Yeraltı mədən işləriMövzu planı

Bu mövzu yeraltı mədən qazmalarının qazılması, bərkidilməsi və istismara verilməsi ardıcıllığını, eləcə də tətbiq olunan avadanlıqları əhatə edir.

Mövzu Azərbaycan ərazisində qədim dövrlərdən etibarən yaranmış ilk dövlət qurumlarının meydana gəlməsini və inkişaf mərhələlərini əhatə edir. Dövlətlərin idarəçilik sistemi, siyasi quruluşu, iqtisadi həyatı və mədəni xüsusiyyətləri geniş şəkildə araşdırılır. Eyni zamanda onların regionda tutduğu mövqe və digər dövlətlərlə münasibətləri təhlil olunur. Bu dövlətlərin Azərbaycan dövlətçilik tarixinin formalaşmasında oynadığı rol xüsusi vurğulanır.

Dərinlikdə yerləşən faydalı qazıntı yataqlarına şaquli şaxta lülələri vasitəsilə çıxışın təmin edilməsi və yatağın istismara hazırlanması prinsipləri öyrənilir.

Mürəkkəb quruluşlu, birdən çox filiz cismi olan yataqların müştərək açılması və iqtisadi cəhətdən səmərəli istismara hazırlıq metodları təhlil edilir.

Yeraltı mədən işləri zamanı həyata keçirilən əsas və köməkçi istehsalat proseslərinin (qoparma, yükləmə, daşıma, bərkitmə) ümumi təsnifatı verilir.

Filiz massivinin dərin quyular vasitəsilə partladılaraq qoparılması texnologiyası və bu zaman quyu torunun parametrlərinin hesablanması metodikası izah edilir.

Mina atımı (şpur partlayışı) ilə kiçik miqyaslı qoparma işlərinin aparılması və qoparılmış filiz kütləsinin mədən daxilində daşınması (gətirilməsi) yolları öyrənilir.

Qoparılmış filizin təmizləmə bloklarından vibromaşınlar vasitəsilə yüklənməsi və konveyer xətləri ilə fasiləsiz nəqli sistemlərinin iş prinsipi araşdırılır.

Qazıntı nəticəsində yaranan boşluqlarda (təmizləmə sahələrində) dağ təzyiqinin idarə edilməsi və tavanın çökməsinin qarşısının alınması üsulları öyrənilir.

Yeraltı işləmə sistemlərinin ümumi təsnifatı və xüsusilə filiz və ya süxurdan ibarət qeyri-müntəzəm qoruyucu sütunların saxlanılmasına əsaslanan sistemlər təhlil edilir.

Dik yatımlı yataqlarda qoparılmış filizin blok daxilində qismən toplanması (maqazinləşdirilməsi) və aralama bağlarının tətbiqi ilə həyata keçirilən qazıntı texnologiyası öyrənilir.

Azərbaycanda sovet hakimiyyətinin qurulması və bu mərhələdə ölkədə baş verən siyasi, iqtisadi və ictimai dəyişiklikləri əhatə edir. Həmçinin sovet idarəçiliyi modelinin tətbiqi nəticəsində milli dövlətçilik ənənələrinin məhdudlaşdırılması, sənayeləşmə, kollektivləşmə və cəmiyyətdə baş verən digər proseslər öyrənilir.

Qazıntı boşluqlarının özünüsaxlama qabiliyyətinin hesablanması (təbii saxlanılma) və boşluqların dolğu materialları (və ya bərkidicilər) ilə doldurulması (süni saxlanılma) texnologiyaları araşdırılır.

Maqazinləşdirmə və aralama bağı sistemlərinin kombinasiyası vasitəsilə mürəkkəb şəraitlərdə filizin mina atımı ilə qoparılması üsullarının hibrid tətbiqi öyrənilir.

Kamera-sütun işləmə sistemi çərçivəsində tətbiq olunan bütün yeraltı dağ-mədən proseslərinin (qazma, partlatma, yükləmə, daşıma) kompleks şəkildə təşkili və idarə olunması təhlil edilir.