Bulud arxitekturu və servisləriSillabus

Fənn kodu

MS-1203

Kredit

6

Tələbənin iş yükü

75

Semestr

Yaz semestri

Akademik il

2025-2026

Fənnin tipi

Məcburi

Təhsil forması

Əyani

Tədris dili

Azərbaycan

Auditoriyadaxili saatlar

a) 30 saat - mühazirə b) 15 saat -seminar

Auditoriyadan kənar saatlar

a) 75 saat - TSİ b) 60 saat – MRTSİ

“Bulud arxitekturu və servisləri” fənni bulud hesablama texnologiyalarının nəzəri əsaslarını və praktik tətbiq sahələrini əhatə edir. Fənn çərçivəsində bulud hesablama anlayışı, inkişaf mərhələləri və əsas xüsusiyyətləri öyrənilir. Bulud arxitekturasının komponentləri, xidmət modelləri (IaaS, PaaS, SaaS) və yerləşdirmə modelləri (public, private, hybrid, multi-cloud) ətraflı şəkildə izah olunur. Eyni zamanda virtualizasiya və konteyner texnologiyalarının bulud sistemlərində rolu, resursların idarə olunması, miqyaslana bilmə mexanizmləri və performans məsələləri araşdırılır. Fənn bulud mühitlərində təhlükəsizlik, məlumatların qorunması, etibarlılıq və risklərin idarə edilməsi mövzularını da əhatə edir. Tədris prosesində aparıcı bulud platformalarının (AWS, Microsoft Azure, Google Cloud və s.) əsas servis və alətləri ilə tanışlıq, eləcə də praktik tapşırıqlar vasitəsilə bulud əsaslı həllərin tətbiqi üzrə ilkin bacarıqların formalaşdırılması nəzərdə tutulur.

• mühazirə
• layihə əsaslı öyrənmə
• interaktiv müzakirə
• komanda işi
• seminar
• təqdimatlar

1. 1

   CLO 1: CLO1 Statistik siqnal emalının əsas anlayışlarını, metodlarını və telekommunikasiya sistemlərində tətbiq prinsiplərini izah edir. CLO2 Təsadüfi siqnalların və proseslərin statistik xüsusiyyətlərini, ehtimal paylanmalarını, riyazi gözləməni və dispersiyanı müəyyən edir. CLO3 Siqnalların korrelyasiya funksiyalarını, spektral sıxlıq xarakteristikalarını və digər statistik parametrlərini təhlil edir. CLO4 Diskret və fasiləsiz siqnalların statistik emalı üçün uyğun riyazi modellər və alqoritmlər seçir. CLO5 Rəqəmsal filtrləmə, küylərin azaldılması və faydalı siqnalların küydən ayrılması üsullarını tətbiq edir. CLO6 Statistik qiymətləndirmə, parametr təyini və hipotezlərin yoxlanılması metodlarından istifadə edərək siqnallar haqqında nəticələr çıxarır. CLO7 Siqnal-küy nisbəti, emal xətası və qiymətləndirmənin dəqiqliyi kimi göstəricilər əsasında siqnal emalının keyfiyyətini qiymətləndirir. CLO8 Telekommunikasiya sistemlərində siqnalların statistik emalı zamanı yaranan problemləri təhlil edir və onların həlli üçün uyğun metodlar seçir.

1. 1.
   Bulud hesablama anlayışı və inkişaf tarixi: Bulud hesablama texnologiyalarının yaranması, əsas anlayışlar və terminologiyası.Mühazirə
2. 2.
   Bulud texnologiyasının üstünlükləri və mənfi cəhətləriMühazirə
3. 3.
   Bulud texnologiyasının əsas inkişaf perspektivləri.Mühazirə
4. 4.
   Bulud texnologiyasında təhlükəsizlik tədbirləri.Mühazirə
5. 5.
   Bulud xidmət modelləri: IaaS (Infrastructure as a Service) modelinin arxitekturası və tətbiq nümunələri.Mühazirə
6. 6.
   Bulud xidmət modelləri: PaaS (Platform as a Service) modelinin imkanları və istifadə sahələri.Mühazirə
7. 7.
   Bulud xidmət modelləri: SaaS (Software as a Service) modelinin xüsusiyyətləri və biznes tətbiqləri.Mühazirə
8. 8.
   Bulud texnologiyasında süni intellekt. Məlumat analitikası və Big Data: Məlumat analitikası və Big Datanın Bulud texnologiyasına integrasiyası.Mühazirə
9. 9.
   Bulud texnologiyasının tədbiq sahələri: İnfrastruktur və hesablama, məlumat saxlama və idarə etmə, təhsil və təlim.Mühazirə
10. 10.
    Konteyner texnologiyaları və mikroservis arxitekturası: Docker, Kubernetes anlayışları və onların bulud mühitlərində tətbiqi.Mühazirə
11. 11.
    Bulud mühitlərində şəbəkə arxitekturası: Virtual şəbəkələr, yükün balanslaşdırılması (load balancing) və trafik idarəetməsi anlayışları.Mühazirə
12. 12.
    Bulud mühitlərində məlumatların saxlanması: Object, block və file storage modellərinin əsas xüsusiyyətləri və tətbiq sahələri, məlumatların ehtiyat nüsxələnməsi, replikasiya və fövqəladə hallarda bərpa strategiyaları.Mühazirə
13. 13.
    Aparıcı bulud platformalarına baxış: AWS, Microsoft Azure və Google Cloud platformalarının əsas servis və alətləri.Mühazirə
14. 14.
    Bulud resurslarının idarə edilməsi və optimallaşdırılması: Miqyaslama, keyfiyyət monitorinqi və xərclərin idarə olunması.Mühazirə

1. [1]. Buyya, R., Vecchiola, C., Selvi, S. T. Mastering Cloud Computing: Foundations and Applications Programming. Morgan Kaufmann, 2nd Edition, 2018. [2]. Hassan Q. F. Cloud Computing: Concepts, Methodologies, Tools, and Applications. IGI Global, 2018. [3]. Abbasov, A. A., Məmmədov, R. M. Bulud texnologiyaları və hesablama sistemləri. Bakı: ADNSU nəşriyyatı, 2021. [4]. Həsənov, E. R. Virtualizasiya və bulud hesablama texnologiyaları. Bakı: Elm və Təhsil, 2020. [5]. Quliyev, T. İ., Əliyev, N. S. Paylanmış sistemlər və bulud mühitləri. Bakı: AzTU nəşriyyatı, 2019. [6]. Rzayev, F. H. Məlumatların saxlanması və emalı sistemləri. Bakı: Bakı Dövlət Universiteti nəşriyyatı, 2018. [7]. Əliyeva, S. K. İnformasiya sistemlərinin təhlükəsizliyi. Bakı: Elm, 2017.(yeni pəncərədə açılır)