Həyat fəaliyyətinin təhlükəsizliyiSillabus

Fənn kodu

if-4152y-Mexanika

Kredit

4

Tələbənin iş yükü

120

Semestr

Yaz semestri

Akademik il

2025-2026

Fənnin tipi

Məcburi

Təhsil forması

Əyani

Tədris dili

Azərbaycan

Auditoriyadaxili saatlar

a) 30 saat mühazirə b) 15 saat laboratoriya

Auditoriyadan kənar saatlar

a) 30 saat MRTSİ b) 45 saat TSİ

Həyat fəaliyyətinin təhlükəsizliyi fənni insanın əmək, istehsalat və gündəlik fəaliyyətində yarana biləcək təhlükələrin müəyyənləşdirilməsi, risklərin qiymətləndirilməsi və onların qarşısının alınması prinsiplərini öyrənməyə xidmət edir. Fənn tələbələrə əmək mühafizəsi, sənaye təhlükəsizliyi, yanğın təhlükəsizliyi, fövqəladə hallarda davranış qaydaları, ilk tibbi yardım, ekoloji təhlükəsizlik və fərdi mühafizə vasitələrindən düzgün istifadə üzrə zəruri bilik və bacarıqlar qazandıraraq, təhlükəsiz iş mühitinin formalaşdırılmasına hazırlayır.

• mühazirə
• laboratoriya işi
• problem-based learning
• təqdimatlar

Təlim nəticəsi əlavə edilməyib.

1. 1.
   1. HFT-nin idarə olunmasının metodiki əsasları. HFT-nin erqono¬mik əsasları informasiya uyğunluğu. (Biofiziki uyğunluq, fəza-antropo-metrik və texniki–estetik uyğunluq). Fəaliyyət təh¬lükəsizliyinin psixologiyası. İnsan – «insan-mühit» sisteminin elementidir.Mühazirə

   HFT-nin idarə olunmasının metodiki əsasları təhlükəsizlik tədbirlərinin planlaşdırılması və səmərəli təşkilini əhatə edir. Mövzuda HFT-nin erqonomik əsasları, informasiya, biofiziki, fəza-antropometrik və texniki-estetik uyğunluqlar izah olunur. Həmçinin fəaliyyət təhlükəsizliyinin psixoloji aspektləri və insan davranışının təhlükəsizliyə təsiri öyrənilir. İnsan «insan–mühit» sisteminin əsas elementi kimi qiymətləndirilir və onun ətraf mühitlə qarşılıqlı əlaqəsi araşdırılır.

2. 2.
   2. HFT-in ekoloji əsasları.HFT-in təbii aspektləri. Ekoloji aspektlərin təbiət və cəmiyyətlə qarşılıqlı əlaqəsi. Qlobal ekoloji problemlər.Mühazirə

   HFT-in ekoloji əsasları insanın ətraf mühitlə təhlükəsiz və tarazlıqlı qarşılıqlı əlaqəsini öyrənir. Bu mövzuda HFT-in təbii aspektləri, ekoloji amillərin təbiət və cəmiyyətə təsiri izah olunur. Həmçinin ekoloji problemlərin yaranma səbəbləri və onların insan fəaliyyətinə təsiri araşdırılır. Qlobal ekoloji problemlər və onların qarşısının alınması yolları haqqında ümumi biliklər verilir.

3. 3.
   3. Atmosfer çirkləndiricilərinin ümumi xarakteristikası. Toztutucu qurğular.Mühazirə

   Atmosfer çirkləndiriciləri havanın keyfiyyətini pisləşdirən zərərli qazlar, toz və digər hissəciklərdən ibarətdir. Bu mövzuda atmosfer çirkləndiricilərinin növləri, mənbələri və insan sağlamlığına, eləcə də ətraf mühitə təsiri öyrənilir. Həmçinin sənaye və istehsalat sahələrində istifadə olunan toztutucu qurğuların iş prinsipi və əhəmiyyəti izah olunur. Toztutucu qurğular atmosferə atılan zərərli hissəciklərin miqdarını azaltmaqla ekoloji təhlükəsizliyin təmin edilməsinə xidmət edir.

4. 4.
   4. Əmək mühafizəsi üzrə hüquqi və təşkilati məsələlər. Dövlət nəzarət orqanları. İstehsalat zədələnmələri və peşə xəstəlikləri.Mühazirə

   Əmək mühafizəsi üzrə hüquqi və təşkilati məsələlər işçilərin təhlükəsiz və sağlam əmək şəraitinin təmin edilməsinə yönəlmiş qanunvericilik və qaydaları əhatə edir. Bu mövzuda dövlət nəzarət orqanlarının əmək mühafizəsinə nəzarət funksiyaları və vəzifələri izah olunur. Həmçinin istehsalat zədələnmələrinin və peşə xəstəliklərinin yaranma səbəbləri, onların qarşısının alınması tədbirləri öyrənilir. Əmək mühafizəsi qaydalarına əməl edilməsi iş yerlərində təhlükəsizliyin təmin olunmasında mühüm rol oynayır.

5. 5.
   5. Zədələnmələrin təhlil üsulları. İstehsalatda sağlam əmək şəraitinə verilən tələblər. Hava axininin sürətinin təyini.Laboratoriya

   Zədələnmələrin təhlil üsulları istehsalat qəzalarının səbəblərini müəyyən etmək və onların qarşısını almaq məqsədi daşıyır. Bu mövzuda sağlam əmək şəraitinə verilən əsas gigiyenik və təhlükəsizlik tələbləri öyrənilir. Həmçinin laboratoriya işində hava axınının sürətinin təyin edilməsi üsulları və istifadə olunan ölçü cihazlarının iş prinsipi izah edilir. Bu biliklər iş mühitinin təhlükəsiz və sağlam təşkil olunmasına xidmət edir.

6. 6.
   6. Hava axininin sürətinin təyini. LabLaboratoriya

   Zədələnmələrin təhlil üsulları istehsalat qəzalarının səbəblərini müəyyən etmək və onların qarşısını almaq məqsədi daşıyır. Bu mövzuda sağlam əmək şəraitinə verilən əsas gigiyenik və təhlükəsizlik tələbləri öyrənilir. Həmçinin laboratoriya işində hava axınının sürətinin təyin edilməsi üsulları və istifadə olunan ölçü cihazlarının iş prinsipi izah edilir. Bu biliklər iş mühitinin təhlükəsiz və sağlam təşkil olunmasına xidmət edir.

7. 7.
   7. Yanğın təhlükəsizliyinin əsasları. Partlayış və onun həd-ləri. Yanğın təhlükəsinə görə müəssisələrin kateqoriyaları . Mühazirə

   Yanğın təhlükəsizliyinin əsasları yanğınların yaranma səbəblərinin öyrənilməsi və onların qarşısının alınması tədbirlərini əhatə edir. Bu mövzuda partlayış anlayışı, onun başvermə şəraiti və təhlükəli hədləri izah olunur. Həmçinin müəssisələrin yanğın təhlükəsinə görə kateqoriyalara bölünməsi və hər bir kateqoriya üçün tətbiq olunan təhlükəsizlik tələbləri öyrənilir. Yanğın təhlükəsizliyi qaydalarına riayət edilməsi insanların həyatı, sağlamlığı və əmlakın qorunması üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.

8. 8.
   8. Yanğın söndürən vasitələr, söndürücülər.Avtomatik yanğın söndürən vasitələr.Drençer,sprinkler qurğuları. Mühazirə

   Yanğın söndürən vasitələr yanğının yayılmasının qarşısını almaq və onu qısa müddətdə söndürmək üçün istifadə olunan avadanlıqlardır. Bu mövzuda müxtəlif növ yanğınsöndürənlər, onların quruluşu və tətbiq sahələri öyrənilir. Həmçinin avtomatik yanğınsöndürmə sistemləri, drençer və sprinkler qurğularının iş prinsipi və istifadə qaydaları izah olunur. Bu vasitələr insanların həyatının, əmlakın və istehsalat obyektlərinin yanğından mühafizəsində mühüm rol oynayır.

9. 9.
   9. İş yerlərinin metereoloji parametrləri və onların təmini. İstehsalat otaqlarının ventilyasiyası və isidilməsi Mühazirə

   İş yerlərinin meteoroloji parametrləri əmək mühitinin temperatur, rütubət, hava hərəkəti sürəti və digər amillərini əhatə edir. Bu mövzuda həmin parametrlərin insan sağlamlığına və əmək fəaliyyətinə təsiri, eləcə də onların normaya uyğun təmin edilməsi öyrənilir. İstehsalat otaqlarında ventilyasiya sistemlərinin və isidilmə qurğularının iş prinsipləri izah olunur. Bu sistemlər iş yerlərində əlverişli mikroiqlimin yaradılmasına və təhlükəsiz əmək şəraitinin təmin edilməsinə xidmət edir.

10. 10.
    10. Havanin temperaturunun və nisbi nəmliyinin təyini. Laboratoriya

    Havanın temperaturunun və nisbi nəmliyinin təyini iş yerlərində mikroiqlim şəraitinin qiymətləndirilməsi məqsədi ilə aparılır. Bu mövzuda temperatur və rütubətin insan sağlamlığına, əmək fəaliyyətinə və iş şəraitinə təsiri öyrənilir. Ölçmələr zamanı müxtəlif cihazlardan istifadə edilərək havanın əsas göstəriciləri müəyyən edilir. Alınan nəticələr əsasında istehsalat otaqlarında əlverişli və təhlükəsiz mikroiqlimin yaradılması təmin olunur.

11. 11.
    11. İstehsalat otaqlarinin işıqlanması. Təbii işıqlandırma. Hesabat. Mühazirə

    İstehsalat otaqlarının işıqlanması iş şəraitinin təhlükəsizliyi və əmək məhsuldarlığının artırılması üçün mühüm amildir. Bu mövzuda təbii işıqlandırmanın xüsusiyyətləri, onun növləri və iş yerlərinə təsiri öyrənilir. Həmçinin işıqlanma səviyyəsinin müəyyən edilməsi və hesabatın hazırlanması üsulları izah olunur. Düzgün işıqlandırma görmə qabiliyyətinin qorunmasına və istehsalat risklərinin azalmasına kömək edir.

12. 12.
    Partlayış-yanğın təhlükəli obyektlərdə baş verən qəzalar və onların xarakteriLaboratoriya

    Partlayış-yanğın təhlükəli obyektlərdə baş verən qəzalar yanıcı, partlayıcı maddələrin alışması və ya partlaması nəticəsində yaranan fövqəladə hallardır. Bu cür qəzalar neft və qaz müəssisələrində, kimya zavodlarında, yanacaq anbarlarında və digər sənaye obyektlərində baş verə bilər. Qəzaların əsas səbəblərinə texniki nasazlıqlar, təhlükəsizlik qaydalarının pozulması, insan amili və elektrik avadanlıqlarındakı nasazlıqlar daxildir. Belə hadisələr güclü dağıntılar, yanğınlar, insan tələfatı, maddi ziyan və ətraf mühitin çirklənməsi ilə nəticələnə bilər. Qəzaların qarşısının alınması üçün yanğın təhlükəsizliyi qaydalarına riayət edilməsi, mühafizə sistemlərinin tətbiqi və müntəzəm texniki nəzarət vacibdir.

13. 13.
    4. Əmək mühafizəsi üzrə hüquqi və təşkilati məsələlər. Dövlət nəzarət orqanları. İstehsalat zədələnmələri və peşə xəstəlikləri.Mühazirə

    Əmək mühafizəsi üzrə hüquqi və təşkilati məsələlər işçilərin təhlükəsiz və sağlam əmək şəraitinin təmin edilməsinə yönəlmiş qanunvericilik və qaydaları əhatə edir. Bu mövzuda dövlət nəzarət orqanlarının əmək mühafizəsinə nəzarət funksiyaları və vəzifələri izah olunur. Həmçinin istehsalat zədələnmələrinin və peşə xəstəliklərinin yaranma səbəbləri, onların qarşısının alınması tədbirləri öyrənilir. Əmək mühafizəsi qaydalarına əməl edilməsi iş yerlərində təhlükəsizliyin təmin olunmasında mühüm rol oynayır.

14. 14.
    14. Lab.Süni işiqlandirmanin hesablanmasi. Laboratoriya

    Süni işıqlandırmanın hesablanması laboratoriya işi istehsalat otaqlarında işıq səviyyəsinin müəyyən edilməsi və qiymətləndirilməsi məqsədi daşıyır. Bu mövzuda süni işıq mənbələrinin seçilməsi, işıqlandırma normaları və hesablama üsulları öyrənilir. Laboratoriya işində ölçmə nəticələri əsasında otağın işıqlandırma göstəriciləri hesablanır və hesabat hazırlanır. Alınan nəticələr iş şəraitinin təhlükəsizlik tələblərinə uyğunluğunu müəyyən etməyə imkan verir.

15. 15.
    15. Elektromaqnit, ionlaşdırıcı və radioaktiv şüalanmalardan mühafizəMühazirə

    Elektromaqnit, ionlaşdırıcı və radioaktiv şüalanmalar istehsalat və məişət şəraitində insan sağlamlığına təsir edən təhlükəli amillərdəndir. Bu mövzuda müxtəlif şüalanma növlərinin xüsusiyyətləri, yaranma mənbələri və insan orqanizminə təsiri öyrənilir. Həmçinin şüalanmalardan mühafizə üsulları, qoruyucu vasitələr və təhlükəsizlik tədbirləri izah olunur. Bu tədbirlər işçilərin sağlamlığının qorunmasına və təhlükəli təsirlərin minimuma endirilməsinə xidmət edir

16. 16.
    16. Elektrik təhlükəsizliyinin əsasları. Elektrik təhlükəsiz¬li¬yi¬nin təmin olunması üçün texniki və təşkilati üsullar. Elektrik təhlükəsizliyinə görə sinif¬lər. Torpaqlayıcının hesabatı. Mühazirə

    Elektrik təhlükəsizliyinin əsasları elektrik cərəyanının insan və ətraf mühit üçün yaratdığı təhlükələrin öyrənilməsini əhatə edir. Bu mövzuda elektrik təhlükəsizliyinin təmin olunması üçün texniki və təşkilati üsullar, qoruyucu tədbirlər və təhlükəsizlik qaydaları izah olunur. Həmçinin elektrik qurğularının təhlükəsizlik sinifləri və onların xüsusiyyətləri öyrənilir. Torpaqlayıcının hesablanması elektrik avadanlıqlarının təhlükəsiz istismarını təmin etmək üçün aparılan əsas tədbirlərdən biridir.

Ədəbiyyat əlavə edilməyib.