Kimyəvi proseslərin layihələndirilməsiSillabus

Fənn kodu

İF-3053y

Kredit

4

Tələbənin iş yükü

120

Semestr

Payız semestri

Akademik il

2025-2026

Fənnin tipi

—

Təhsil forması

Əyani

Tədris dili

Azərbaycan

Auditoriyadaxili saatlar

a) Mühazirə - 30 saat b) Seminar- 15 saat

Auditoriyadan kənar saatlar

a) TSİ- 45 saat b) MRTSİ- 30 saat

“Kimyəvi proseslərin layihələndirilməsi” fənni aşağıdakı mövzular üzrə tədris olunur: 1. Giriş. Kimyəvi proseslərin layihələdirilməsi fənninin predmeti; 2. Kimya sənayesinin layihələndirilməsinin əsas mərhələləri və təşkili; 3. Müəssisələrin yerləşdiyi ərazinin seçilməsi və tikinti sahələri; 4. Ətraf mühitin qorunması üçün layihə sənədlərinin hazırlanması. Ekoloji proqnozlaşdırma; 5. Texnoloji istehsal sxemi; 6. Texnoloji prosesin prinsipial sxeminin tərtib edilməsi; 7. Texnoloji avadanlıqların yerləşdirilməsi; 8. Kimyəvi istehsalın layihələndirmə üsulları; 9. Mürəkkəb reaksiyalarda seçicilik və çıxım; 10. Layihənin ekoloji bölməsinin hazırlanması zamanı əsas ekoloji tələblər

• mühazirə
• seminar
• komanda işi
• təqdimatlar

1. 1

   CLO 1: Kimya sənayesində layihələndirmənin əsas prinsiplərini, mərhələlərini və normativ tələblərini izah edir.

2. 2

   CLO 2: Kimya müəssisələrinin yerləşdirilməsi, istehsal sahələrinin seçilməsi və texnoloji avadanlıqların yerləşdirilməsi prinsiplərini təhlil edir.

3. 3

   CLO 3: Kimyəvi istehsal prosesləri üçün texnoloji və prinsipial sxemləri hazırlayır və layihələndirmə sənədlərini tərtib edir.

4. 4

   CLO 4: Mürəkkəb kimyəvi reaksiyalarda seçicilik, çıxım və proses səmərəliliyini qiymətləndirərək layihə həllərini əsaslandırır.

5. 5

   CLO 5: Kimyəvi istehsal layihələrinin hazırlanmasında ətraf mühitin mühafizəsi, ekoloji proqnozlaşdırma və təhlükəsizlik tələblərini tətbiq edir.

6. 6

   CLO 6: Kimya mühəndisliyi layihələrini texniki, iqtisadi və ekoloji baxımdan qiymətləndirərək optimal layihə qərarları qəbul edir.

1. 1.
   1. Giriş. Layihələndirmənin əsasları. Anlayışlar, prinsiplərMühazirə

   Layihə və layihələndirmə anlayışları. Layihələndirmənin məqsədi və əhəmiyyəti. Layihələndirmənin elm, texnika və istehsalatda rolu. İlkin tələblərin müəyyən edilməsi. Texniki tapşırığın hazırlanması. Layihənin hazırlanması və qiymətləndirilməsi. Sınaq və tətbiq mərhələləri.

   • Mövzunun öyrənilməsi nəticəsində tələbə: layihələndirmə anlayışını, onun məqsədini və əsas mərhələlərini izah edə bilir; layihə sənədlərinin hazırlanması prinsiplərini və tərkibini müəyyən edə bilir; layihələndirmənin əsas prinsiplərini (texniki məqsədəuyğunluq, iqtisadi səmərəlilik, təhlükəsizlik, ekoloji tələblər və etibarlılıq) izah edə bilir; layihə prosesində istifadə olunan əsas anlayışları və terminləri düzgün tətbiq edə bilir; texniki obyektlərin layihələndirilməsi zamanı verilən tələbləri təhlil edə bilir; layihə qərarlarının seçilməsində texniki-iqtisadi göstəriciləri qiymətləndirə bilir; layihələndirmə mərhələləri arasında əlaqəni müəyyən edə və onların ardıcıllığını izah edə bilir; müasir layihələndirmə üsullarının və kompüter texnologiyalarının tətbiq sahələrini müəyyən edə bilir; təhlükəsizlik, enerji səmərəliliyi və ətraf mühitin mühafizəsi prinsiplərini layihə prosesində nəzərə ala bilir.
2. 2.
   2. Kimya sənayesinin layihələndirilməsinin əsas mərhələləri və təşkili.Mühazirə

   Kimya müəssisələrinin yaradılması və inkişafında layihələndirmənin rolu. Layihələndirmənin məqsədi və vəzifələri. Texnoloji proseslərin təhlükəsiz, səmərəli və iqtisadi təşkili. Texniki-iqtisadi əsaslandırma. Texniki tapşırığın hazırlanması.

   • Mövzunun öyrənilməsi nəticəsində tələbə: kimya sənayesində layihələndirmə prosesinin əsas mərhələlərini izah edə bilir; layihələndirmənin ilkin hazırlıq, texniki-iqtisadi əsaslandırma, texniki layihə və işçi sənədlərin hazırlanması mərhələlərini fərqləndirə bilir; kimya müəssisələrinin layihələndirilməsində əsas texniki, iqtisadi və ekoloji tələbləri müəyyən edə bilir; istehsal proseslərinin layihələndirilməsi zamanı texnoloji sxemlərin hazırlanması prinsiplərini izah edə bilir; layihə təşkilatlarının və müxtəlif mütəxəssislərin layihələndirmə prosesində rolunu müəyyən edə bilir; avadanlıqların seçilməsi, istehsal gücünün hesablanması və texnoloji proseslərin optimallaşdırılması prinsiplərini tətbiq edə bilir; layihələndirmə zamanı təhlükəsizlik, əməyin mühafizəsi və ətraf mühitin qorunması tələblərini qiymətləndirə bilir; kimya sənayesi obyektlərinin tikintisi və istismara verilməsi mərhələlərini izah edə bilir; müasir avtomatlaşdırılmış layihələndirmə sistemlərinin (CAD) tətbiq imkanlarını müəyyən edə bilir; layihə qərarlarının texniki-iqtisadi səmərəliliyini təhlil edə bilir.
3. 3.
   4. Ekoloji proqnozlaşdırmaMühazirə

   Ətraf mühitin qorunması üçün layihə sənədlərinin hazırlanması. Ekoloji proqnozlaşdırma.

   • Mövzunun öyrənilməsi nəticəsində tələbə: ekoloji proqnozlaşdırmanın mahiyyətini, məqsədini və vəzifələrini izah edə bilir; ekoloji proqnozların hazırlanması üçün istifadə olunan əsas metodları müəyyən edə bilir; ətraf mühit dəyişikliklərinin səbəblərini və mümkün nəticələrini təhlil edə bilir; ekoloji monitorinq məlumatlarını qiymətləndirə bilir; sənaye fəaliyyətinin ətraf mühitə təsirini proqnozlaşdıra bilir; ekoloji riskləri müəyyən edə və onların azaldılması yollarını təklif edə bilir; ekoloji modelləşdirmə və statistik təhlil üsullarının tətbiq sahələrini izah edə bilir; ətraf mühitin mühafizəsi üzrə qərarların qəbulunda ekoloji proqnozların rolunu qiymətləndirə bilir.
4. 4.
   5. Texnoloji istehsal sxemi.Mühazirə

   Texnoloji istehsal sxemi. İstehsalın texnoloji sxeminin aspektləri və komponentləri.

   • Mövzunun öyrənilməsi nəticəsində tələbə: texnoloji istehsal sxeminin mahiyyətini və məqsədini izah edə bilir; istehsal prosesinin əsas mərhələlərini və onların ardıcıllığını müəyyən edə bilir; texnoloji sxemlərin əsas növlərini fərqləndirə bilir; xammal, yarımfabrikat və hazır məhsul axınlarını sxem üzərində göstərə bilir; əsas və köməkçi avadanlıqların texnoloji prosesdə rolunu izah edə bilir; texnoloji proseslərin səmərəliliyinə təsir edən amilləri təhlil edə bilir; istehsal sxemlərinin hazırlanmasında təhlükəsizlik və ekoloji tələbləri nəzərə ala bilir; texnoloji sxemlər əsasında istehsal prosesinin quruluşunu qiymətləndirə bilir.
5. 5.
   6. Texnoloji prosesin prinsipial sxeminin tərtib edilməsi.Mühazirə

   Prinsipial sxemin mahiyyəti və məqsədi. İstehsal prosesində əsas əməliyyatların və əlaqələrin qrafik təsviri. Xammaldan hazır məhsula qədər prosesin ardıcıllığının göstərilməsi.

   • Mövzunun öyrənilməsi nəticəsində tələbə: texnoloji prosesin prinsipial sxeminin məqsədini və əhəmiyyətini izah edə bilir; prinsipial sxemin əsas elementlərini və tərtib qaydalarını müəyyən edə bilir; texnoloji əməliyyatların ardıcıllığını sxem şəklində göstərə bilir; xammal, aralıq məhsul və hazır məhsul axınlarını müəyyən edə bilir; əsas texnoloji aparatların sxemdə göstərilmə prinsiplərini tətbiq edə bilir; maddi və enerji balanslarının sxemin hazırlanmasındakı rolunu izah edə bilir; texnoloji prosesin səmərəliliyini və təhlükəsizlik göstəricilərini qiymətləndirə bilir; layihələndirmə zamanı texniki və ekoloji tələbləri nəzərə ala bilir.
6. 6.
   7. Texnoloji avadanlıqların və istehsalın yerləşdirilməsi.Mühazirə

   Avadanlıqların istehsalat sahəsində düzgün yerləşdirilməsinin məqsədi. İstehsal prosesinin fasiləsiz və səmərəli təşkili. Avadanlıqların yerləşdirilməsinə təsir edən amillər. İstehsal sahələrinin təşkili.

7. 7.
   8. Kimyəvi avadanlıqların yerləşdirilməsi üsulları.Mühazirə

   Kimyəvi avadanlıqların yerləşdirilməsi üsulları. Bağlı, açıq və qarışıq istehsal sahələri.

   • Mövzunun öyrənilməsi nəticəsində tələbə: kimyəvi avadanlıqların yerləşdirilməsinin əsas prinsiplərini izah edə bilir; avadanlıqların yerləşdirilməsi üsullarını (xətti, blok, mərtəbəli və s.) fərqləndirə bilir; texnoloji prosesin ardıcıllığına uyğun avadanlıq yerləşdirmə sxemlərini təhlil edə bilir; istehsal sahəsinin planlaşdırılmasına təsir edən texniki və iqtisadi amilləri müəyyən edə bilir; avadanlıqların yerləşdirilməsində təhlükəsizlik və ekoloji tələbləri tətbiq edə bilir; texniki xidmət, təmir və istismar imkanlarını nəzərə alaraq yerləşdirmə qərarları verə bilir; kimyəvi istehsal sahələrinin səmərəli təşkili üçün uyğun yerləşdirmə üsulunu seçə bilir.
8. 8.
   7. Texnoloji avadanlıqların və istehsalın yerləşdirilməsi.Mühazirə

   Mühazirə zamanı texnoloji avadanlıqların istehsal prosesinin ardıcıllığına uyğun yerləşdirilməsi, material və enerji axınlarının təşkili, avadanlıqlar arasında optimal məsafələrin müəyyən edilməsi və istehsal sahələrinin səmərəli istifadəsi məsələləri araşdırılır.

   • Mövzunun öyrənilməsi nəticəsində tələbə: texnoloji avadanlıqların yerləşdirilməsinin əsas prinsiplərini izah edə bilir; istehsal sahələrinin planlaşdırılması və təşkili qaydalarını müəyyən edə bilir; avadanlıqların texnoloji prosesin ardıcıllığına uyğun yerləşdirilməsinin əhəmiyyətini izah edə bilir; istehsal sahəsində maddi, enerji və nəqliyyat axınlarını təhlil edə bilir; avadanlıqların yerləşdirilməsində təhlükəsizlik və sanitariya tələblərini tətbiq edə bilir; əsas və köməkçi istehsal sahələrinin funksiyalarını fərqləndirə bilir; istehsal sahələrinin səmərəli istifadəsi üçün uyğun yerləşdirmə qərarları verə bilir; texnoloji avadanlıqların yerləşdirilməsinə təsir edən texniki-iqtisadi amilləri qiymətləndirə bilir.
9. 9.
   Mühazirə 9. Kimyəvi istehsalın layihələndirmə üsulları.Mühazirə

   Mühazirə zamanı kimyəvi istehsalın layihələndirilməsinin mərhələləri, ilkin məlumatların toplanması, texnoloji proseslərin seçilməsi, maddi və enerji balanslarının hazırlanması, avadanlıqların hesablanması və seçilməsi üsulları araşdırılır.

   • Mövzunun öyrənilməsi nəticəsində tələbə: kimyəvi istehsalın layihələndirilməsinin məqsədini və əsas mərhələlərini izah edə bilir; layihələndirmədə istifadə olunan əsas üsulları (analitik, hesablama, modelləşdirmə və optimallaşdırma) fərqləndirə bilir; texnoloji proseslərin seçilməsi və qiymətləndirilməsi prinsiplərini tətbiq edə bilir; maddi və enerji balanslarının layihələndirmədə əhəmiyyətini izah edə bilir; texnoloji avadanlıqların seçilməsi və hesablanması üsullarını müəyyən edə bilir; layihə qərarlarının texniki-iqtisadi səmərəliliyini qiymətləndirə bilir; avtomatlaşdırılmış layihələndirmə sistemlərinin tətbiq imkanlarını izah edə bilir; kimyəvi istehsal layihələrində təhlükəsizlik və ekoloji tələbləri nəzərə ala bilir.
10. 10.
    Mühazirə 10. Kimyəvi layihələndirmədən əvvəl istehsal.Mühazirə

    Mühazirə zamanı layihələndirmədən əvvəl həyata keçirilən texniki-iqtisadi əsaslandırma, xammal və enerji mənbələrinin qiymətləndirilməsi, istehsal gücünün müəyyən edilməsi, məhsulun bazar tələbatının öyrənilməsi və texnoloji proseslərin ilkin seçilməsi məsələləri araşdırılır.

    • Mövzunun öyrənilməsi nəticəsində tələbə: kimyəvi layihələndirmədən əvvəl aparılan hazırlıq mərhələlərini izah edə bilir; ilkin texniki-iqtisadi məlumatların toplanması və təhlili üsullarını müəyyən edə bilir; xammal, enerji və su ehtiyatlarının istehsal üçün əhəmiyyətini qiymətləndirə bilir; istehsal gücünün və məhsul tələbatının müəyyən edilmə prinsiplərini izah edə bilir; texnoloji proseslərin ilkin seçilməsi meyarlarını tətbiq edə bilir; istehsal sahəsinin seçilməsinə təsir edən amilləri təhlil edə bilir; layihələndirmədən əvvəl ekoloji və təhlükəsizlik tələblərini qiymətləndirə bilir; ilkin layihə məlumatları əsasında səmərəli istehsal qərarları qəbul edə bilir.
11. 11.
    Mühazirə 11. Kimyəvi proseslərin layihələndirilməsi və başlanğıc materiallar üçün tapşırıqların hazırlanması.Mühazirə

    Mühazirə zamanı kimyəvi proseslərin layihələndirilməsinin əsas mərhələləri, texnoloji prosesin seçilməsi, ilkin məlumatların toplanması, xammal və məhsul xüsusiyyətlərinin müəyyən edilməsi, istehsal gücünün hesablanması və texnoloji tələblərin formalaşdırılması məsələləri araşdırılır.

    • Mövzunun öyrənilməsi nəticəsində tələbə: kimyəvi proseslərin layihələndirilməsinin əsas mərhələlərini izah edə bilir; layihələndirmə üçün tələb olunan ilkin məlumatları müəyyən edə bilir; başlanğıc materiallar üzrə texniki tapşırıqların hazırlanma prinsiplərini izah edə bilir; xammal, məhsul və texnoloji proses göstəricilərinə olan tələbləri müəyyən edə bilir; texnoloji proseslərin seçilməsində əsas meyarları tətbiq edə bilir; layihə tapşırıqlarında texniki, iqtisadi və ekoloji göstəriciləri qiymətləndirə bilir; istehsal proseslərinin layihələndirilməsi üçün zəruri sənədlərin hazırlanmasını izah edə bilir; layihə qərarlarının əsaslandırılması və optimallaşdırılması üsullarını tətbiq edə bilir.
12. 12.
    Mühazirə 12. Eskiz texnoloji sxemi. İstehsal mərhələlərinə görə maddi və istilik balanslarının hesablanması.Mühazirə

    Mühazirə zamanı eskiz texnoloji sxemin mahiyyəti, onun layihələndirmə prosesində rolu və hazırlanma ardıcıllığı izah edilir. Sxemdə əsas texnoloji əməliyyatların, avadanlıqların, xammal, aralıq məhsul və hazır məhsul axınlarının göstərilməsi qaydaları araşdırılır.

    • Mövzunun öyrənilməsi nəticəsində tələbə: eskiz texnoloji sxemin məqsədini və layihələndirmədə rolunu izah edə bilir; texnoloji prosesin əsas mərhələlərini sxem şəklində göstərə bilir; xammal, yarımfabrikat və hazır məhsul axınlarını müəyyən edə bilir; istehsal mərhələləri üzrə maddi balans tərtib edə bilir; maddələrin daxilolma və çıxış miqdarlarını, itkiləri hesablaya bilir; istilik balansının əsas prinsiplərini və hesablanma üsullarını izah edə bilir; enerji sərfiyyatını və istilik itkilərini qiymətləndirə bilir; balans nəticələrinə əsasən texnoloji proseslərin səmərəliliyini təhlil edə bilir; layihələndirmə zamanı alınmış hesablamalardan düzgün istifadə edə bilir.
13. 13.
    Mühazirə 13. Kimyəvi texnoloji proseslərin optimallaşdı- rılmasının əsas konsepsiyası və müddəaları.Mühazirə

    Mühazirə zamanı texnoloji proseslərin optimallaşdırılması anlayışı, optimallaşdırma meyarları və məhdudiyyətləri araşdırılır. İstehsal proseslərində məhsuldarlığın artırılması, enerji və xammal sərfinin azaldılması, məhsulun keyfiyyətinin yüksəldilməsi və ekoloji təsirlərin minimuma endirilməsi kimi məqsədlər izah edilir.

    • Mövzunun öyrənilməsi nəticəsində tələbə: kimyəvi texnoloji proseslərin optimallaşdırılması anlayışını və məqsədini izah edə bilir; optimallaşdırma meyarlarını və əsas məhdudiyyətləri müəyyən edə bilir; texnoloji proseslərin səmərəliliyinə təsir edən amilləri təhlil edə bilir; optimal texnoloji rejim parametrlərinin seçilməsi prinsiplərini izah edə bilir; riyazi modelləşdirmə və sistemli analiz üsullarının tətbiq sahələrini müəyyən edə bilir; istehsal proseslərində enerji və xammal sərfinin azaldılması yollarını qiymətləndirə bilir; texnoloji proseslərin texniki-iqtisadi göstəricilərini müqayisə edə bilir; optimallaşdırma nəticələrinə əsasən səmərəli layihə və idarəetmə qərarları qəbul edə bilir.
14. 14.
    Mühazirə 14. Mürəkkəb reaksiyalarda seçicilik və çıxışMühazirə

    Mühazirə zamanı mürəkkəb reaksiyaların xüsusiyyətləri, paralel və ardıcıl gedən reaksiyalar, əsas və əlavə məhsulların əmələ gəlməsi mexanizmləri araşdırılır. Reaksiya seçiciliyinin əsas məhsulun alınmasına yönəlmiş proseslərin idarə edilməsində rolu izah edilir. Reaksiya çıxışı, nəzəri və faktiki məhsul miqdarı, xammalın çevrilmə dərəcəsi və məhsuldarlıq anlayışları öyrənilir. Temperatur, təzyiq, katalizator, reagentlərin nisbəti və reaksiya müddəti kimi amillərin seçiciliyə və çıxışa təsiri təhlil olunur.

    • Mövzunun öyrənilməsi nəticəsində tələbə: mürəkkəb kimyəvi reaksiyaların əsas xüsusiyyətlərini izah edə bilir; paralel və ardıcıl reaksiyaları fərqləndirə bilir; seçicilik anlayışının mahiyyətini və texnoloji əhəmiyyətini izah edə bilir; reaksiya çıxışının və məhsuldarlığın hesablanma prinsiplərini tətbiq edə bilir; əsas və əlavə məhsulların əmələ gəlməsinə təsir edən amilləri müəyyən edə bilir; temperatur, təzyiq, katalizator və digər amillərin seçiciliyə təsirini təhlil edə bilir; kimyəvi proseslərin səmərəliliyini qiymətləndirə bilir; məhsul çıxışını artırmaq üçün optimal texnoloji şərait seçə bilir.
15. 15.
    Mühazirə 15. Layihənin ekoloji bölməsinin hazırlanması zamanı əsas ekoloji tələblərMühazirə

    Mühazirə zamanı layihənin ekoloji bölməsinin strukturu, hazırlanma mərhələləri və əsas məzmunu araşdırılır. İstehsal proseslərinin atmosfer havasına, su ehtiyatlarına, torpaq örtüyünə və ekosistemlərə təsirinin qiymətləndirilməsi, tullantıların idarə olunması, emissiyaların azaldılması və təmiz texnologiyaların tətbiqi məsələləri öyrənilir.

    • Mövzunun öyrənilməsi nəticəsində tələbə: layihənin ekoloji bölməsinin məqsədini və strukturunu izah edə bilir; sənaye layihələrində əsas ekoloji tələbləri müəyyən edə bilir; istehsal proseslərinin ətraf mühitə təsirini qiymətləndirə bilir; atmosfer, su və torpaq çirklənməsinin əsas mənbələrini müəyyən edə bilir; tullantıların idarə olunması və azaldılması üsullarını izah edə bilir; ekoloji risklərin qiymətləndirilməsi prinsiplərini tətbiq edə bilir; təmiz texnologiyaların və resursqoruyucu tədbirlərin əhəmiyyətini qiymətləndirə bilir; layihə qərarlarında ekoloji təhlükəsizlik tələblərini nəzərə ala bilir.
16. 16.
    Məşğələ 1. Layihələndirmənin əsasları. Anlayışlar, prinsiplər, ekoloji əsaslandırmaMəşğələ

    Layihə və layihələndirmə anlayışları. Layihələndirmənin məqsədi və əhəmiyyəti. Layihələndirmənin elm, texnika və istehsalatda rolu. İlkin tələblərin müəyyən edilməsi. Texniki tapşırığın hazırlanması. Layihənin hazırlanması və qiymətləndirilməsi. Sınaq və tətbiq mərhələləri.

    • Mövzunun öyrənilməsi nəticəsində tələbə: layihələndirmə anlayışını, onun məqsədini və əsas mərhələlərini izah edə bilir; layihə sənədlərinin hazırlanması prinsiplərini və tərkibini müəyyən edə bilir; layihələndirmənin əsas prinsiplərini (texniki məqsədəuyğunluq, iqtisadi səmərəlilik, təhlükəsizlik, ekoloji tələblər və etibarlılıq) izah edə bilir; layihə prosesində istifadə olunan əsas anlayışları və terminləri düzgün tətbiq edə bilir; texniki obyektlərin layihələndirilməsi zamanı verilən tələbləri təhlil edə bilir; layihə qərarlarının seçilməsində texniki-iqtisadi göstəriciləri qiymətləndirə bilir; layihələndirmə mərhələləri arasında əlaqəni müəyyən edə və onların ardıcıllığını izah edə bilir; müasir layihələndirmə üsullarının və kompüter texnologiyalarının tətbiq sahələrini müəyyən edə bilir; təhlükəsizlik, enerji səmərəliliyi və ətraf mühitin mühafizəsi prinsiplərini layihə prosesində nəzərə ala bilir.
17. 17.
    Məşğələ 2. Kimya sənayesinin layihələndirilməsinin əsas mərhələləri və təşkili.Məşğələ

    Kimya müəssisələrinin yaradılması və inkişafında layihələndirmənin rolu. Layihələndirmənin məqsədi və vəzifələri. Texnoloji proseslərin təhlükəsiz, səmərəli və iqtisadi təşkili. Texniki-iqtisadi əsaslandırma. Texniki tapşırığın hazırlanması.

    • Mövzunun öyrənilməsi nəticəsində tələbə: kimya sənayesində layihələndirmə prosesinin əsas mərhələlərini izah edə bilir; layihələndirmənin ilkin hazırlıq, texniki-iqtisadi əsaslandırma, texniki layihə və işçi sənədlərin hazırlanması mərhələlərini fərqləndirə bilir; kimya müəssisələrinin layihələndirilməsində əsas texniki, iqtisadi və ekoloji tələbləri müəyyən edə bilir; istehsal proseslərinin layihələndirilməsi zamanı texnoloji sxemlərin hazırlanması prinsiplərini izah edə bilir; layihə təşkilatlarının və müxtəlif mütəxəssislərin layihələndirmə prosesində rolunu müəyyən edə bilir; avadanlıqların seçilməsi, istehsal gücünün hesablanması və texnoloji proseslərin optimallaşdırılması prinsiplərini tətbiq edə bilir; layihələndirmə zamanı təhlükəsizlik, əməyin mühafizəsi və ətraf mühitin qorunması tələblərini qiymətləndirə bilir; kimya sənayesi obyektlərinin tikintisi və istismara verilməsi mərhələlərini izah edə bilir; müasir avtomatlaşdırılmış layihələndirmə sistemlərinin (CAD) tətbiq imkanlarını müəyyən edə bilir; layihə qərarlarının texniki-iqtisadi səmərəliliyini təhlil edə bilir.
18. 18.
    Məşğələ 3. Texnoloji istehsal sxemi. İstehsalın texnoloji sxeminin aspektləri və komponentləri.Məşğələ

    Məşğələ zamanı texnoloji istehsal sxeminin əsas elementləri, xammalın istehsalata daxil olmasından hazır məhsulun alınmasına qədər gedən proseslərin ardıcıllığı araşdırılır. Texnoloji proseslərin mərhələləri, əsas və köməkçi avadanlıqların seçilməsi, maddi və enerji axınlarının təşkili haqqında məlumat verilir.

    • Mövzunun öyrənilməsi nəticəsində tələbə: texnoloji istehsal sxeminin mahiyyətini və məqsədini izah edə bilir; istehsal prosesinin əsas mərhələlərini və onların ardıcıllığını müəyyən edə bilir; texnoloji sxemlərin əsas növlərini fərqləndirə bilir; xammal, yarımfabrikat və hazır məhsul axınlarını sxem üzərində göstərə bilir; əsas və köməkçi avadanlıqların texnoloji prosesdə rolunu izah edə bilir; texnoloji proseslərin səmərəliliyinə təsir edən amilləri təhlil edə bilir; istehsal sxemlərinin hazırlanmasında təhlükəsizlik və ekoloji tələbləri nəzərə ala bilir; texnoloji sxemlər əsasında istehsal prosesinin quruluşunu qiymətləndirə bilir.
19. 19.
    Məşğələ 4. Kimyəvi proseslərin layihələndirilməsi və başlanğıc materiallar üçün tapşırıqların hazırlanması.Məşğələ

    Məşğələ zamanı kimyəvi proseslərin layihələndirilməsinin əsas mərhələləri, texnoloji prosesin seçilməsi, ilkin məlumatların toplanması, xammal və məhsul xüsusiyyətlərinin müəyyən edilməsi, istehsal gücünün hesablanması və texnoloji tələblərin formalaşdırılması məsələləri araşdırılır. Başlanğıc materiallar üçün tapşırıqların hazırlanması zamanı prosesin məqsədi, xammalın keyfiyyət göstəriciləri, məhsuldarlıq, enerji və material sərfi, avadanlıqlara olan tələblər, təhlükəsizlik və ekoloji normalar nəzərə alınır.

    • Mövzunun öyrənilməsi nəticəsində tələbə: kimyəvi proseslərin layihələndirilməsinin əsas mərhələlərini izah edə bilir; layihələndirmə üçün tələb olunan ilkin məlumatları müəyyən edə bilir; başlanğıc materiallar üzrə texniki tapşırıqların hazırlanma prinsiplərini izah edə bilir; xammal, məhsul və texnoloji proses göstəricilərinə olan tələbləri müəyyən edə bilir; texnoloji proseslərin seçilməsində əsas meyarları tətbiq edə bilir; layihə tapşırıqlarında texniki, iqtisadi və ekoloji göstəriciləri qiymətləndirə bilir; istehsal proseslərinin layihələndirilməsi üçün zəruri sənədlərin hazırlanmasını izah edə bilir; layihə qərarlarının əsaslandırılması və optimallaşdırılması üsullarını tətbiq edə bilir.
20. 20.
    Məşğələ 5. Eskiz texnoloji sxemi. İstehsal mərhələlərinə görə maddi və istilik balanslarının hesablanması.Məşğələ

    Məşğələdə istehsal mərhələlərinə görə maddi balansların tərtib edilməsi zamanı daxil olan və çıxan maddələrin miqdarının müəyyənləşdirilməsi, itkilərin hesablanması və xammal sərfinin qiymətləndirilməsi öyrənilir. İstilik balanslarının hesablanmasında isə proseslərdə istilik sərfinin, istilik itkilərinin və istilik mübadiləsi avadanlıqlarının seçilməsinin əsasları izah edilir.

    • Mövzunun öyrənilməsi nəticəsində tələbə: eskiz texnoloji sxemin məqsədini və layihələndirmədə rolunu izah edə bilir; texnoloji prosesin əsas mərhələlərini sxem şəklində göstərə bilir; xammal, yarımfabrikat və hazır məhsul axınlarını müəyyən edə bilir; istehsal mərhələləri üzrə maddi balans tərtib edə bilir; maddələrin daxilolma və çıxış miqdarlarını, itkiləri hesablaya bilir; istilik balansının əsas prinsiplərini və hesablanma üsullarını izah edə bilir; enerji sərfiyyatını və istilik itkilərini qiymətləndirə bilir; balans nəticələrinə əsasən texnoloji proseslərin səmərəliliyini təhlil edə bilir; layihələndirmə zamanı alınmış hesablamalardan düzgün istifadə edə bilir.
21. 21.
    Məşğələ 6. Kimyəvi texnoloji proseslərin optimallaşdırılmasının əsas konsepsiyası və müddəaları.Məşğələ

    Məşğələnin məqsədi kimyəvi texnoloji proseslərin optimallaşdırılmasının mahiyyətini, əsas prinsiplərini, üsullarını və istehsalın səmərəliliyinin artırılmasında rolunu öyrənməkdir.

    • Mövzunun öyrənilməsi nəticəsində tələbə: kimyəvi texnoloji proseslərin optimallaşdırılması anlayışını və məqsədini izah edə bilir; optimallaşdırma meyarlarını və əsas məhdudiyyətləri müəyyən edə bilir; texnoloji proseslərin səmərəliliyinə təsir edən amilləri təhlil edə bilir; optimal texnoloji rejim parametrlərinin seçilməsi prinsiplərini izah edə bilir; riyazi modelləşdirmə və sistemli analiz üsullarının tətbiq sahələrini müəyyən edə bilir; istehsal proseslərində enerji və xammal sərfinin azaldılması yollarını qiymətləndirə bilir; texnoloji proseslərin texniki-iqtisadi göstəricilərini müqayisə edə bilir; optimallaşdırma nəticələrinə əsasən səmərəli layihə və idarəetmə qərarları qəbul edə bilir.
22. 22.
    Məşğələ 7. Mürəkkəb reaksiyalarda seçicilik və çıxışMəşğələ

    Məşğələdə reaksiya çıxışı, nəzəri və faktiki məhsul miqdarı, xammalın çevrilmə dərəcəsi və məhsuldarlıq anlayışları öyrənilir. Temperatur, təzyiq, katalizator, reagentlərin nisbəti və reaksiya müddəti kimi amillərin seçiciliyə və çıxışa təsiri təhlil olunur.

    • Mövzunun öyrənilməsi nəticəsində tələbə: mürəkkəb kimyəvi reaksiyaların əsas xüsusiyyətlərini izah edə bilir; paralel və ardıcıl reaksiyaları fərqləndirə bilir; seçicilik anlayışının mahiyyətini və texnoloji əhəmiyyətini izah edə bilir; reaksiya çıxışının və məhsuldarlığın hesablanma prinsiplərini tətbiq edə bilir; əsas və əlavə məhsulların əmələ gəlməsinə təsir edən amilləri müəyyən edə bilir; temperatur, təzyiq, katalizator və digər amillərin seçiciliyə təsirini təhlil edə bilir; kimyəvi proseslərin səmərəliliyini qiymətləndirə bilir; məhsul çıxışını artırmaq üçün optimal texnoloji şərait seçə bilir.
23. 23.
    Məşğələ 8. Layihənin ekoloji bölməsinin hazırlanması zamanı əsas ekoloji tələblərMəşğələ

    Bu məşğələnin məqsədi sənaye layihələrinin ekoloji bölməsinin hazırlanması prinsiplərini, ətraf mühitin mühafizəsi üzrə əsas tələbləri və layihələndirmə zamanı ekoloji amillərin nəzərə alınması üsullarını öyrənməkdir.

24. 24.
    Sərbəst işSərbəst iş

    Sərbəst iş mövzuları tələbələrin sərbəst çalışmaları üçün hazırlanmışdır.

25. 25.
    Sərbəst işSərbəst iş

    Sərbəst işlər tələbələrin müstəqil öyrənmə qabiliyyətinin formalaşmasına, nəzəri biliklərin praktik məsələlərlə əlaqələndirilməsinə və ixtisas üzrə peşəkar hazırlığın artırılmasına xidmət edir.

    • Sərbəst işin yerinə yetirilməsi nəticəsində tələbə: verilmiş mövzu üzrə müstəqil araşdırma apara bilir; elmi və texniki məlumatları toplamaq və sistemləşdirmək bacarığı əldə edir; mövzu üzrə əsas anlayışları və qanunauyğunluqları izah edə bilir; müxtəlif məlumat mənbələrindən səmərəli istifadə edə bilir; əldə etdiyi məlumatları təhlil edərək nəticə çıxara bilir; nəzəri bilikləri praktik məsələlərlə əlaqələndirə bilir; təqdimat və yazılı hesabat hazırlamaq bacarığını inkişaf etdirir; müstəqil qərar qəbul etmə və analitik düşünmə qabiliyyətini formalaşdırır.

1. 1. Ю.И. Нейн, Н.П. Бельская. Основы проектирования химических установок. Екатеринбург, Изд-во Уральского ун-та, 2019, 124с. 2. С.И. Дворецкий, Д. С. Дворецкий, Г. С. Кормильцин, А. А. Пахомов. Основы проектирования химических производств. Москва: Издательский дом «Спектр», 2014, 356с. 3. И.B. Косынцев и др. Основы проектирования химических производств. Учебник для вузов. / под ред. А.И. Михайличенко – М.: ИКЦ, Академкнига, 2010. -371с. 4. Сутягин В.М. Бочкарев В.В. Основы проектирования и оборудование производств органического синтеза. Учебное пособие. - Томск, ТПУ, 2009. -188с. 5. Павлов К.Ф. Примеры и задачи по курсу процессов и аппаратов химической технологии. 2006 6. Рейхсфельд В.О. Еркова Л.Н. Оборудование производств основного органического синтеза и синтетических каучуков. -Л.; Химия,1965. -625с. 7. Иоффе И.Л. Проектирование процессов и аппаратов химической технологии. Учебник для техникумов. -Л.; Химия,1991. -352с. 8. Ахметов С., Сериков Т. и др. Технология и оборудования процессов переработки нефти и газа. Изд-во «Недра», 2006 – 868 с. 9. Оборудования, содержания, основы проектирования химико-технологических процессов защиты биосферы от промышленных выбросов: Уч. Пособие для вузов. Родионов А.И., Кузнецов Ю.П., Зенков В.В., Соловьев Г.С.-М.: Химия, 1985. -352 с. 10. Ветошкин А.Г. Процессы и аппараты защиты окружающей среды. Изд-во «Высшая школа», серия «Для высших учебных заведений», 2008 – 639 с.