Fənn · Materiallar mühəndisliyi
Ovuntu materiallarının əsaslarıMövzu planı
Mövzu planı
Fənn üzrə mövzular və hər mövzunun təlim nəticələri.
1. Giriş. Ovuntu materiallarının istehsalı. Ovuntuların mexaniki üsullarla alınması. Kompakt materialların xırdalanması.
MühazirəToz metallurgiyasının əsas prinsipləri, metal ovuntularının alınma texnologiyalarına giriş və kompakt metalların mexaniki yollarla dispersləşdirmə (xırdalama) üsulları.
2. Fırlanan kürəşəkilli, kürəvi vibrasiyalı, burulğanlı və toxmaqlı dəyirmanlarda xırdalama.
MühazirəMüxtəlif növ dəyirmanların konstruksiyası, iş prinsipləri, materialın xırdalanma dərəcəsinə təsir edən texnoloji faktorlar.
3. Maye metal və ərintilərin püskürdülməsi və dənəvərləşdirilməsi.
MühazirəMaye metalın yüksək təzyiqli qaz və ya su şırnağı ilə atomizasiyası (püskürdülməsi), damcıların soyuma sürəti və tozun formalaşması.
4. Metal ovuntularının fiziki-kimyəvi üsullarla alınması. Kimyəvi birləşmələri reduksiya etmək yolu ilə metal ovuntularının alınması. Reduksiyaetmənin fiziki-kimyəvi əsasları.
MühazirəMetal oksidlərindən toz alınmasının termodinamik və kinetik əsasları, bərk və qaz reduksiyaedicilərin tətbiqi.
5. Dəmir ovuntusunun oksidlərdən alınması. Dəmir ovuntusunun hidrogenlə reduksiya olunması.
MühazirəDəmir filizi və ya mişar tullantılarından dəmir tozu istehsalı, hidrogenin reduksiyaedici kimi üstünlükləri və prosesin parametrləri.
6. Dəmir oksidinin karbon oksidi və bərk karbonla reduksiyası. Dəmir ovuntusunun soda metodu və xlor üsulu ilə alınması.
MühazirəKarbon əsaslı reduksiya prosesləri, soda və xlorid üsullarının texnoloji axını və bu üsulların tətbiq sahələri.
7. Volfram ovuntusunun alınması. Volfram anhidridinin hidrogenlə reduksiyası. Volfram anhidridinin karbonla reduksiyası. Volfram və çətin əriyən metalların hidrogenlə reduksiyası.
MühazirəVolfram kimi xüsusi metalların tozlarının yüksək təmizlikdə alınması üçün hidrogen reduksiyasının xüsusiyyətləri.
8. Metallotermiki reduksiya metodu ilə ovuntunun alınması. Titan-xloridin natriumla reduksiyası. Metal ovuntularının elektroliz yolu ilə istehsalı. Sulu məhlulların elektrolizi.
MühazirəMetallotermiya və elektroliz üsullarının nəzəri əsasları, reaktor şəraitində tozun formalaşması və təmizlənməsi.
9. Mis ovuntusunun alınması. Elektrolitin regenerasiyası və sirkulyasiyası. Ovuntunun yuyulması və stabilləşdirilməsi. Ovuntunun susuzlaşdırılması və qurudulması.
MühazirəMis tozu istehsalında elektrolitik vannaların idarə olunması, tozun keyfiyyətinin qorunması üçün yuyulma və qurudulma mərhələləri.
10. Elektroliz üsulu ilə dəmir ovuntusunun alınması. Əridilmiş maddələrin elektrolizi.
MühazirəDəmirin elektrolitik tozunun alınması, ərintilərin və duzların ərimiş halda elektrolizi proseslərinin xüsusiyyətləri.
11. Metal ovuntularının sementləmə, avtoklav çökmə və kristallərarası korroziya üsulu ilə alınması.
MühazirəHidrometallurji üsullar (sementləmə və avtoklav çökmə), materialın kimyəvi aktivləşdirilməsi vasitəsilə toz alınması.
12. Karbonil birləşmələrindən termiki dissosiasiya üsulu ilə ovuntuların alınması. Metalların kondensasiyası üsulu ilə ovuntuların alınması.
MühazirəKarbonil (nikel, dəmir) qazlarının parçalanması yolu ilə nanostrukturlu tozların alınması və metal buxarlarının kondensasiyası (buxar-fazalı sintez).
13. Ovuntuların fiziki, kimyəvi və texnoloji xassələri.
MühazirəTozun dispersliyi, forması, axıcılığı, yığılma sıxlığı və kimyəvi saflığı kimi xarakteristikaların məmulatın keyfiyyətinə təsiri.
14. Ovuntuların fiziki, kimyəvi və texnoloji xassələri.
MühazirəTozun dispersliyi, forması, axıcılığı, yığılma sıxlığı və kimyəvi saflığı kimi xarakteristikaların məmulatın keyfiyyətinə təsiri.
15. Ovuntuların preslənmə və qəliblənmə qabiliyyəti. Ovuntuların preslənməyə hazırlanması. Pres-qəliblərdə soyuq presləmə.
MühazirəTozların qarışdırılması, yağlanması və qəliblərə doldurulması, soyuq presləmə zamanı toz zərrəciklərinin deformasiyası.
16. Ovuntunun pres-qəlibdə sıxılma qanunauyğunluğu. Presləmə zamanı baş verən proseslər. Briketin sıxlığının presləmə təzyiqindən asılılığı. Pres-qəlib divarında sürtünmə.
MühazirəPresləmə zamanı baş verən sıxılma qanunauyğunluqları, təzyiqin paylanması və divar sürtünməsinin briketin keyfiyyətinə (sıxlıq gradienti) təsiri.
17. Yan təzyiq, sürtünmə və itələyib çıxarma təzyiqi. Briketin möhkəmliyi.
MühazirəPresləmə prosesində yaranan yan təzyiqlər və briketin qəlibdən çıxarılması üçün tələb olunan qüvvələrin hesablanması.
18. Ovuntunun xüsusiyyətlərinin preslənməyə təsiri. Presləmə zamanı yaranan qüsurlar və onların yaranma səbəbləri.
MühazirəTozun axıcılığının və zərrəcik ölçüsünün preslənməyə təsiri, briketlərdə yaranan çatların və qeyri-bərabər sıxılmanın qarşısının alınması.
19. Presləmə praktikası. Pres-qəliblər və onların konstruksiya olunmasının əsas prinsipləri.
MühazirəMüasir pres-qəliblərin hazırlanması, material seçimi və presləmə maşınlarının (mexaniki, hidravlik) iş rejimləri.
20. İzostatik və hidrostatik presləmə. Şliker qəlibləmə və yayma. Müştükləmə ilə qəlibləmə. Xüsusi presləmə üsulları.
MühazirəMürəkkəb formalı detallar üçün izostatik presləmə, şliker (suspenziya) tökmə və müştükləmə (ekstruziya) texnologiyaları.
21. İsti presləmə. Bişirmə. Bərkfazalı bişirmə və bişirmə mexanizmi. Birkomponentli sistemlərdə bişirmə. Bişirmə mərhələləri. Yönəldici qüvvələr və kütləvi köçürmə mexanizmləri.
MühazirəSinterlənmənin (bişirmənin) fiziki-kimyəvi əsasları, diffuziya, səthi gərilmə və kütlə köçürmə mexanizmləri.
22. Kristallik cismlərin sürünməklik xassəsi və hissəciklərin rekristallizasiyası. Ovuntu cisminin sıxlaşması. Texnoloji amillərin ovuntu cisminin xassələrinə təsiri. Bişirmənin atmosferi və aktivləşdirilməsi.
MühazirəBişirmə zamanı rekristallizasiya və sürünməklik, qoruyucu atmosferin (vakuum, hidrogen) rolu və aktivləşdirilmiş bişirmə üsulları.
23. Çoxkomponentli sistemlərdə bişirmə. Tamamilə qarşılıqlı həll olan komponentlər sisteminin bişirilməsi. Məhdud miqdarda həll olan komponentlər sisteminin bişirilməsi. Bir-birində həll olmayan komponentlər sisteminin bişirilməsi.
Mühazirəİkili və çoxkomponentli ərintilərin bişirilmə kinetikası, bərk məhlul əmələgəlməsi və fazalararası qarşılıqlı təsir.
24. Maye fazalı bişirmə. Qızdırma zamanı itən mayefazalı bişirmə. Qızdırma zamanı izotermik saxlamanın sonuna qədər mövcud olan maye fazalı bişirmə.
MühazirəSinterlənmənin ən effektiv üsullarından olan maye fazalı bi