Texniki termodinamika və istilikötürməMövzu planı

Texniki termodinamikanın və istilikötürmənin predmeti, tədqiqat metodları, energetika mühəndisliyində rolu, termodinamik sistem və iş cismi anlayışları, fənnin əsas məqsəd və vəzifələri haqqında ümumi məlumat verilir.

Termodinamik sistemin əsas hal parametrləri (mütləq temperatur, təzyiq, xüsusi həcm), ölçü vahidləri, ideal qaz anlayışı, Klapeyron və Mendeleyev–Klapeyron tənlikləri, universal və xüsusi qaz sabiti öyrənilir.

Qaz qarışığının tərkibinin kütlə, həcm və mol payları ilə verilməsi, Dalton qanunu, parsial təzyiq, qarışığın molyar kütləsi və qaz sabiti, tərkib üsulları arasında əlaqə nəzərdən keçirilir.

Real qazın ideal qazdan fərqi, Van-der-Vaals və digər hal tənlikləri, sıxılma əmsalı, tarazlıq və qeyri-tarazlıq, dönən və dönməyən proseslər, termodinamik prosesin diaqramda təsviri öyrənilir.

Genişlənmə işi, PV-diaqramında işin təsviri, qazın daxili enerjisi, istilik miqdarı, xüsusi kütlə, həcm və molyar istilik tutumları, sabit həcmdə və sabit təzyiqdə istilik tutumları, Mayer tənliyi izah olunur.

İzoxorik, izobarik, izotermik və adiabatik proseslərin tənlikləri, iş və istilik miqdarının hesablanması, politropik prosesin tənliyi, politrop üstü və xüsusi hallar, proseslərin PV və TS diaqramlarında təsviri öyrənilir.

Enerjinin saxlanması qanunu, termodinamikanın I qanununun analitik ifadələri, açıq və qapalı sistemlər üçün enerji balansı, entalpiya anlayışı, texniki iş və onun hesablanması şərh olunur.

Termodinamikanın II qanununun ifadələri, dairəvi proseslər (tsikllər), istilik mühərriki və soyuducu tsikllərin səmərəliliyi, Karno tsikli və Karno teoremləri, entropiya anlayışı, TS diaqramında proseslərin və tsikllərin təsviri öyrənilir.

Buxarlanma və qaynama, doymuş və qızmış buxar, quruluq dərəcəsi, kritik nöqtə, suyun və buxarın əsas parametrləri, buxar əmələgəlmə prosesinin mərhələləri və gizli buxar əmələgəlmə istiliyi öyrənilir.

Su buxarının PV, TS və IS diaqramlarının qurulması, doymuş maye və doymuş buxar xətləri, kritik nöqtə, buxar cədvəllərindən istifadə, su buxarının əsas proseslərinin diaqramlarda təsviri nəzərdən keçirilir.

Nəm havanın tərkibi, mütləq və nisbi rütubət, rütubət saxlanması, nəm havanın entalpiyası, şeh nöqtəsi, yaş termometr temperaturu, I-d diaqramı və onun köməyi ilə nəm havanın proseslərinin təhlili öyrənilir.

Daxili yanma mühərriklərinin iş prinsipi, Otto, Dizel və Trinkler tsikilləri, tsikllərin PV və TS diaqramları, sıxma dərəcəsi, tsikllərin termiki faydalı iş əmsalı və müqayisəsi izah olunur.

Qaz turbin qurğularının quruluşu və iş prinsipi, istiliyin sabit həcmdə və sabit təzyiqdə verildiyi tsikllər, tsiklin diaqramları, təzyiqin artma dərəcəsi, regenerasiyanın tətbiqi və faydalı iş əmsalı öyrənilir.

İstilik ötürülməsinin əsas növləri, temperatur sahəsi, izotermik səth, temperatur qradiyenti, istilik axını və onun sıxlığı, Furye qanunu, istilikkeçirmə əmsalı və onun materialdan asılılığı nəzərdən keçirilir.

Birqatlı və çoxqatlı müstəvi divarın stasionar istilikkeçirməsi, temperaturun divar qalınlığı boyu paylanması, I və III növ sərhəd şərtləri, istilikkeçirmə və istilik müqaviməti, istilikötürmə əmsalı öyrənilir.

Silindrik və sferik divarın stasionar istilikkeçirməsi, temperatur paylanması, xətti istilik axını sıxlığı, çoxqatlı borunun istilikkeçirməsi, istilik izolyasiyasının kritik diametri izah olunur.

Daxili istilik mənbəyinə malik müstəvi divar və silindrin (tel, çubuq) stasionar temperatur sahəsi, maksimal temperatur, istilik axınının paylanması, sərhəd şərtləri nəzərdən keçirilir.

Konvektiv istilik mübadiləsinin mahiyyəti, təbii və məcburi konveksiya, Nyuton–Rixman qanunu, istilikvermə əmsalı və ona təsir edən amillər, hidrodinamik və istilik sərhəd layı, oxşarlıq nəzəriyyəsi, Nusselt, Reynolds, Prandtl və Qrasqof ədədləri öyrənilir.

İstilik şüalanmasının fiziki mahiyyəti, udma, əks etdirmə və buraxma əmsalları, Plank, Vin və Stefan–Bolsman qanunları, Kirxhof qanunu, cisimlərin şüalanma qabiliyyəti nəzərdən keçirilir.

Mütləq qara, ağ və boz cisimlər, cismin qaralıq dərəcəsi, cisimlər arasında şüalanma ilə istilik mübadiləsi, ekranların tətbiqi, qazların şüalanma və udma xüsusiyyətləri, Buger (şüaudma) qanunu öyrənilir.

Müstəvi və silindrik divarların istilikötürməsi, qabırğalı səthlər, qabırğanın səmərəlilik əmsalı, istilikötürmənin intensivləşdirilməsi üsulları, qeyri-stasionar istilikkeçirmənin əsasları nəzərdən keçirilir.

İstilikdəyişdirici aparatların təyinatı və təsnifatı (rekuperativ, regenerativ və qarışdırıcı), konstruksiyaları, istilik daşıyıcılarının hərəkət sxemləri (düzaxın, əksaxın, çarpaz axın), orta temperatur təzyiqi anlayışı öyrənilir.

İstilikdəyişdirici aparatların növləri haqqında məlumat, konstruktiv və yoxlama hesabı, istilik balansı tənliyi, istilik mübadiləsi səthinin sahəsinin təyini, istilik daşıyıcılarının sərfinin və son temperaturlarının hesablanması araşdırılır.

Qaz qarışığının tərkibinin kütlə, həcm və mol payları ilə verilməsi, qarışığın molyar kütləsi, qaz sabiti və parsial təzyiqlərinin hesablanması üzrə məsələlər həll edilir.

İdeal və real qaz üçün hal tənliklərinin tətbiqi, Van-der-Vaals tənliyi ilə təzyiqin və həcmin təyini, ideal qaz tənliyi ilə alınan nəticələrin müqayisəsi üzrə məsələlər həll edilir.

Qazın genişlənmə işinin, daxili enerjisinin dəyişməsinin və istilik miqdarının sabit və dəyişən istilik tutumu ilə hesablanması üzrə məsələlər həll edilir.

İzoxorik, izobarik, izotermik, adiabatik və politropik proseslərdə parametrlərin dəyişməsi, iş və istilik miqdarının hesablanması, proseslərin PV və TS diaqramlarında qurulması məsələləri həll edilir.

Termodinamikanın I qanununun qapalı və açıq sistemlərə tətbiqi, entalpiyanın və texniki işin hesablanması, enerji balansının tərtibi məsələləri həll edilir.

Doymuş və qızmış su buxarının parametrlərinin buxar cədvəllərindən və IS diaqramından təyini, buxar proseslərində istilik və işin hesablanması məsələləri həll edilir.

Otto, Dizel və Trinkler tsikllərinin xarakterik nöqtələrində parametrlərin, verilən və atılan istiliyin, tsiklin işinin və termiki FİƏ-nin hesablanması məsələləri həll edilir.

İstilikdəyişdiricinin istilik balansı, orta temperatur təzyiqi və istilik mübadiləsi səthinin sahəsinin düzaxın və əksaxın sxemlər üçün hesablanması məsələləri həll edilir.

Sabit təzyiqdə axan havanın kütlə istilik tutumunun təcrübi təyini, ölçmə cihazları, ölçmə nəticələrinin işlənməsi və xətanın qiymətləndirilməsi öyrənilir.

Doymuş buxarın təzyiqi ilə temperaturu arasındakı asılılığın təcrübi tədqiqi, buxarlanma prosesinin müşahidəsi və alınan nəticələrin buxar cədvəlləri ilə müqayisəsi öyrənilir.

Stasionar rejimdə materialın istilikkeçirmə əmsalının təcrübi təyini, temperaturların ölçülməsi, istilik axınının hesablanması və nəticələrin təhlili öyrənilir.

Təbii konveksiya şəraitində üfüqi borunun səthindən havaya istilikvermə əmsalının təcrübi təyini, Nusselt və Reyli (Qrasqof–Prandtl) ədədlərinin hesablanması öyrənilir.

Boru-boru tipli istilikdəyişdiricidə düzaxın və əksaxın sxemlər üzrə temperaturların ölçülməsi, istilik balansının tərtibi, istilikötürmə əmsalının və orta temperatur təzyiqinin hesablanması öyrənilir.

Mövzuya əsas termodinamik parametrlər (mütləq temperatur, təzyiq, həcm) haqqında məlumatlar aiddir. Hal parametrlərinin ölçü vahidləri, onların çevrilməsi və ideal qazın hal tənliyi ilə əlaqəsi araşdırılır.

Mövzuya əsas termodinamik proseslər (izoxorik, izobarik, izotermik, adiabatik) və politropik proses aiddir. Proseslərin tənlikləri, iş və istilik miqdarı, diaqramlarda təsviri araşdırılır.

Mövzuya su buxarının əsas parametrləri və diaqramları aiddir. Buxar əmələgəlmə prosesi, PV, TS və IS diaqramları, buxar cədvəllərindən istifadə araşdırılır.

Mövzuya nəm havanın əsas parametrləri və I-d diaqramı aiddir. Mütləq və nisbi rütubət, rütubət saxlanması, şeh nöqtəsi, entalpiya və nəm havanın proseslərinin I-d diaqramında təsviri araşdırılır.

Mövzuya Otto, Dizel və Trinkler tsikilləri ilə işləyən daxili yanma mühərriklərinin termodinamik tsikilləri aiddir. Tsikllərin diaqramları, termiki FİƏ və müqayisəsi araşdırılır.

Mövzuya istiliyi sabit həcmdə və sabit təzyiqdə verilən qaz turbin qurğularının termodinamik tsikilləri aiddir. Tsikllərin diaqramları, parametrləri və regenerasiyanın təsiri araşdırılır.

Mövzuya istilikkeçirmə haqqında məlumat və Furye qanunu, istilikkeçirmənin diferensial tənliyi aiddir. Temperatur sahəsi, qradiyent, sərhəd və başlanğıc şərtləri araşdırılır.

Mövzuya konvektiv istilik mübadiləsi haqqında məlumat, istilikvermədə Nyuton–Rixman qanunu aiddir. İstilikvermə əmsalına təsir edən amillər və oxşarlıq ədədləri araşdırılır.

Mövzuya şüalanma ilə istilik mübadiləsi, şüalanma qanunları, boz cisimlər, qaralıq dərəcəsi və qazların şüalanması haqqında məlumat aiddir.

Mövzuya istilikdəyişdirici aparatların növləri, konstruksiyaları, iş prinsipləri və sadə istilik hesabı aiddir.