Ümumi məlumat
- Fənn kodu
- İFS-42118y
- Kredit
- 6
- Tələbənin iş yükü
- 180
- Semestr
- Yaz semestri
- Akademik il
- 2025-2026
- Fənnin tipi
- Seçmə
- Təhsil forması
- Əyani
- Tədris dili
- Azərbaycan
- Auditoriyadaxili saatlar
- a) 30 saat - mühazirə b) 15 saat - məşğələ c) 15 saat - laboratoriya
- Auditoriyadan kənar saatlar
- a) 72 saat - sərbəst iş b) 48 saat - hazırlıq
Tədris metodları
- mühazirə
- laboratoriya işi
- interaktiv müzakirə
- seminar
- təqdimatlar
Fənn təlim nəticələri (CLO)
CLO 1: "Materialların mexaniki və fiziki xassələri" fənni tələbələrə mühəndislik materiallarının xarici qüvvələr, temperatur, elektrik və maqnit sahələri qarşısında göstərdiyi reaksiyaları dərindən mənimsədir. Tələbələr materialların möhkəmlik, plastiklik, sərtlik və elastiklik kimi mexaniki xassələrini, həmçinin gərginlik-deformasiya asılılıqlarını təhlil etmək bacarığına yiyələnirlər. Eyni zamanda, kurs müddətində materialların sıxlıq, istilik keçirmə, elektrik keçiriciliyi və maqnit xüsusiyyətləri kimi mühüm fiziki parametrlərinin daxili strukturla əlaqəsi öyrənilir. Tələbələr laboratoriya mühitində dartılma, zərbə və sərtlik sınaqları keçirərək materialların real istismar şəraitindəki dözümlülüyünü və yararlılığını qiymətləndirmək vərdişləri qazanırlar. Yekunda əldə edilən bu kompleks biliklər maşınqayırma, tikinti və metallurgiya sahələrində konstruksiyaların təhlükəsizliyini, effektivliyini və uzunömürlülüyünü təmin edəcək optimal material seçimi aparmağa imkan verir.
Mövzu planı
- 1.Giriş. Fənnin məqsədi və tədqiqat obyekti. Metal və ərintilərin xassələri, onların təsnifatı.Mühazirə
Fənnə giriş, materialşünaslıq tədqiqatlarının əsas məqsədləri, metalların və ərintilərin ümumi xarakteristikası və sənayedəki təsnifatı.
- 2.Metalların struktur və xassələrinin formalaşması.Mühazirə
Saf metallarda kristallaşma prosesləri, kristal qəfəsin quruluşu, qüsurların yaranması və onların fiziki-mexaniki xassələrə təsiri.
- 3.Metal və ərintilərdə struktur formalaşması.Mühazirə
Çoxkomponentli sistemlərdə bərk məhlulların, kimyəvi birləşmələrin və mexaniki qarışıqların formalaşması prinsipləri, hal diaqramlarının əsasları.
- 4.Ərintilərdə baş verən əsas struktur çevrilmələri.Mühazirə
Termiki təsir altında bərk halda baş verən faza çevrilmələri, polimorfizm, diffuziyalı və diffuziyasız (martenzt) çevrilmələr.
- 5.Mexaniki xassələrin təyin edilmə metodikaları.Mühazirə
Materialların möhkəmlik, plastiklik, bərklik və zərbə özlülüyü xassələrini təyin etmək üçün aparılan sınaq növləri (dartılma, sıxılma, əyilmə) və onlara aid standartlar.
- 6.Struktur analizləri və metodikaları.Mühazirə
Materialların makro və mikrostrukturunu öyrənmək üçün istifadə olunan ənənəvi, eləcə də müasir analiz üsullarının təsnifatı və tədqiqat planının qurulması.
- 7.Optik Mikroskopun ayırdetmə qabiliyyəti.Mühazirə
Optik (metalloqrafik) mikroskopların quruluşu, obyektiv və okulyarların böyütmə dərəcəsi, işığın difraksiyası və mikroskopun maksimal ayırdetmə limitləri.
- 8.Metalların mikroskopik tədqiqat üsulları.Mühazirə
Metalloqrafik nümunələrin (şliflərin) hazırlanma texnologiyası: kəsmə, pardaqlama, cilalama və strukturu üzə çıxarmaq üçün kimyəvi aşındırma prosesləri.
- 9.Mikroanalizin əsas metodları.Mühazirə
Materialların lokal kimyəvi tərkibini və səth topoqrafiyasını təhlil etmək üçün istifadə olunan qabaqcıl mikroskopik analiz üsullarına giriş.
- 10.İşıq və elektron mikroskoplarının tətbiqi.Mühazirə
Optik (işıq) mikroskopiyası ilə şəffaflıq mikroskopiyası (TEM) imkanlarının müqayisəsi, materialşünaslıqda hər iki texnologiyanın birgə tətbiq sahələri.
- 11.Rastrov elektron mikroskoplar.Mühazirə
Skanedici (Rastrov) elektron mikroskopların (SEM/REM) iş prinsipi, elektron şüasının maddə ilə qarşılıqlı təsiri, qırılma səthlərinin (fraktoqrafiya) və dərinlik fokuslu strukturların tədqiqi.
- 12.Rastrov elektron mikroskoplar.Mühazirə
Skanedici (Rastrov) elektron mikroskopların (SEM/REM) iş prinsipi, elektron şüasının maddə ilə qarşılıqlı təsiri, qırılma səthlərinin (fraktoqrafiya) və dərinlik fokuslu strukturların tədqiqi.
- 13.The division of Azerbaijani lands. The Russian occupation and the struggle against it (19th – early 20th centuries).Məşğələ
This topic examines the process of the political division of Azerbaijani territories, the wars fought between the Russian Empire and the Qajar State, and the tragic consequences of the Treaties of Gulistan and Turkmenchay for the history of Azerbaijan. It also addresses the resistance against Russian occupation and its significance in the development of the national liberation movement.
- • CLO1: Explains the key characteristics of the main periods of Azerbaijani history.
- • CLO2: Clarifies selected controversial issues in Azerbaijani history.
- • CLO3: Develops an objective position on relevant historical issues.
- • CLO5:Relates Azerbaijan's ancient history to the modern era.
- • CLO4: Demonstrates the required basic knowledge and formulates independent views on course topics.
- 14.Rentgenstruktur analiz üsulları.Mühazirə
Rentgen şüalarının xassələri, kristallarda rentgen şüalarının difraksiyası (Breqq-Vulf qanunu), kristal qəfəsin parametrlərinin ölçülməsi və rentgenoqrafiya metodikasının əsasları (XRD).
- 15.Rezonans metodu ilə tədqiqatlar.Mühazirə
Nüvə maqnit rezonansı (NMR) və elektron paramaqnit rezonansı (EPR) üsullarının mahiyyəti, bu metodların materialların daxili strukturunun və maqnit xassələrinin öyrənilməsindəki rolu.
- 16.Elektron spektroskopiya metodu.Mühazirə
Auger elektron spektroskopiyası (AES) və rentgen fotoelektron spektroskopiyası (XPS/ESCA) daxil olmaqla, səth kimyasının və elementlərin atomar paylanmasının spektroskopik analizi.
Ədəbiyyat
- Məmmədov Z.Q. "Keyfiyyətli poladlar və ərintilər", Bakı-Elm, 2006, 474 səh.
Qiymətləndirmə
| Qiymətləndirmə forması | Açıqlama | Bal | Uyğun FTN |
|---|---|---|---|
| Cari qiymətləndirmə | Cari qiymətləndirmə - fənn üzrə tələbənin semestr müddətində fəaliyyətinin qiymətləndirilməsi olmaqla, mühazirə və məşğələ (laboratoriya) dərs materiallarının mənimsənilmə səviyyəsini qiymətləndirilir. | 30 bal | FTN 1-5 |
| Davamiyyət | Tələbə fənn üzrə dərslərin 25%-dən çoxunda iştirak etmədiyi halda imtahana buraxılmır. | 10 bal | - |
| Tələbənin sərbəst işi | Tələbəyə fənn üzrə semestr ərzində 1 sərbəst işin (zəruri hallarda sərbəst işlərin sayı artırıla bilər) yerinə yetirilməsi tapşırığı verilir. | 10 bal | FTN-- |
| İmtahan | İmtahan şifahi, yazılı, yazılı-elektron, test üsulu ilə keçirilir | 50 bal | FTN 1-5 |