Həyat fəaliyyətinin təhlükəsizliyiSillabus

Fənn kodu

İF-4152y-Materiallar

Kredit

4

Tələbənin iş yükü

120

Semestr

Payız semestri

Akademik il

2025-2026

Fənnin tipi

Məcburi

Təhsil forması

Əyani

Tədris dili

Azərbaycan

Auditoriyadaxili saatlar

a) 30 saat mühazirə b) 15 saat laboratoriya

Auditoriyadan kənar saatlar

a) 30 saat MRTSİ b) 45 saat TSİ

Həyat fəaliyyətinin təhlükəsizliyi fənni Materiallar mühəndisliyi ixtisasında materialların istehsalı, emalı, sınağı və tətbiqi zamanı yaranan təhlükələrin müəyyənləşdirilməsi, risklərin qiymətləndirilməsi və onların qarşısının alınması prinsiplərini öyrədir. Fənn tələbələrə kimyəvi maddələrlə təhlükəsiz iş, yüksək temperatur və təzyiq şəraitində əmək mühafizəsi, fərdi mühafizə vasitələrinin tətbiqi, yanğın və fövqəladə hallarda davranış qaydaları, həmçinin ekoloji və istehsalat təhlükəsizliyi sahəsində zəruri bilik və bacarıqlar qazandırır.

• mühazirə
• problem-based learning
• təqdimatlar
• laboratoriya işi

Təlim nəticəsi əlavə edilməyib.

1. 1.
   HFT kursuna giriş. HFT–nin nəzəri əsasları. Əsas anlayışlar. Təhlükələrin toksonomiyası, siyahısı, kvali¬fika¬si¬ya¬sı, səbəb və nəticələri. Risk nəzəriyyəsinin əsas müd¬dəa¬ları. Riskin münasib konsepsiyası. Riskin idarə olun¬ma¬sı, «səbəb və təhlükələr ağacı» sistemləri. Təhlükəsiz¬lik fəaliyyətinin təmin olunmasının prinsipləri, üsulları və vasitələri.Mühazirə

   Bu mövzu HFT-nin nəzəri əsaslarını, təhlükələrin növlərini, yaranma səbəblərini və mümkün nəticələrini, həmçinin risk anlayışı və onun idarə olunması üsullarını izah edir. Eyni zamanda təhlükəsizliyin təmin edilməsi üçün istifadə olunan prinsiplər, metodlar və «səbəb–təhlükə ağacı» kimi sistemlər öyrənilir.

2. 2.
   HFT-in ekoloji əsasları.HFT-in təbii aspektləri. Ekoloji aspektlərin təbiət və cəmiyyətlə qarşılıqlı əlaqəsi. Qlobal ekoloji problemlər.Mühazirə

   Bu mövzu HFT-nin ekoloji və təbii əsaslarını, insan fəaliyyətinin ətraf mühitə təsirini və təbiət–cəmiyyət münasibətlərini öyrənir. Eyni zamanda iqlim dəyişikliyi, çirklənmə və təbii resursların tükənməsi kimi qlobal ekoloji problemlər araşdırılır.

3. 3.
   HFT-nin idarə olunmasının metodiki əsasları. HFT-nin erqono¬mik əsasları informasiya uyğunluğu. (Biofiziki uyğunluq, fəza-antropometrik uyğunluq, texniki–estetik uyğunluq). Fəaliyyət təh¬lükəsizliyinin psixologiyası. İnsan – «insan-mühit» sisteminin elementidir.Mühazirə

   Bu mövzu HFT-nin idarə olunmasının metodiki və erqonomik əsaslarını, insanla texniki sistem və ətraf mühit arasında informasiya, biofiziki, antropometrik və estetik uyğunluğu izah edir. Eyni zamanda insan amilinin təhlükəsiz fəaliyyətə təsiri və «insan–mühit» sistemində psixoloji xüsusiyyətlər araşdırılır.

4. 4.
   Atmosfer çirkləndiricilərinin ümumi xarakteristikası. Toztutucu qurğular.Mühazirə

   Bu mövzu atmosferi çirkləndirən əsas maddələrin növlərini, mənbələrini və insan sağlamlığına, eləcə də ətraf mühitə təsirlərini izah edir. Eyni zamanda havadakı toz hissəciklərinin tutulması üçün istifadə olunan toztutucu qurğuların iş prinsipləri öyrənilir.

5. 5.
   Əmək mühafizəsi üzrə hüquqi və təşkilati məsələlər. Dövlət nəzarət orqanları. İstehsalat zədələnmələri və peşə xəstəlikləri.Mühazirə

   Bu mövzu əmək mühafizəsinin hüquqi və təşkilati əsaslarını, işəgötürən və işçilərin təhlükəsizlik sahəsində hüquq və vəzifələrini, həmçinin dövlət nəzarət orqanlarının funksiyalarını öyrənir. Eyni zamanda istehsalat zədələnmələrinin və peşə xəstəliklərinin yaranma səbəbləri, nəticələri və qarşısının alınması tədbirləri izah olunur.

6. 6.
   Zədələnmələrin təhlil üsulları. İstehsalatda sağlam əmək şəraitinə verilən tələblər.Lab. Hava axininin sürətinin təyini.Mühazirə

   Bu mövzu istehsalat zədələnmələrinin səbəblərinin müəyyənləşdirilməsi və onların təhlil üsullarını, həmçinin sağlam və təhlükəsiz əmək şəraitinə verilən əsas tələbləri öyrənir. Laboratoriya işində iş mühitində hava axınının sürətinin ölçülməsi və qiymətləndirilməsi aparılır.

7. 7.
   Yanğın təhlükəsizliyinin əsasları. Partlayış və onun həd-ləri. Yanğın təhlükəsinə görə müəssisələrin kateqoriyaları .Mühazirə

   Bu mövzu yanğınların yaranma səbəblərini, yanğın təhlükəsizliyinin əsas prinsiplərini, partlayış prosesini və onun təhlükəli təsirlərini öyrənir. Eyni zamanda müəssisələrin yanğın və partlayış təhlükəsinə görə kateqoriyalara bölünməsi meyarları izah olunur.

8. 8.
   Yanğın söndürən vasitələr, söndürücülər.Avtomatik yanğın söndürən vasitələr.Drençer,sprinkler qurğuları. Lab.Kimyəvi və hava-mexaniki köpüyün keyfiyyətinin yoxlanilmasi.Mühazirə

   Bu mövzu yanğının söndürülməsində istifadə olunan ilkin və avtomatik vasitələri, müxtəlif tipli yanğınsöndürənlərin, drençer və sprinkler qurğularının iş prinsiplərini öyrənir. Laboratoriya işində kimyəvi və hava-mexaniki köpüyün keyfiyyət göstəriciləri yoxlanılır.

9. 9.
   İş yerlərinin metereoloji parametrləri və onların təmini. İstehsalat otaqlarının ventilyasiyası və isidilməsi. Lab.Havanin temperaturunun və nisbi nəmliyinin təyini.Mühazirə

   Bu mövzu iş yerlərində temperatur, rütubət, hava axınının sürəti və istilik şüalanması kimi meteoroloji parametrləri, onların insan sağlamlığına və əmək məhsuldarlığına təsirini öyrənir. Eyni zamanda istehsalat otaqlarında optimal mikroiqlimin yaradılması üçün ventilyasiya və isitmə sistemlərinin təşkili prinsipləri izah olunur.

10. 10.
    Səslərin və titrəyişlərin zərərli təsirləri və onlarla mübarizə tədbirləri.Mühazirə

    Bu mövzu istehsalatda səs-küy və titrəyişlərin yaranma mənbələrini, onların insan sağlamlığına və əmək qabiliyyətinə mənfi təsirlərini öyrənir. Eyni zamanda bu təsirlərin azaldılması üçün tətbiq olunan texniki, təşkilati və fərdi mühafizə tədbirləri izah olunur.

11. 11.
    Elektromaqnit, ionlaşdırıcı və radioaktiv şüalanmalardan mühafizə.Mühazirə

    Bu mövzu elektromaqnit, ionlaşdırıcı və radioaktiv şüalanmaların mənbələrini, insan sağlamlığına zərərli təsirlərini və təhlükəsizlik normalarını öyrənir. Eyni zamanda şüalanmadan mühafizənin məsafə, vaxtın məhdudlaşdırılması, ekranlaşdırma və fərdi mühafizə vasitələri kimi əsas üsulları izah olunur.

12. 12.
    Elektrik təhlükəsizliyinin əsasları. Elektrik təhlükəsiz¬li¬yi¬nin təmin olunması üçün texniki və təşkilati üsullar. Elektrik təhlükəsizliyinə görə sinif¬lər. Mühazirə

    Bu mövzu elektrik cərəyanının insan orqanizminə təhlükəli təsirlərini, elektrik zədələnmələrinin yaranma səbəblərini və elektrik təhlükəsizliyinin əsas prinsiplərini öyrənir. Eyni zamanda təhlükəsizliyin təmin edilməsi üçün texniki və təşkilati tədbirlər, eləcə də elektrik avadanlıqlarının mühafizə sinifləri izah olunur.

13. 13.
    Dövlət müstəqilliyinin bərpa edilməsi. Azərbaycan-Ermənistan müharibəsinin ilk dövrü mövzusuMühazirə

    XX əsrin 90-cı illərində Azərbaycanın yenidən öz müstəqilliyini bərpa etməsi prosesini, müstəqil dövlət quruculuğunun əsas mərhələlərini öyrənir. Bununla bərabər Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsi gedişində baş verən hərbi-siyasi hadisələr və onların ölkənin sonrakı inkişafına təsiri nəzərdən keçirilir.

14. 14.
    Lab. 1. Hava axininin sürətinin təyini.Laboratoriya

    Laboratoriya işində iş mühitində hava axınının sürətinin ölçülməsi üsulları və istifadə olunan cihazların iş prinsipləri öyrənilir. Alınmış nəticələr əsasında hava hərəkətinin əmək şəraitinə təsiri qiymətləndirilir.

15. 15.
    Lab.2. Kimyəvi və hava-mexaniki köpüyün keyfiyyətinin yoxlanilmasi.Laboratoriya

    Laboratoriya işində kimyəvi və hava-mexaniki köpüyün alınma üsulları, əsas keyfiyyət göstəriciləri və yanğınsöndürmə qabiliyyəti yoxlanılır. Təcrübə zamanı köpüyün davamlılığı, genişlənmə əmsalı və səthi örtmə xüsusiyyətləri qiymətləndirilir.

16. 16.
    Lab.3. Havanin temperaturunun və nisbi nəmliyinin təyini.Laboratoriya

    Laboratoriya işində iş mühitinin temperaturunun və nisbi nəmliyinin ölçülməsi üsulları, həmçinin istifadə olunan cihazların iş prinsipləri öyrənilir. Alınmış nəticələr əsasında otağın mikroiqlim şəraiti qiymətləndirilir.

17. 17.
    Lab.4. Təbii işiqlandirmanin təyiniLaboratoriya

    Laboratoriya işində istehsalat və tədris otaqlarında təbii işıqlandırma səviyyəsinin ölçülməsi və təbii işıqlanma əmsalının müəyyən edilməsi üsulları öyrənilir. Alınmış nəticələr əsasında işıqlandırmanın normativ tələblərə uyğunluğu qiymətləndirilir.

18. 18.
    Lab.5. Süni işiqlandirmanin hesablanmasi.Laboratoriya

    Laboratoriya işində istehsalat və tədris otaqları üçün süni işıqlandırmanın hesablanması üsulları, işıq mənbələrinin seçilməsi və işıqlandırma qurğularının yerləşdirilməsi prinsipləri öyrənilir. Hesablama zamanı tələb olunan işıqlanma səviyyəsi, lampaların sayı və gücü müəyyən edilir.

19. 19.
    HFT fənni haqqında anlayışıSərbəst iş

    HFT — Həyat fəaliyyətinin təhlükəsizliyi insanın məişətdə, istehsalatda və ətraf mühitdə qarşılaşdığı təhlükələrin öyrənilməsi, qiymətləndirilməsi və qarşısının alınması yollarını araşdıran fəndir.

20. 20.
    HFT–nin ekoloji və erqonomik əsaslarıSərbəst iş

    Bu mövzu HFT-nin ekoloji və erqonomik əsaslarını, insan fəaliyyətinin ətraf mühitə təsirini və iş şəraitinin insanın fiziki, psixoloji və antropometrik xüsusiyyətlərinə uyğun təşkilini öyrənir. Eyni zamanda sağlam, rahat və təhlükəsiz fəaliyyət mühitinin yaradılması prinsipləri izah olunur.

21. 21.
    Əmək mühafizəsi üzrə qanunvericiliyin əsaslarıSərbəst iş

    Bu mövzu əmək mühafizəsi sahəsində qüvvədə olan qanunvericilik tələblərini, işəgötürən və işçilərin hüquq və vəzifələrini, həmçinin təhlükəsiz əmək şəraitinin yaradılması qaydalarını öyrənir. Eyni zamanda əmək mühafizəsi normalarına əməl olunmasına görə məsuliyyət və dövlət nəzarəti məsələləri izah olunur.

22. 22.
    İstehsalatda sağlam əmək şəraitiSərbəst iş

    Bu mövzu istehsalat müəssisələrində işçilərin sağlamlığının qorunması üçün yaradılan təhlükəsiz və əlverişli əmək şəraitini öyrənir. Buraya iş yerlərinin düzgün təşkili, mikroiqlim, işıqlandırma, səs-küy, ventilyasiya və sanitariya-gigiyena tələbləri daxildir.

23. 23.
    İstehsalat otaqlarının işıqlandırılmasıSərbəst iş

    Bu mövzu istehsalat otaqlarında təbii, süni və birləşdirilmiş işıqlandırmanın təşkili prinsiplərini, işıqlandırma sistemlərinin növlərini və iş şəraitinə təsirini öyrənir. Eyni zamanda iş yerlərində tələb olunan işıqlanma səviyyəsinin təmin edilməsi və normativ göstəricilərə uyğunluğu izah olunur.

24. 24.
    İstehsalatda səs – küyü.Sərbəst iş

    Bu mövzu istehsalatda səs-küyün yaranma mənbələrini, əsas göstəricilərini və insan sağlamlığına, əmək qabiliyyətinə təsirini öyrənir. Eyni zamanda səs-küyün azaldılması üçün tətbiq olunan texniki, təşkilati və fərdi mühafizə tədbirləri izah olunur.

25. 25.
    İş yerlərində titrəyişləri yaradan səbəblərSərbəst iş

    Bu mövzu iş yerlərində titrəyişlərin yaranma səbəblərini, əsas mənbələrini və onların insan sağlamlığına, əmək qabiliyyətinə təsirini öyrənir. Eyni zamanda avadanlıqların düzgün quraşdırılmaması, balanssızlıq, mexaniki aşınma və istehsal prosesləri nəticəsində yaranan titrəyişlər izah olunur.

26. 26.
    Elektrik təhlükəsizliyinin əsaslarıSərbəst iş

    Bu mövzu elektrik cərəyanının insan orqanizminə təsirini, elektrik zədələnmələrinin əsas səbəblərini və təhlükəli vəziyyətlərin yaranma şəraitini öyrənir. Eyni zamanda elektrik avadanlıqları ilə təhlükəsiz işləmə qaydaları və əsas mühafizə vasitələri izah olunur.

27. 27.
    Yanğın təhlükəsizliyinin əsaslarıSərbəst iş

    Bu mövzu yanğınların yaranma səbəblərini, yanma prosesinin xüsusiyyətlərini və əsas yanğın təhlükələrini öyrənir. Eyni zamanda yanğının qarşısının alınması, söndürülməsi və insanların təhlükəsiz təxliyəsinin təşkili prinsipləri izah olunur.

28. 28.
    Təzyiq altında işləyən qurğular, qaz balonları, kompressorlar və onlarla işləyən zaman təhlükəsizlik qaydalarıSərbəst iş

    Bu mövzu təzyiq altında işləyən qurğuların, qaz balonlarının və kompressorların təhlükəsiz istismarı qaydalarını, onların yaratdığı əsas riskləri və qəza səbəblərini öyrənir. Eyni zamanda avadanlıqların yoxlanılması, saxlanılması, daşınması və istifadəsi zamanı görülən mühafizə tədbirləri izah olunur.

Ədəbiyyat əlavə edilməyib.