FəlsəfəSillabus

Fənn kodu

ÜF-1303y

Kredit

3

Tələbənin iş yükü

90

Semestr

Payız semestri

Akademik il

2025/2026

Fənnin tipi

Seçmə

Təhsil forması

Əyani

Tədris dili

Azərbaycan

Auditoriyadaxili saatlar

30

Auditoriyadan kənar saatlar

a)45 b)15

Azərbaycanın gələcəyi xeyli dərəcədə burada fəaliyyət göstərən yüksək ixtisaslı kadrların, səriştəli mütəxəssislərin hazırlanmasından asılı olacaqdır. Hazırladığımız mütəxəssislər öz ixtisasına dərindən yiyələnməklə yanaşı, həm də görüş dairəsinə malik olmalı, xalqımızın mədəniyyətini dərindən mənimsəməli, onu yüksək səviyyədə təmsil etməyi bacarmalı, ümümbəşəri və milli-mənəvi dəyərlərə yiyələnərək öz əməli fəaliyyətində onları rəhbər tutmalıdır. Gələcək mütəxəssislərdə bu keyfiyyətləri formalaşdırmağın yollarından biri də onların görüş dairələrini genişləndirməkdir. Bunun üçün onları fəlsəfi biliklərə qovuşdurmaq lazımdır. Bu baxımdan tələbələrdə gerçəkliyin, dünya tarixi-mədəni prosesin, insan həyatının fəlsəfi dərkinə marağın inkişaf etdirilməsi “Fəlsəfə” fənninin hədəflərindəndir.

• mühazirə
• layihə əsaslı öyrənmə
• interaktiv müzakirə
• problem-based learning
• case study
• təqdimatlar

1. 1

   CLO 1: .FTN1: Fəlsəfənin əsas anlayışlarını , kateqoriyalarını və tarixi inkişaf mərhələlərini izah edir.

2. 2

   CLO 2: .FTN2: Əsas fəlsəfi cərəyan və konsepsiyaları müqayisə və təhlil edir.

3. 3

   CLO 3: .FTN3: Fəlsəfi problemlərin həllində tənqidi və analtik düşünmə bacarıqlarından istifadə edir.

4. 4

   CLO 4: .FTN4: Müxtəlif fəlsəfi mövqeləri arqumentlər əsasında qiymətləndirir.

5. 5

   CLO 5: .FTN5: Fəlsəfi və elmi mətnləri təhlil edir və əsas ideyaları ümumiləşdirir.

6. 6

   CLO 6: .FTN6: Müasir ictimai, etik, sosial və elmi texnoloji problemləri fəlsəfi baxımdan dəyərləndirir.

7. 7

   CLO 7: .FTN7: Öz mövqeyini məntiqi, əsaslandırılmış və ardıcıl şəkildə ifadə edir

8. 8

   CLO 8: .FTN8: Fəlsəfi bilikləri peşəkar fəaliyyətində və gündəlik həyatda tətbiq edir.

1. 1.
   Fəlsəfənin predmeti, cəmiyyətin mənəvi həyatında roluMühazirə

   Bu mövzunun məqsədi fəlsəfənin predmetini, əsas problemlərini və digər elmlərlə əlaqəsini öyrətməkdir. Fəlsəfənin insanın dünyagörüşünün formalaşmasında və cəmiyyətin mənəvi inkişafında oynadığı rol izah edilir. Tələbələr fəlsəfi düşüncənin mahiyyətini və funksiyalarını mənimsəyirlər.

   • • FTN2: Əsas fəlsəfi cərəyan və konsepsiyaları müqayisə və təhlil edir;
   • • FTN3: Fəlsəfi problemlərin həllində tənqidi və analitik düşünmə bacarıqlarından istifadə edir;
   • • FTN4: Müxtəlif fəlsəfi mövqeləri arqumentlər əsasında qiymətləndirir;
   • • FTN5: Fəlsəfi və elmi mətnləri təhlil edir və əsas ideyaları ümumiləşdirir;
   • • FTN6: Müasir ictimai, etik, sosial və elmi-texnoloji problemləri fəlsəfi baxımdan dəyərləndirir;
   • • FTN8: Fəlsəfi bilikləri peşəkar fəaliyyətində və gündəlik həyatda tətbiq edir.
   • • FTN7: Öz mövqeyini məntiqi, əsaslandırılmış və ardıcıl şəkildə ifadə edir;
   • • FTN1: Fəlsəfənin əsas anlayışlarını, kateqoriyalarını və tarixi inkişaf mərhələlərini izah edir;
2. 2.
   Antik dövr fəlsəfəsiMühazirə

   Mövzunun məqsədi Antik Yunan və Roma fəlsəfəsinin yaranmasını və inkişaf mərhələlərini öyrənməkdir. Sokrat, Platon, Aristotel və digər filosofların ideyaları təhlil edilir. Antik fəlsəfənin sonrakı fəlsəfi fikrə təsiri araşdırılır.

   • • FTN1: Fəlsəfənin əsas anlayışlarını, kateqoriyalarını və tarixi inkişaf mərhələlərini izah edir;
   • • FTN2: Əsas fəlsəfi cərəyan və konsepsiyaları müqayisə və təhlil edir;
   • • FTN3: Fəlsəfi problemlərin həllində tənqidi və analitik düşünmə bacarıqlarından istifadə edir;
   • • FTN4: Müxtəlif fəlsəfi mövqeləri arqumentlər əsasında qiymətləndirir;
   • • FTN5: Fəlsəfi və elmi mətnləri təhlil edir və əsas ideyaları ümumiləşdirir;
   • • FTN6: Müasir ictimai, etik, sosial və elmi-texnoloji problemləri fəlsəfi baxımdan dəyərləndirir;
   • • FTN7: Öz mövqeyini məntiqi, əsaslandırılmış və ardıcıl şəkildə ifadə edir;
   • • FTN8: Fəlsəfi bilikləri peşəkar fəaliyyətində və gündəlik həyatda tətbiq edir.
3. 3.
   Qədim və orta əsrlərdə Azərbaycanda fəlsəfi fikirMühazirə

   Bu mövzu Azərbaycanda qədim və orta əsrlərdə formalaşmış fəlsəfi fikrin inkişaf xüsusiyyətlərini öyrənməyə həsr olunur. Yerli mütəfəkkirlərin irsi və onların Şərq fəlsəfəsində tutduğu yer araşdırılır. Milli fəlsəfi ənənələrin formalaşması izah edilir.

   • • FTN1: Fəlsəfənin əsas anlayışlarını, kateqoriyalarını və tarixi inkişaf mərhələlərini izah edir;
   • • FTN2: Əsas fəlsəfi cərəyan və konsepsiyaları müqayisə və təhlil edir;
   • • FTN3: Fəlsəfi problemlərin həllində tənqidi və analitik düşünmə bacarıqlarından istifadə edir;
   • • FTN4: Müxtəlif fəlsəfi mövqeləri arqumentlər əsasında qiymətləndirir;
   • • FTN5: Fəlsəfi və elmi mətnləri təhlil edir və əsas ideyaları ümumiləşdirir;
   • • FTN6: Müasir ictimai, etik, sosial və elmi-texnoloji problemləri fəlsəfi baxımdan dəyərləndirir;
   • • FTN7: Öz mövqeyini məntiqi, əsaslandırılmış və ardıcıl şəkildə ifadə edir;
   • • FTN8: Fəlsəfi bilikləri peşəkar fəaliyyətində və gündəlik həyatda tətbiq edir.
4. 4.
   İslam fəlsəfəsiMühazirə

   Mövzunun məqsədi İslam fəlsəfəsinin yaranma səbəblərini, inkişaf mərhələlərini və əsas istiqamətlərini öyrənməkdir. Fərabi, İbn Sina, İbn Rüşd kimi filosofların baxışları təhlil edilir. Din və fəlsəfə münasibətləri izah olunur. Nəticə:

   • • FTN1: Fəlsəfənin əsas anlayışlarını, kateqoriyalarını və tarixi inkişaf mərhələlərini izah edir;
   • • FTN2: Əsas fəlsəfi cərəyan və konsepsiyaları müqayisə və təhlil edir;
   • • FTN3: Fəlsəfi problemlərin həllində tənqidi və analitik düşünmə bacarıqlarından istifadə edir;
   • • FTN4: Müxtəlif fəlsəfi mövqeləri arqumentlər əsasında qiymətləndirir;
   • • FTN5: Fəlsəfi və elmi mətnləri təhlil edir və əsas ideyaları ümumiləşdirir;
   • • FTN6: Müasir ictimai, etik, sosial və elmi-texnoloji problemləri fəlsəfi baxımdan dəyərləndirir;
   • • FTN7: Öz mövqeyini məntiqi, əsaslandırılmış və ardıcıl şəkildə ifadə edir;
   • • FTN8: Fəlsəfi bilikləri peşəkar fəaliyyətində və gündəlik həyatda tətbiq edir.
5. 5.
   Azərbaycan maarifçilik fəlsəfəsiMühazirə

   Bu mövzuda Azərbaycan maarifçiliyinin ideyaları və nümayəndələrinin fəlsəfi baxışları öyrənilir. Maarifçilik hərəkatının cəmiyyətin inkişafına təsiri təhlil edilir. Elm, təhsil və milli tərəqqə ideyalarının əhəmiyyəti izah olunur.

   • • FTN1: Fəlsəfənin əsas anlayışlarını, kateqoriyalarını və tarixi inkişaf mərhələlərini izah edir;
   • • FTN2: Əsas fəlsəfi cərəyan və konsepsiyaları müqayisə və təhlil edir;
   • • FTN3: Fəlsəfi problemlərin həllində tənqidi və analitik düşünmə bacarıqlarından istifadə edir;
   • • FTN4: Müxtəlif fəlsəfi mövqeləri arqumentlər əsasında qiymətləndirir;
   • • FTN5: Fəlsəfi və elmi mətnləri təhlil edir və əsas ideyaları ümumiləşdirir;
   • • FTN6: Müasir ictimai, etik, sosial və elmi-texnoloji problemləri fəlsəfi baxımdan dəyərləndirir;
   • • FTN7: Öz mövqeyini məntiqi, əsaslandırılmış və ardıcıl şəkildə ifadə edir;
   • • FTN8: Fəlsəfi bilikləri peşəkar fəaliyyətində və gündəlik həyatda tətbiq edir.
6. 6.
   Qərb fəlsəfəsiMühazirə

   Mövzunun məqsədi Qərb fəlsəfəsinin əsas inkişaf mərhələlərini və istiqamətlərini öyrənməkdir. Rasionalizm, empirizm, idealizm və digər cərəyanlar müqayisəli şəkildə təhlil edilir. Müasir Qərb fəlsəfi fikrinin xüsusiyyətləri izah olunur.

   • • FTN1: Fəlsəfənin əsas anlayışlarını, kateqoriyalarını və tarixi inkişaf mərhələlərini izah edir;
   • • FTN2: Əsas fəlsəfi cərəyan və konsepsiyaları müqayisə və təhlil edir;
   • • FTN3: Fəlsəfi problemlərin həllində tənqidi və analitik düşünmə bacarıqlarından istifadə edir;
   • • FTN4: Müxtəlif fəlsəfi mövqeləri arqumentlər əsasında qiymətləndirir;
   • • FTN5: Fəlsəfi və elmi mətnləri təhlil edir və əsas ideyaları ümumiləşdirir;
   • • FTN6: Müasir ictimai, etik, sosial və elmi-texnoloji problemləri fəlsəfi baxımdan dəyərləndirir;
   • • FTN8: Fəlsəfi bilikləri peşəkar fəaliyyətində və gündəlik həyatda tətbiq edir.
   • • FTN7: Öz mövqeyini məntiqi, əsaslandırılmış və ardıcıl şəkildə ifadə edir;
7. 7.
   Fəlsəfədə varlıq və materiya problemiMühazirə

   Bu mövzuda varlıq, materiya və onların qarşılıqlı əlaqəsi haqqında fəlsəfi baxışlar öyrənilir. Materializm və idealizm mövqeləri müqayisə edilir. Kainatın mahiyyəti haqqında müxtəlif nəzəri yanaşmalar təhlil olunur.

   • • FTN1: Fəlsəfənin əsas anlayışlarını, kateqoriyalarını və tarixi inkişaf mərhələlərini izah edir;
   • • FTN3: Fəlsəfi problemlərin həllində tənqidi və analitik düşünmə bacarıqlarından istifadə edir;
   • • FTN2: Əsas fəlsəfi cərəyan və konsepsiyaları müqayisə və təhlil edir;
   • • FTN4: Müxtəlif fəlsəfi mövqeləri arqumentlər əsasında qiymətləndirir;
   • • FTN5: Fəlsəfi və elmi mətnləri təhlil edir və əsas ideyaları ümumiləşdirir;
   • • FTN6: Müasir ictimai, etik, sosial və elmi-texnoloji problemləri fəlsəfi baxımdan dəyərləndirir;
   • • FTN7: Öz mövqeyini məntiqi, əsaslandırılmış və ardıcıl şəkildə ifadə edir;
   • • FTN8: Fəlsəfi bilikləri peşəkar fəaliyyətində və gündəlik həyatda tətbiq edir.
8. 8.
   Fəlsəfədə və müasir təbiətşünaslıqda şüur problemiMühazirə

   Mövzunun məqsədi şüurun mahiyyətini, mənşəyini və funksiyalarını fəlsəfi və elmi baxımdan izah etməkdir. Şüur və beyin münasibətləri, süni intellekt və idrak problemləri müzakirə edilir. Müasir elmi yanaşmalar təhlil olunur.

   • • FTN1: Fəlsəfənin əsas anlayışlarını, kateqoriyalarını və tarixi inkişaf mərhələlərini izah edir;
   • • FTN2: Əsas fəlsəfi cərəyan və konsepsiyaları müqayisə və təhlil edir;
   • • FTN3: Fəlsəfi problemlərin həllində tənqidi və analitik düşünmə bacarıqlarından istifadə edir;
   • • FTN4: Müxtəlif fəlsəfi mövqeləri arqumentlər əsasında qiymətləndirir;
   • • FTN5: Fəlsəfi və elmi mətnləri təhlil edir və əsas ideyaları ümumiləşdirir;
   • • FTN6: Müasir ictimai, etik, sosial və elmi-texnoloji problemləri fəlsəfi baxımdan dəyərləndirir;
   • • FTN7: Öz mövqeyini məntiqi, əsaslandırılmış və ardıcıl şəkildə ifadə edir;
   • • FTN8: Fəlsəfi bilikləri peşəkar fəaliyyətində və gündəlik həyatda tətbiq edir.
9. 9.
   İdrak. Elmi idrakın forma və metodlarıMühazirə

   Bu mövzuda idrakın mahiyyəti, mərhələləri və elmi idrakın əsas metodları öyrənilir. Empirik və nəzəri idrak formaları izah edilir. Elmi tədqiqat metodlarının tətbiqi prinsipləri mənimsədilir.

   • • FTN1: Fəlsəfənin əsas anlayışlarını, kateqoriyalarını və tarixi inkişaf mərhələlərini izah edir;
   • • FTN2: Əsas fəlsəfi cərəyan və konsepsiyaları müqayisə və təhlil edir;
   • • FTN3: Fəlsəfi problemlərin həllində tənqidi və analitik düşünmə bacarıqlarından istifadə edir;
   • • FTN4: Müxtəlif fəlsəfi mövqeləri arqumentlər əsasında qiymətləndirir;
   • • FTN5: Fəlsəfi və elmi mətnləri təhlil edir və əsas ideyaları ümumiləşdirir;
   • • FTN6: Müasir ictimai, etik, sosial və elmi-texnoloji problemləri fəlsəfi baxımdan dəyərləndirir;
   • • FTN7: Öz mövqeyini məntiqi, əsaslandırılmış və ardıcıl şəkildə ifadə edir;
   • • FTN8: Fəlsəfi bilikləri peşəkar fəaliyyətində və gündəlik həyatda tətbiq edir.
10. 10.
    Dialektikanın qanunları və kateqoriyalarıMühazirə

    Mövzunun məqsədi dialektikanın əsas qanun və kateqoriyalarını öyrətməkdir. İnkişaf, dəyişmə və qarşılıqlı əlaqə prinsipləri izah edilir. Dialektik metodun elmi və praktik əhəmiyyəti göstərilir.

    • • FTN1: Fəlsəfənin əsas anlayışlarını, kateqoriyalarını və tarixi inkişaf mərhələlərini izah edir;
    • • FTN2: Əsas fəlsəfi cərəyan və konsepsiyaları müqayisə və təhlil edir;
    • • FTN3: Fəlsəfi problemlərin həllində tənqidi və analitik düşünmə bacarıqlarından istifadə edir;
    • • FTN4: Müxtəlif fəlsəfi mövqeləri arqumentlər əsasında qiymətləndirir;
    • • FTN5: Fəlsəfi və elmi mətnləri təhlil edir və əsas ideyaları ümumiləşdirir;
    • • FTN6: Müasir ictimai, etik, sosial və elmi-texnoloji problemləri fəlsəfi baxımdan dəyərləndirir;
    • • FTN7: Öz mövqeyini məntiqi, əsaslandırılmış və ardıcıl şəkildə ifadə edir;
    • • FTN8: Fəlsəfi bilikləri peşəkar fəaliyyətində və gündəlik həyatda tətbiq edir.
11. 11.
    Təbiət fəlsəfi düşüncələrin obyekti kimiMühazirə

    Bu mövzuda təbiətin fəlsəfi baxımdan mahiyyəti və insanla qarşılıqlı əlaqəsi öyrənilir. Ekoloji problemlər və davamlı inkişaf prinsipləri müzakirə edilir. Təbiətə məsuliyyətli münasibətin fəlsəfi əsasları izah olunur.

    • • FTN1: Fəlsəfənin əsas anlayışlarını, kateqoriyalarını və tarixi inkişaf mərhələlərini izah edir;
    • • FTN2: Əsas fəlsəfi cərəyan və konsepsiyaları müqayisə və təhlil edir;
    • • FTN3: Fəlsəfi problemlərin həllində tənqidi və analitik düşünmə bacarıqlarından istifadə edir;
    • • FTN4: Müxtəlif fəlsəfi mövqeləri arqumentlər əsasında qiymətləndirir;
    • • FTN5: Fəlsəfi və elmi mətnləri təhlil edir və əsas ideyaları ümumiləşdirir;
    • • FTN6: Müasir ictimai, etik, sosial və elmi-texnoloji problemləri fəlsəfi baxımdan dəyərləndirir;
    • • FTN8: Fəlsəfi bilikləri peşəkar fəaliyyətində və gündəlik həyatda tətbiq edir.
    • • FTN7: Öz mövqeyini məntiqi, əsaslandırılmış və ardıcıl şəkildə ifadə edir;
12. 12.
    Fəlsəfədə insan problemiMühazirə

    Mövzunun məqsədi insanın mahiyyəti, azadlığı, məsuliyyəti və həyatın mənası haqqında fəlsəfi baxışları öyrənməkdir. Müxtəlif fəlsəfi məktəblərdə insan anlayışı müqayisə edilir. Şəxsiyyətin formalaşmasına təsir edən amillər araşdırılır.

    • • FTN1: Fəlsəfənin əsas anlayışlarını, kateqoriyalarını və tarixi inkişaf mərhələlərini izah edir;
    • • FTN2: Əsas fəlsəfi cərəyan və konsepsiyaları müqayisə və təhlil edir;
    • • FTN3: Fəlsəfi problemlərin həllində tənqidi və analitik düşünmə bacarıqlarından istifadə edir;
    • • FTN4: Müxtəlif fəlsəfi mövqeləri arqumentlər əsasında qiymətləndirir;
    • • FTN5: Fəlsəfi və elmi mətnləri təhlil edir və əsas ideyaları ümumiləşdirir;
    • • FTN6: Müasir ictimai, etik, sosial və elmi-texnoloji problemləri fəlsəfi baxımdan dəyərləndirir;
    • • FTN7: Öz mövqeyini məntiqi, əsaslandırılmış və ardıcıl şəkildə ifadə edir;
    • • FTN8: Fəlsəfi bilikləri peşəkar fəaliyyətində və gündəlik həyatda tətbiq edir.
13. 13.
    Cəmiyyətin mənəvi həyatı. İctimai şüur, onun strukturu və formalarıMühazirə

    Bu mövzuda ictimai şüurun mahiyyəti, strukturu və əsas formaları öyrənilir. Əxlaq, din, elm, hüquq və incəsənətin cəmiyyət həyatındakı rolu təhlil edilir. Mənəvi dəyərlərin sosial inkişafda əhəmiyyəti izah olunur.

    • • FTN1: Fəlsəfənin əsas anlayışlarını, kateqoriyalarını və tarixi inkişaf mərhələlərini izah edir;
    • • FTN2: Əsas fəlsəfi cərəyan və konsepsiyaları müqayisə və təhlil edir;
    • • FTN3: Fəlsəfi problemlərin həllində tənqidi və analitik düşünmə bacarıqlarından istifadə edir;
    • • FTN4: Müxtəlif fəlsəfi mövqeləri arqumentlər əsasında qiymətləndirir;
    • • FTN5: Fəlsəfi və elmi mətnləri təhlil edir və əsas ideyaları ümumiləşdirir;
    • • FTN6: Müasir ictimai, etik, sosial və elmi-texnoloji problemləri fəlsəfi baxımdan dəyərləndirir;
    • • FTN7: Öz mövqeyini məntiqi, əsaslandırılmış və ardıcıl şəkildə ifadə edir;
    • • FTN8: Fəlsəfi bilikləri peşəkar fəaliyyətində və gündəlik həyatda tətbiq edir.
14. 14.
    Sivilizasiya və mədəniyyətMühazirə

    Mövzunun məqsədi sivilizasiya və mədəniyyət anlayışlarının mahiyyətini və qarşılıqlı əlaqəsini öyrənməkdir. Dünya sivilizasiyalarının inkişaf xüsusiyyətləri və mədəni müxtəliflik təhlil edilir. Qloballaşmanın mədəniyyətə təsiri araşdırılır.

    • • FTN1: Fəlsəfənin əsas anlayışlarını, kateqoriyalarını və tarixi inkişaf mərhələlərini izah edir;
    • • FTN2: Əsas fəlsəfi cərəyan və konsepsiyaları müqayisə və təhlil edir;
    • • FTN3: Fəlsəfi problemlərin həllində tənqidi və analitik düşünmə bacarıqlarından istifadə edir;
    • • FTN4: Müxtəlif fəlsəfi mövqeləri arqumentlər əsasında qiymətləndirir;
    • • FTN5: Fəlsəfi və elmi mətnləri təhlil edir və əsas ideyaları ümumiləşdirir;
    • • FTN6: Müasir ictimai, etik, sosial və elmi-texnoloji problemləri fəlsəfi baxımdan dəyərləndirir;
    • • FTN8: Fəlsəfi bilikləri peşəkar fəaliyyətində və gündəlik həyatda tətbiq edir.
    • • FTN7: Öz mövqeyini məntiqi, əsaslandırılmış və ardıcıl şəkildə ifadə edir;
15. 15.
    Azərbaycançılıq məfkurəsi və onun elmi-nəzəri əsaslarıMühazirə

    Bu mövzuda Azərbaycançılıq məfkurəsinin formalaşması, prinsipləri və elmi-nəzəri əsasları öyrənilir. Milli birlik, dövlətçilik, vətənpərvərlik və multikulturalizm ideyaları təhlil edilir. Azərbaycançılığın müasir cəmiyyətin inkişafındakı rolu izah olunur.

    • • FTN1: Fəlsəfənin əsas anlayışlarını, kateqoriyalarını və tarixi inkişaf mərhələlərini izah edir;
    • • FTN2: Əsas fəlsəfi cərəyan və konsepsiyaları müqayisə və təhlil edir;
    • • FTN3: Fəlsəfi problemlərin həllində tənqidi və analitik düşünmə bacarıqlarından istifadə edir;
    • • FTN4: Müxtəlif fəlsəfi mövqeləri arqumentlər əsasında qiymətləndirir;
    • • FTN5: Fəlsəfi və elmi mətnləri təhlil edir və əsas ideyaları ümumiləşdirir;
    • • FTN6: Müasir ictimai, etik, sosial və elmi-texnoloji problemləri fəlsəfi baxımdan dəyərləndirir;
    • • FTN7: Öz mövqeyini məntiqi, əsaslandırılmış və ardıcıl şəkildə ifadə edir;
    • • FTN8: Fəlsəfi bilikləri peşəkar fəaliyyətində və gündəlik həyatda tətbiq edir.

Ədəbiyyat əlavə edilməyib.