Qara metalların metallurgiyasıSillabus

Fənn kodu

İFS-3291y

Kredit

9

Tələbənin iş yükü

270

Semestr

Payız semestri

Akademik il

—

Fənnin tipi

Seçmə

Təhsil forması

Əyani

Tədris dili

Azərbaycan

Auditoriyadaxili saatlar

a) 45 saat - mühazirə b) 30 saat - məşğələ

Auditoriyadan kənar saatlar

a) 117 saat - sərbəst iş b) 78 saat - hazırlıq

Qara metalların metallurgiyası” fənninin məqsədi 050623-Materiallar mühəndisliyi ixtisası üzrə bakalavr pilləsində təhsil alanlarda qara metal və ərintilərin keyfiyyət göstəriciləri, onun müxtəlif sənaye sahələrdə tətbiq imkanlarının genişləndirilməsi, qara metalların əldə olunması texnologiyalarının inkişaf etdirmək və daha da təkmilləşdirilməsindən ibarətdir.

• mühazirə
• interaktiv müzakirə
• komanda işi
• seminar
• təqdimatlar

1. 1

   CLO 1: Bu fənn qara metalların xammaldan hazır məhsula qədər olan istehsal texnologiyalarının dərindən öyrənilməsini təmin edir. Tələbələr domna sobalarında çuqun istehsalının fiziki-kimyəvi əsaslarını və gedən ardıcıl faza çevrilmələrini təhlil etməyi öyrənəcəklər. Həmçinin, konvertor və elektroqövs sobalarında poladəritmə proseslərinin texnoloji idarə olunması mexanizmləri mənimsəniləcək. Kurs yekunlaşdıqda, tələbələr istehsal proseslərində yaranan qüsurların səbəblərini müəyyən etmək və metalın yekun mikrostrukturunu optimallaşdırmaq bacarıqlarına malik olacaqlar.

1. 1.
   Qara metalların metallurgiyası. Xam materiallar. Hazırlıq əməliyyatları.Mühazirə

   Qara metallurgiyanın əsasları, istifadə olunan xam materiallar (dəmir filizləri, flüslar, yanacaq) və onların əridilməyə hazırlanması (xırdalanma, çeşidlənmə, yuyulma) prosesləri.

2. 2.
   Filizlər və onların emal edilməsi. Filizlərin bütövləşdirilməsiMühazirə

   Dəmir filizlərinin zənginləşdirilməsi üsulları və xırda filiz hissəciklərinin termiki emalla bütövləşdirilməsi (aqlomerasiya və okatışların istehsalı).

3. 3.
   Dəmir oksidləri və onların reduksiyasıMühazirə

   Dəmirin oksigenli birləşmələri və onların dəm qazı, hidrogen və bərk karbon vasitəsilə ardıcıl reduksiya olunmasının termodinamik və kinetik qanunauyğunluqları.

4. 4.
   Çuqunun və posanın əmələ gəlməsiMühazirə

   Domna sobasında reduksiya olunmuş dəmirin karbonla doyması nəticəsində çuqunun yaranması və boş süxur, kül və flüs qalıqlarından posanın (şlakın) formalaşması.

5. 5.
   Təkrar emal çuqunları və onların alınmasıMühazirə

   Polad istehsalı üçün nəzərdə tutulmuş təkrar emal (peredel) çuqunlarının kimyəvi tərkibi xüsusiyyətləri və onların domna sobasında əridilməsi texnologiyası.

6. 6.
   Havaqızdırıcı və koloşnik qazının təmizlənməsiMühazirə

   Domna prosesində istilik effektivliyini artırmaq üçün havaqızdırıcıların (kauperlərin) iş prinsipi və proses zamanı ayrılan koloşnik qazının tozdan təmizlənməsi sistemləri.

7. 7.
   Domnadan kənar dəmirin alınmasıMühazirə

   Ənənəvi domna prosesinə alternativ olaraq, dəmir filizindən koks istifadə etmədən birbaşa dəmirin alınması (DRI) metodlarının ümumi prinsipləri.

8. 8.
   Süngərəbənzər dəmirin istehsalı. Süngərəbənzər dəmirin putalarda alınmasıMühazirə

   Bərk halda reduksiya yolu ilə məsaməli (süngərəbənzər) dəmirin alınması texnologiyası və bu prosesin xüsusi odadavamlı putalarda (tigellərdə) həyata keçirilməsi.

9. 9.
   Süngərəbənzər dəmirin istehsalı. Süngərəbənzər dəmirin putalarda alınmasıMühazirə

   Bərk halda reduksiya yolu ilə məsaməli (süngərəbənzər) dəmirin alınması texnologiyası və bu prosesin xüsusi odadavamlı putalarda (tigellərdə) həyata keçirilməsi.

10. 10.
    Süngərəbənzər dəmirin fırlanan sobalarda alınmasıMühazirə

    Süngərəbənzər dəmir istehsalının boruşəkilli fırlanan sobalarda bərk reduksiyaedicilərdən istifadə etməklə aparılması texnologiyası.

11. 11.
    Süngərəbənzər dəmirin fırlanan sobalarda alınmasıMühazirə

    Süngərəbənzər dəmir istehsalının boruşəkilli fırlanan sobalarda bərk reduksiyaedicilərdən istifadə etməklə aparılması texnologiyası.

12. 12.
    Qaynayan qatlı sobada süngərəbənzər dəmirin alınmasıMühazirə

    Xırda dispers filiz hissəciklərinin qaz axını vasitəsilə asılı vəziyyətdə (qaynayan qat) saxlanılaraq reduksiya edilməsi prosesləri.

13. 13.
    Dəmirin kündə şəklində alınmasıMühazirə

    Tərkibində posa qatışıqları olan kündə dəmirin (kritça) xəlitə şəklində alınması texnologiyası və tarixi üsulların müasir metallurgiyada rolu.

14. 14.
    Poladın filizdən birbaşa alınmasıMühazirə

    Çuqun istehsalı mərhələsini ötürərək dəmir filizindən birbaşa maye poladın alınmasını təmin edən müasir inteqrativ metallurgiya prosesləri.

15. 15.
    Bessemer konvertorunda polad istehsalı. Kiçik bessemerləmə prosesiMühazirə

    Maye çuqunun altından hava üfürülməklə polada çevrilməsi prosesi və xırda tökmə sexləri üçün nəzərdə tutulmuş kiçik tutumlu bessemerləmə.

16. 16.
    Bessemer konvertorunda polad istehsalı. Kiçik bessemerləmə prosesiMühazirə

    Maye çuqunun altından hava üfürülməklə polada çevrilməsi prosesi və xırda tökmə sexləri üçün nəzərdə tutulmuş kiçik tutumlu bessemerləmə.

17. 17.
    Oksigen-konvertor prosesinin müxtəlif növləri. OLP prosesi. LD-AS prosesi, Kal-Do prosesi. OCP prosesi. Rotor prosesiMühazirə

    Üstdən, altdan və kombinə edilmiş oksigen üfürməklə işləyən müasir konvertor prosesləri və spesifik çuqunların (fosforlu və s.) emalı üçün Kal-Do, Rotor kimi fırlanan konvertor texnologiyaları.

18. 18.
    Marten sobasının quruluşu və iş prinsipi. Əsas Marten prosesi. Turş Marten prosesi. Əsas prosesdə əritmənin gedişiMühazirə

    Regenerativ alovlu sobalarda (Marten) polad alınması prosesinin quruluşu, astarlarının təbiətinə görə (əsas və turş) sinifləndirilməsi və əritmə dövrləri.

19. 19.
    Elektroqövslü sobanın konstruksiyası. İnduksiyalı sobaların konstruksiyaları və onda çuqun əridilməsinin texnologiyası. Putalı induksiya sobalarında əritmə.Mühazirə

    Elektrik enerjisindən istifadə edən qövs və induksiya sobalarının konstruktiv elementləri, iş prinsipləri və bu sobalarda yüksək keyfiyyətli xəlitələrin əridilməsi.

20. 20.
    Poladın keyfiyyətinin artırılma üsulları. Vakuum elektrik-qövs sobasında əritmə. Elektrik posa ilə təkrar əritmə. Plazma ilə əritmə. Elektron şüaları ilə əritməMühazirə

    Yüksək təmizliyə və xüsusi xassələrə malik poladların alınması üçün tətbiq edilən xüsusi elektrometallurgiya üsulları və təkrar əritmə (rafinəedici) texnologiyaları.

21. 21.
    Poladın tökülmə texnologiyası külçələr. Kokil vasitəsilə tökük istehsalı. Təzyiq altında tökük istehsalı. Maye ştamplama üsulu ilə tökük istehsalı. Mərkəzdənqaçma üsulu ilə tökük istehsalı. Əridilən modellər üzrə töküklər istehsalı. Nazik qabıqlı qəliblərdə töküklər istehsalı. Vakuumla sorma üsulu ilə töküklər istehsalı. Vibrasiya ilə töküklər istehsalıMühazirə

    Maye poladın müxtəlif həndəsi formalı qəliblərə tökülməsi, o cümlədən xüsusi təyinatlı qabaqcıl tökmə (təzyiq altında, mərkəzdənqaçma, dəqiq tökmə) üsullarının texnoloji ardıcıllığı.

22. 22.
    Külçələrdə qüsurlar və onlarla mübarizə. Külçələrin struktur quruluşuMühazirə

    Polad külçələrinin və töküklərin kristallaşması zamanı yaranan daxili və xarici qüsurlar (boşluqlar, məsaməlilik, kimyəvi qeyri-bircinslilik, çatlar) və onların qarşısının alınması.

1. 1. R.İ.Şükürov., Metallurgiya, Bakı.