Paylanmış telekommunikasiya sistemləriSillabus

Fənn kodu

MS-1217

Kredit

6

Tələbənin iş yükü

0

Semestr

Payız semestri

Akademik il

2026-2027

Fənnin tipi

Seçmə

Təhsil forması

Əyani

Tədris dili

Azərbaycan

Auditoriyadaxili saatlar

a) 30 saat - mühazirə b) 15 saat- seminar

Auditoriyadan kənar saatlar

a) 90 saat – sərbəst iş b) 45 saat- layihə işi və ya məsləhət saatı

Bu fənn paylanmış telekommunikasiya sistemlərinin quruluşunu, iş prinsiplərini, arxitekturasını və idarə olunma üsullarını öyrənir. Fənn çərçivəsində şəbəkə elementləri arasında məlumat mübadiləsi, paylanmış resursların idarə edilməsi, rabitə protokolları, məlumatların emalı və ötürülməsi, sistemlərin etibarlılığı və təhlükəsizliyi məsələləri araşdırılır. Həmçinin paylanmış sistemlərdə server və müştəri arxitekturası, bulud texnologiyaları, şəbəkə xidmətlərinin təşkili və telekommunikasiya infrastrukturunun səmərəli idarə olunması prinsipləri öyrədilir

• mühazirə
• layihə əsaslı öyrənmə
• interaktiv müzakirə
• problem-based learning
• komanda işi
• seminar
• case study
• təqdimatlar

Təlim nəticəsi əlavə edilməyib.

1. 1.
   Paylanmış telekommunikasiya sistemlərinə giriş və əsas prinsiplərMühazirə

   Paylanmış telekommunikasiya sistemlərinin mahiyyəti, təyinatı, qurulma prinsipləri, əsas komponentləri və iş mexanizmləri araşdırılır. Mərkəzləşdirilmiş və paylanmış sistemlərin fərqləri, miqyaslana bilmə, resursların bölüşdürülməsi və sistem komponentləri arasında qarşılıqlı əlaqə prinsipləri izah olunur.

2. 2.
   Paylanmış sistemlərin arxitekturası və mikroservis modellər [1 - 8] FTN 1 - FTN 8 2-ci həftəMühazirə

   Paylanmış sistemlərin laylı, xidmətəsaslı və mikroservis arxitekturaları öyrənilir. Mikroservislərin qarşılıqlı əlaqəsi, xidmətlərin ayrılması, API interfeysləri, konteynerləşdirmə və sistem komponentlərinin miqyaslandırılması prinsipləri nəzərdən keçirilir.

3. 3.
   5G-Advanced və 6G şəbəkələrində paylanmış arxitekturalar [1 - 8] FTN 1 - FTN 8 3-cü həftəMühazirə

   5G-Advanced və gələcək 6G şəbəkələrində paylanmış arxitektura prinsipləri, şəbəkə funksiyalarının yerləşdirilməsi, paylanmış baza stansiyaları, xidmətəsaslı arxitektura və intellektual şəbəkə idarəetməsi araşdırılır.

4. 4.
   Bulud hesablamaları və Cloud-Native telekommunikasiya infrastrukturu [1 - 8] FTN 1 - FTN 8 4-cü həftəMühazirə

   Bulud hesablamalarının modelləri, virtual resursların idarə olunması, Cloud-Native yanaşması, konteynerlər, konteynerlərin orkestrasiya mexanizmləri və telekommunikasiya xidmətlərinin bulud mühitində yerləşdirilməsi öyrənilir.

5. 5.
   Edge Computing, Fog Computing və paylanmış hesablama [1 - 8] FTN 1 - FTN 8 5-ci həftəMühazirə

   Kənar və aralıq hesablama texnologiyalarının mahiyyəti, hesablama resurslarının istifadəçiyə yaxın yerləşdirilməsi, gecikmənin azaldılması, məlumatların yerli emalı və bulud infrastrukturu ilə qarşılıqlı əlaqəsi araşdırılır.

6. 6.
   SDN və NFV texnologiyaları əsasında şəbəkələrin virtuallaşdırılmasıMühazirə

   Proqramla müəyyən edilən şəbəkələrin (SDN) və şəbəkə funksiyalarının virtuallaşdırılmasının (NFV) arxitekturası, idarəetmə və məlumat müstəviləri, virtual şəbəkə funksiyaları və şəbəkə resurslarının çevik idarə olunması prinsipləri öyrənilir.

7. 7.
   Paylanmış sistemlərdə kommunikasiya protokolları və məlumat mübadiləsiMühazirə

   Paylanmış komponentlər arasında məlumat mübadiləsinin təşkili, TCP/IP, HTTP/HTTPS, REST API, gRPC, mesajlaşma mexanizmləri və məlumat ötürülməsinin etibarlılığı araşdırılır.

8. 8.
   Paylanmış verilənlər bazaları və məlumatların idarə edilməsiMühazirə

   Paylanmış verilənlər bazalarının arxitekturası, məlumatların replikasiyası və bölüşdürülməsi, ardıcıllıq modelləri, sorğuların emalı, məlumatların bütövlüyü və böyük həcmli telekommunikasiya məlumatlarının idarə olunması öyrənilir

9. 9.
   Paylanmış sistemlərdə sinxronlaşdırma, koordinasiya və konsensusMühazirə

   Paylanmış komponentlər arasında zaman sinxronlaşdırılması, hadisələrin ardıcıllığı, liderin seçilməsi, koordinasiya mexanizmləri və konsensus alqoritmləri araşdırılır. Saatların sinxronlaşdırılması və paylanmış vəziyyətin uzlaşdırılması məsələlərinə baxılır.

10. 10.
    Paylanmış telekommunikasiya sistemlərində kibertəhlükəsizlikMühazirə

    Paylanmış telekommunikasiya infrastrukturunda təhlükə modelləri, autentifikasiya, avtorizasiya, şifrələmə, girişə nəzarət, təhlükəsiz məlumat mübadiləsi və şəbəkə hücumlarından müdafiə üsulları öyrənilir.

11. 11.
    Etibarlılıq, nasazlıqlara davamlılıq və yüksək əlçatanlıMühazirə

    Paylanmış sistemlərdə etibarlılıq göstəriciləri, ehtiyatlaşdırma, avtomatik bərpa, nasazlıqların aşkarlanması, xidmətlərin davamlılığı və yüksək əlçatanlıq mexanizmləri araşdırılır.

12. 12.
    Paylanmış şəbəkələrdə performansın monitorinqi və optimallaşdırılmasıMühazirə

    Paylanmış şəbəkələrin performans göstəriciləri, gecikmə, ötürmə qabiliyyəti, paket itkisi, resurs istifadəsi və xidmət keyfiyyəti (QoS) öyrənilir. Monitorinq, yükün balanslaşdırılması və performansın optimallaşdırılması üsulları nəzərdən keçirilir.

13. 13.
    Süni intellekt və maşın öyrənməsinin paylanmış telekommunikasiya sistemlərində tətbiqiMühazirə

    Süni intellekt və maşın öyrənməsi metodlarının şəbəkə idarəetməsində, trafik proqnozlaşdırılmasında, nasazlıqların aşkarlanmasında, resursların bölüşdürülməsində və intellektual optimallaşdırmada tətbiqi araşdırılır.

14. 14.
    IoT, sənaye şəbəkələri və paylanmış real vaxt sistemləriMühazirə

    Əşyaların interneti (IoT), sənaye rabitə şəbəkələri, sensor sistemləri, real vaxt məlumat mübadiləsi və paylanmış idarəetmə arxitekturaları öyrənilir. Aşağı gecikmə, xidmət etibarlılığı və cihazlararası qarşılıqlı əlaqə məsələləri araşdırılır.

15. 15.
    6G, enerji səmərəliliyi və gələcəyin paylanmış telekommunikasiya sistemləri [1 - 8] FTN 1 - FTN 8 15-ci həftəMühazirə

    6G şəbəkələrinin inkişaf istiqamətləri, intellektual rabitə infrastrukturu, enerji səmərəli hesablama, resursların optimallaşdırılması, dayanıqlı şəbəkə arxitekturaları və perspektiv texnologiyalar araşdırılır.

16. 16.
    Paylanmış sistemlərin arxitekturası və mikroservis modellərMəşğələ

    Paylanmış sistemlərin laylı, xidmətəsaslı və mikroservis arxitekturaları öyrənilir. Mikroservislərin qarşılıqlı əlaqəsi, xidmətlərin ayrılması, API interfeysləri, konteynerləşdirmə və sistem komponentlərinin miqyaslandırılması prinsipləri nəzərdən keçirilir.

17. 17.
    Bulud hesablamaları və Cloud-Native telekommunikasiya infrastrukturuMəşğələ

    Bulud hesablamalarının modelləri, virtual resursların idarə olunması, Cloud-Native yanaşması, konteynerlər, konteynerlərin orkestrasiya mexanizmləri və telekommunikasiya xidmətlərinin bulud mühitində yerləşdirilməsi öyrənilir.

18. 18.
    SDN və NFV texnologiyaları əsasında şəbəkələrin virtuallaşdırılmasıMəşğələ

    Proqramla müəyyən edilən şəbəkələrin (SDN) və şəbəkə funksiyalarının virtuallaşdırılmasının (NFV) arxitekturası, idarəetmə və məlumat müstəviləri, virtual şəbəkə funksiyaları və şəbəkə resurslarının çevik idarə olunması prinsipləri öyrənilir.

19. 19.
    Paylanmış verilənlər bazaları və məlumatların idarə edilməsiMəşğələ

    Paylanmış verilənlər bazalarının arxitekturası, məlumatların replikasiyası və bölüşdürülməsi, ardıcıllıq modelləri, sorğuların emalı, məlumatların bütövlüyü və böyük həcmli telekommunikasiya məlumatlarının idarə olunması öyrənilir.

20. 20.
    Paylanmış telekommunikasiya sistemlərində kibertəhlükəsizlikMəşğələ

    Paylanmış telekommunikasiya infrastrukturunda təhlükə modelləri, autentifikasiya, avtorizasiya, şifrələmə, girişə nəzarət, təhlükəsiz məlumat mübadiləsi və şəbəkə hücumlarından müdafiə üsulları öyrənilir.

Ədəbiyyat əlavə edilməyib.