksiyaları, daxili nöqtələr üsulunun əsasları öyrənilir.

Optimallıq prinsipi, Bellman tənliyi, çoxaddımlı qərar qəbulu prosesləri və dinamik proqramlaşdırmanın EES-in rejim və planlaşdırma məsələlərinə tətbiqi nəzərdən keçirilir.

Elektrik stansiyalarının yanacaq xərc xarakteristikaları, nisbi artım xərclərinin bərabərliyi prinsipi, generatorların aktiv güc hədlərinin nəzərə alınması və paylanmanın hesablanma qaydaları öyrənilir.

Şəbəkə itkilərinin B-əmsalları ilə ifadəsi, itkilərin cərimə əmsalları, koordinasiya tənlikləri və iterativ həll alqoritmi araşdırılır.

Aqreqatların qoşulması məsələsinin qarışıq tam ədədli modeli, minimal işləmə və dayanma müddəti, aqreqatın yükləmə sürəti (ramp) və fırlanan ehtiyat məhdudiyyətləri nəzərdən keçirilir.

Su balansı tənliyi, su anbarının idarə olunması, suyun şərti qiyməti və hidro-termik koordinasiya prinsipləri, hidravliki və istilik elektrik stansiyaları arasında yükün paylanması öyrənilir.

AC və DC optimal güc axını məsələlərinin qoyuluşu, gərginlik, şaxə yüklənməsi və generasiya məhdudiyyətləri, həll üsulları və düyün qiymətlərinin (LMP) alınması araşdırılır.

Reaktiv güc mənbələri, transformatorun gərginlik tənzimləmə pilləsi, kompensasiya qurğularının yerləşdirilməsi və gərginlik səviyyələrinin optimallaşdırılması məsələləri nəzərdən keçirilir.

Paylayıcı şəbəkələrdə konfiqurasiyanın dəyişdirilməsi (reconfiguration), seksiyalaşdırma açarlarının vəziyyətinin seçilməsi, paylanmış generasiyanın itkilərə təsiri araşdırılır.

Genetik alqoritm, hissəciklər sürüsü üsulu (PSO), diferensial təkamül, hibrid üsullar və onların EES-in optimallaşdırma məsələlərində tətbiqi öyrənilir.

Bərpa olunan enerji mənbələri və enerji yığıcılarının rejimə təsiri, stoxastik və möhkəm optimallaşdırma yanaşmaları, elektrik enerjisi bazar mexanizmləri nəzərdən keçirilir.

EES-in sadə rejim məsələləri əsasında məqsəd funksiyası, qərar dəyişənləri və məhdudiyyətlərin müəyyənləşdirilməsi, qabarıqlığın və optimallıq şərtlərinin yoxlanılması hesablama məsələləri ilə araşdırılır.

Enerji resurslarının bölüşdürülməsi və xərclərin minimallaşdırılması məsələləri simpleks cədvəli ilə həll edilir, dual məsələ qurulur və kölgə qiymətləri hesablanır.

Qradiyent, ən sürətli enmə və Nyuton üsulları ilə iterasiya hesabları aparılır, Laqranj vuruqları üsulu və KKT şərtləri sadə məsələlər üzərində tətbiq edilir.

Bellman tənliyi əsasında çoxaddımlı məsələlər həll edilir, nisbi artım xərcləri bərabərliyi ilə aqreqatlar arasında yükün paylanması generator hədləri nəzərə alınmaqla hesablanır.

B-əmsalları əsasında itkilərin hesablanması, cərimə əmsallarının təyini və koordinasiya tənlikləri ilə iterativ hesablamalar aparılır.

Bir neçə aqreqatlı sistem üçün qoşulma cədvəli minimal işləmə və dayanma müddəti məhdudiyyətləri ilə tərtib edilir, su balansı nəzərə alınmaqla hidrotermik rejim hesablanır.

Kiçik sxem üçün DC OPF modeli qurulur, şaxə axınları məhdudiyyətləri nəzərə alınır və düyün qiymətləri müəyyənləşdirilir.

Kompensasiya qurğularının gücü və yerləşdirilməsi, transformator pilləsi seçimi, paylayıcı şəbəkədə açarların vəziyyətinin dəyişdirilməsi ilə itkilərin azaldılması hesablama nümunələri üzrə araşdırılır.

Xətti, qeyri-xətti, tam ədədli, dinamik və çoxməqsədli optimallaşdırma məsələləri, onların EES-in layihələndirilməsi, planlaşdırılması və istismarı məsələlərində tətbiqi araşdırılır.

Qabarıq çoxluqlar və funksiyalar, qradiyent və Hesse matrisi, birinci və ikinci tərtib optimallıq şərtlərinin sadə məsələlər üzərində tətbiqi öyrənilir.

Dual məsələnin iqtisadi mənası, kölgə qiymətlərinin EES-də marjinal xərc kimi şərhi və parametrlərin dəyişməsinə həssaslıq araşdırılır.

Nyuton üsulunun çatışmazlıqları, kvazi-Nyuton üsullarının (BFGS və s.) iş prinsipi və addım uzunluğunun seçilməsi qaydaları nəzərdən keçirilir.

Məhdudiyyətli məsələlərin cərimə və baryer funksiyaları ilə şərtsiz məsələyə gətirilməsi və daxili nöqtələr üsulunun ideyası araşdırılır.

Su anbarlı HES-lərin rejiminin planlaşdırılması, suyun şərti qiymətinin (qiymət əmsalının) müəyyən edilməsi və onun İES-lərlə koordinasiyaya təsiri öyrənilir.

AC OPF məsələsinin qeyri-qabarıqlığı, əsas həll üsulları (qradiyent, Nyuton, daxili nöqtələr) və xətti yaxınlaşma ilə DC OPF modelinə keçid araşdırılır.

Sinxron generatorlar, kondensator batareyaları, statik kompensatorlar və transformator pilləsi kimi reaktiv güc vasitələrinin optimal yerləşdirilməsi və tənzimlənməsi öyrənilir.

Külək və günəş stansiyalarının qeyri-müəyyənliyi, enerji yığıcılarının rejimdə rolu, ssenari əsaslı stoxastik və möhkəm optimallaşdırma yanaşmaları, elektrik enerjisi bazarında qiymətin formalaşması nəzərdən keçirilir.