Qabaqcıl Telekommunikasiya SistemləriSillabus

Fənn kodu

MS-1222

Kredit

6

Tələbənin iş yükü

1

Semestr

Payız semestri

Akademik il

2026-2027

Fənnin tipi

Seçmə

Təhsil forması

Əyani

Tədris dili

Azərbaycan

Auditoriyadaxili saatlar

a) 30 saat - mühazirə b) 15saat- seminar

Auditoriyadan kənar saatlar

a) 90 saat – sərbəst iş b) 45 saat- layihə işi və ya məsləhət saatı

Bu fənn müasir telekommunikasiya sistemlərinin quruluşunu, iş prinsiplərini, inkişaf istiqamətlərini və tətbiq texnologiyalarını öyrənir. Fənn çərçivəsində 5G və 6G mobil rabitə texnologiyaları, optik rabitə sistemləri, genişzolaqlı məlumat ötürülməsi, proqramla idarə olunan şəbəkələr (SDN), şəbəkə funksiyalarının virtuallaşdırılması (NFV), bulud və əşyaların interneti (IoT) texnologiyaları araşdırılır.

• mühazirə
• layihə əsaslı öyrənmə
• interaktiv müzakirə
• problem-based learning
• komanda işi
• seminar
• case study
• təqdimatlar

Təlim nəticəsi əlavə edilməyib.

1. 1.
   Qabaqcıl telekommunikasiya sistemlərinə giriş. Müasir telekommunikasiya sistemlərinin strukturu və inkişaf istiqamətləriMühazirə

   Müasir telekommunikasiya sistemlərinin strukturu, əsas funksional blokları, informasiya ötürülməsi prinsipləri və inkişaf mərhələləri öyrənilir. Rəqəmsallaşma, yüksək sürətli rabitə, şəbəkə inteqrasiyası və yeni nəsil telekommunikasiya texnologiyalarının inkişaf istiqamətləri araşdırılır.

2. 2.
   Rəqəmsal rabitə sistemləri: qabaqcıl modulyasiya və çoxlama texnologiyalarıMühazirə

   Rəqəmsal rabitə sistemlərində istifadə olunan modulyasiya üsulları, o cümlədən QPSK, QAM və digər müasir modulyasiya texnologiyaları, həmçinin tezlik, zaman və kod üzrə çoxlama prinsipləri öyrənilir.

3. 3.
   OFDM texnologiyası və çoxdaşıyıcılı rabitə sistemləri. Kanal kodlaşdırılmasıMühazirə

   OFDM texnologiyasının iş prinsipi, ortoqonal daşıyıcılar, çoxdaşıyıcılı ötürmə, kanal kodlaşdırılması, səhvlərin aşkarlanması və korreksiyası üsulları araşdırılır.

4. 4.
   Optik lifli rabitə sistemləri: optik liflər, ötürücü-qəbuledici qurğular, zəifləmə və dispersiyaMühazirə

   Optik liflərin quruluşu və növləri, optik ötürücü və qəbuledici qurğular, siqnalın lifdə yayılması, zəifləmə və dispersiya hadisələri öyrənilir. Optik rabitə xəttinin əsas parametrləri araşdırılır.

5. 5.
   WDM, CWDM və DWDM texnologiyaları. Yüksək tutumlu optik rabitə sistemləriMühazirə

   Dalğa uzunluğuna görə çoxlama texnologiyalarının iş prinsipləri, CWDM və DWDM sistemlərinin xüsusiyyətləri, optik kanalların təşkili və yüksək tutumlu məlumat ötürülməsi prinsipləri öyrənilir.

6. 6.
   Radio-rele və mikrodalğalı rabitə sistemləri. Yayılma xüsusiyyətləri və rabitə xəttinin enerji büdcəsi (Link Budget)Mühazirə

   Radio-rele və mikrodalğalı rabitə sistemlərinin quruluşu, elektromaqnit dalğalarının yayılma xüsusiyyətləri, antenaların yerləşdirilməsi, sərbəst fəza itkiləri və rabitə xəttinin enerji büdcəsinin hesablanması araşdırılır.

7. 7.
   4G LTE, 5G və 5G-Advanced sistemlərinin arxitekturası və radio giriş texnologiyalarıMühazirə

   4G LTE, 5G və 5G-Advanced sistemlərinin şəbəkə arxitekturası, radio giriş şəbəkələri, əsas texnologiyalar, xidmət keyfiyyəti və inkişaf xüsusiyyətləri öyrənilir

8. 8.
   MIMO, Massive MIMO, Beamforming və mmWave texnologiyaları. Spektral səmərəlilik və sistem performansıMühazirə

   MIMO və Massive MIMO anten sistemləri, şüa formalaşdırılması, millimetr diapazonlu dalğalar, spektral səmərəlilik və rabitə sistemlərinin performansına təsir edən amillər araşdırılır.

9. 9.
   Peyk rabitə sistemləri: GEO, MEO, LEO və Non-Terrestrial Networks (NTN)Mühazirə

   GEO, MEO və LEO peyk orbitlərinin xüsusiyyətləri, peyk rabitə sistemlərinin arxitekturası, gecikmə, əhatə dairəsi, peyklərarası əlaqələr və yerüstü olmayan şəbəkələrlə inteqrasiya prinsipləri öyrənilir.

10. 10.
    IoT, Industrial IoT, sensor şəbəkələri və V2X rabitə sistemləriMühazirə

    Əşyaların interneti, sənaye IoT-si, simsiz sensor şəbəkələri və nəqliyyat vasitələri arasında rabitə texnologiyalarının arxitekturası, məlumat ötürmə üsulları, enerji səmərəliliyi və təhlükəsizlik məsələləri araşdırılır.

11. 11.
    SDN, NFV, Open RAN və Cloud RAN texnologiyaları. Proqramlaşdırılan və virtuallaşdırılmış telekommunikasiya şəbəkələriMühazirə

    Proqram təminatı ilə müəyyən olunan şəbəkələr, şəbəkə funksiyalarının virtuallaşdırılması, Open RAN və Cloud RAN arxitekturaları, şəbəkə idarəetməsi və proqramlaşdırılan infrastruktur prinsipləri öyrənilir.

12. 12.
    Edge Computing, MEC, FSO və VLC/Li-Fi texnologiyalarıMühazirə

    Kənar hesablama, mobil kənar hesablama, azad fəzada optik rabitə, görünən işıq rabitəsi və Li-Fi texnologiyalarının iş prinsipləri, arxitekturaları, üstünlükləri və məhdudiyyətləri araşdırılır.

13. 13.
    Kvant rabitəsi və Quantum Key Distribution (QKD). Telekommunikasiya sistemlərinin fiziki səviyyə təhlükəsizliyiMühazirə

    Kvant rabitəsinin əsas prinsipləri, kvant açarlarının paylanması, kvant vəziyyətlərinin ölçülməsi, dinləmə cəhdlərinin aşkarlanması və fiziki səviyyədə rabitə təhlükəsizliyinin təmin edilməsi üsulları öyrənilir

14. 14.
    Süni intellekt və maşın öyrənməsinin telekommunikasiya sistemlərində tətbiqi. 6G, AI-native Networks və ISACMühazirə

    Telekommunikasiya şəbəkələrində süni intellekt və maşın öyrənməsi üsullarının tətbiqi, şəbəkə optimallaşdırılması, nasazlıqların proqnozlaşdırılması, 6G arxitekturası, AI-native Networks və rabitə ilə hissetmənin inteqrasiyası (ISAC) araşdırılır.

15. 15.
    Qabaqcıl telekommunikasiya sistemlərinin modelləşdirilməsi, layihələndirilməsi və yekun layihəMühazirə

    Qabaqcıl telekommunikasiya sistemlərinin modelləşdirilməsi, texniki parametrlərin hesablanması, arxitekturanın seçilməsi, simulyasiya vasitələrindən istifadə və layihə nəticələrinin təhlili prinsipləri öyrənilir. Tələbələr fərdi və ya qrup şəklində yekun layihə hazırlayırlar.

16. 16.
    Rəqəmsal rabitə sistemləri: qabaqcıl modulyasiya və çoxlama texnologiyalarıMəşğələ

    Rəqəmsal rabitə sistemlərində istifadə olunan modulyasiya üsulları, o cümlədən QPSK, QAM və digər müasir modulyasiya texnologiyaları, həmçinin tezlik, zaman və kod üzrə çoxlama prinsipləri öyrənilir.

17. 17.
    Optik lifli rabitə sistemləri: optik liflər, ötürücü-qəbuledici qurğular, zəifləmə və dispersiyaMəşğələ

    Optik liflərin quruluşu və növləri, optik ötürücü və qəbuledici qurğular, siqnalın lifdə yayılması, zəifləmə və dispersiya hadisələri öyrənilir. Optik rabitə xəttinin əsas parametrləri araşdırılır.

18. 18.
    Radio-rele və mikrodalğalı rabitə sistemləri. Yayılma xüsusiyyətləri və rabitə xəttinin enerji büdcəsi (Link Budget)Məşğələ

    Radio-rele və mikrodalğalı rabitə sistemlərinin quruluşu, elektromaqnit dalğalarının yayılma xüsusiyyətləri, antenaların yerləşdirilməsi, sərbəst fəza itkiləri və rabitə xəttinin enerji büdcəsinin hesablanması araşdırılır.

19. 19.
    MIMO, Massive MIMO, Beamforming və mmWave texnologiyaları. Spektral səmərəlilik və sistem performansıMəşğələ

    MIMO və Massive MIMO anten sistemləri, şüa formalaşdırılması, millimetr diapazonlu dalğalar, spektral səmərəlilik və rabitə sistemlərinin performansına təsir edən amillər araşdırılır.

20. 20.
    IoT, Industrial IoT, sensor şəbəkələri və V2X rabitə sistemləri [14], 25 səh. [15], 3GPP FTN7 10Mühazirə

    Əşyaların interneti, sənaye IoT-si, simsiz sensor şəbəkələri və nəqliyyat vasitələri arasında rabitə texnologiyalarının arxitekturası, məlumat ötürmə üsulları, enerji səmərəliliyi və təhlükəsizlik məsələləri araşdırılır.

Ədəbiyyat əlavə edilməyib.