Rəqslər nəzəriyyəsi və analitik mexanikaSillabus

Fənn kodu

MİFS-2981

Kredit

6

Tələbənin iş yükü

180

Semestr

Payız semestri

Akademik il

2025-2026

Fənnin tipi

Seçmə

Təhsil forması

Əyani

Tədris dili

Azərbaycan

Auditoriyadaxili saatlar

a)30 saat- mühazirə, b)15 saat-seminar

Auditoriyadan kənar saatlar

a)90 saat-TSİ, b) 45 saat-MRTSİ

“Rəqslər nəzəriyyəsi və analitik mexanika” fənni 060630 Mexanika mühəndisliyi ixtisası üzrə magistratura səviyyəsində təhsil alan magistrantlar üçün nəzərdə tutulmuş və mexaniki sistemlərin qabaqcıl dinamik analizini əhatə edən fundamental ixtisas fənlərindən biridir. Fənnin tədris olunmasında əsas məqsəd magistrantlara mürəkkəb mexaniki, maşın və robot sistemlərinin hərəkət tənliklərinin analitik üsullarla qurulmasını və bu sistemlərdə baş verən rəqs proseslərinin riyazi təhlilini öyrətməkdir. Kurs çərçivəsində analitik mexanikanın variasiya prinsipləri, Laqranj, Hamilton və Kanonik tənliklər, eləcə də xətti və qeyri-xətti sistemlərin sərbəst, məcburi və parametrik rəqslərinin nəzəriyyəsi dərindən araşdırılır. Eyni zamanda, sistemlərin dayanıqlığı, rezonans hadisələri və rəqslərin boğulması (dempferləşdirilməsi) kimi elmi-tədqiqat və praktiki mühəndislik əhəmiyyətli problemlərə geniş yer verilir. Bu fənn magistrantlarda müasir maşınqayırma, avtomatlaşdırma və cihazqayırma sahələrində qarşıya çıxan dinamik yüklənmələri proqnozlaşdırmaq, rəqsi sistemləri modelləşdirmək və müstəqil elmi-tədqiqat işləri aparmaq üçün zəruri olan akademik kompetensiyaları formalaşdırır.

• mühazirə
• seminar
• təqdimatlar
• komanda işi

Təlim nəticəsi əlavə edilməyib.

1. 1.
   Rəqslər nəzəriyyəsinə giriş. Mexaniki sistemlər və onların sərbəstlik dərəcələri. Sistemin sərbəst rəqsləri. Mexaniki sistemlərdə sönən və məcburi rəqslərin təhlili. Maşınların vallarında yaranan boyuna, eninə və burulma rəqsləri.Mühazirə
2. 2.
   Rezonans hadisəsi. Valın kritik dövrlər sayı. Dirsəkli valın burulma rəqsləri. Porşenli maşınların vibrasiya və rəqsləri. Dirsək-sürüncək mexanizmində gətirilmiş kütlələr.Mühazirə
3. 3.
   Sonsuz sərbəstlik dərəcəsinə malik mexaniki sistemlərin xətti rəqsləri. Maşın hissələrinin boyuna rəqslərinin diferensial tənlikləri və onların həlli yolları. Maşın hissələrinin eninə və burulma rəqslərinin diferensial tənlikləri və onların həlli yolları.Mühazirə
4. 4.
   Porşenli maşınların vibrasiya və rəqsləri. Dirsək-sürüncək mexani zmində gətirilmiş kütlələr. Lövhələrin eninə rəqsləri. Əsas sadələşdirmələr və ifadələr. Sərhəd şərtləri.Mühazirə
5. 5.
   Maşınların hərəkətinin dayanıqlıq nəzəriyyəsi. Sistemin müvazinət vəziyyətinin dayanıqluğı. Hərəkətin dayanıqlığı haqqında Lyapunov teoremi.Mühazirə
6. 6.
   Qeyri xətti mexanikanın ümumi metodları. Qeyri xətti sistemlərin məcburi rəqsləri (B. Qalerkin metodu). Sonlu sayda sərbəstlik dərəcələri olan sistemlərin mexaniki rəqsləri.Mühazirə
7. 7.
   Çubuğun boyuna rəqsləri. Simin eninə rəqsləri. İdeal mayenin boru xəttində axınının rəqsi hərəkəti.Mühazirə
8. 8.
   Analitik mexanikaya giriş. Sistemin müvazinət vəziyyətinin dayanıqluğı.Mühazirə
9. 9.
   Qeyri-sərbəst maddi nöqtələr sistemi. İdeal və real rabitələr.Mühazirə
10. 10.
    Mümkün yerdəyişmələr prinsipi. Dinamikanın ümumi tənliyi.Mühazirə
11. 11.
    Sistemin hərəkətinin ümumiləşmiş koordinatlarda diferensial tənlikləri.Mühazirə
12. 12.
    Qeyri-sərbəst sistemin müvazinət şərtləri. Laqranjın 2-ci növ tənlikləri.Mühazirə
13. 13.
    Laqranjın 2-ci növ tənlikləri vasitəsi ilə maşınların mexaniki hərəkətinin tədqiqi.Mühazirə
14. 14.
    Dirsək-sürüncək mexanizminin ümumiləşmiş koordinatları, Laqranjın 2-ci növ tənliklərinin onlara tətbiqi.Mühazirə
15. 15.
    Laqranjın 2-ci növ tənliklərinin kompressor və nasoslara tətbiqi.Mühazirə

Ədəbiyyat əlavə edilməyib.