Termiki emal texnologiyasıMövzu planı

Termiki emal fənninin maşınqayırma və metallurgiyada əhəmiyyəti, fənnin öyrəndiyi obyektlər və metalın xassələrinin istilik təsiri ilə idarə olunmasının ümumi prinsipləri.

Termiki emal prosesinin əsas mərhələləri (qızdırma, saxlama, soyutma) və bu əməliyyatların məqsədinə görə təsnifatı.

Əsas termiki emal növlərinin (yumşaltma, normalizasiya, tablandırma, tabəksiltmə) və kimyəvi-termiki emal proseslərinin sistemləşdirilmiş strukturu.

Termodinamikanın müvafiq qanunları və mühitlə detal arasında istilik mübadiləsinin (konveksiya, şüalanma, istilikkeçirmə) əsas mexanizmləri.

İstilikkeçirmənin fiziki mahiyyəti, Furye qanunu, istilik axını və materialların istilikkeçirmə qabiliyyətini təyin edən amillər.

Metallarda və ərintilərdə istiliyin elektron qazı və fononlar vasitəsilə yayılması mexanizmləri.

Temperatur sahəsinin qeyri-stasionar dəyişməsi, temperaturkeçirmə əmsalının fiziki mənası və materialın istilik ətaləti.

Poladın faza tərkibinin, tərkibindəki karbon və legirləyici elementlərin miqdarının onun temperaturkeçirmə xassələrinə təsiri.

Qızdırma və ya soyutma zamanı bərk cismin həcmi üzrə temperaturun paylanması və temperatur qradiyentinin yaranması.

Qızdırıcı sobaların atmosferi, müxtəlif soyuducu mühitlərin (su, yağ, polimer məhlulları) soyutma qabiliyyətləri və istilik mübadiləsi şəraiti.

Detalın kəsiyinin ölçüsündən, formasından və materialından asılı olaraq termiki emal rejiminin vaxt parametrlərinin (empirik və analitik üsullarla) təyini.

Bərk halda diffuziya mexanizmləri, Fik qanunları və kimyəvi-termiki emal zamanı (sementləmə, nitratlama) atomların miqrasiyası.

Həcmi dəyişikliklər nəticəsində yaranan gərginliklərin təsnifatı: makrogərginliklər (I növ), mikrogərginliklər (II növ) və submikroskopik gərginliklər (III növ).

Poladın yüksək bərkliyə malik martensit strukturu ala bilmə potensialı və karbonun miqdarının maksimum bərkliyə təsiri.

Detalın kəsiyi boyunca martensit strukturunun (və ya yarımmartensit zonanın) yayıla bildiyi dərinlik, böhran diametri anlayışı.

Dəmir-karbon hal diaqramına (kritik temperaturlara) əsasən qızdırma temperaturunun təyini, tablandırma növləri (fasiləsiz, pilləli, izotermik).

I növ (homogenləşdirmə, rekristallizasiya, gərginliklərin çıxarılması) və II növ (tam, natamam, izotermik) yumşaltma/tablama əməliyyatları.

Tablanmış poladların daxili gərginliklərini azaltmaq və tələb olunan mexaniki xassələri (özlülük, elastiklik) əldə etmək üçün aşağı, orta və yüksək temperaturlu tabəksiltmə (buraxma) prosesləri.

Oksidləşmə, karbonsuzlaşma, çat əmələgəlmə, deformasiya (əyilmə), qeyri-kafi bərklik və ləkəli tablanma kimi termiki emal qüsurları.

Konstruksiya və alət karbonlu poladlarının xassələrinin optimallaşdırılması üçün tətbiq edilən standart termiki emal marşrutları.

Legirləyici elementlərin faza çevrilmələrinə təsiri, özlü-kövrək keçid problemi və legirli poladların (xüsusən konstruksiya) termiki emal xüsusiyyətləri.

Korroziyaya davamlı (paslanmayan), istiyədavamlı, yeyilməyədavamlı və sürətkəsən poladların mürəkkəb və çoxmərhələli termiki emal prosesləri.

Ölçü stabilliyi tələb edən cihaz detalları, kalibrlər və ölçü alətləri üçün strukturun tam stabilləşdirilməsi məqsədilə aparılan "soyuqla emal" və uzunmüddətli tabəksiltmə.