İnformasiya təhlükəsizliyi və kibertəhlükəsizliyin hüquqi aspektləriSillabus

Fənn kodu

İF-2208y

Kredit

5

Tələbənin iş yükü

90

Semestr

Yaz semestri

Akademik il

2

Fənnin tipi

Məcburi

Təhsil forması

Əyani

Tədris dili

Azərbaycan

Auditoriyadaxili saatlar

a) 30 saat - mühazirə b) 30 saat - seminar

Auditoriyadan kənar saatlar

a) 45 saat - TSİ b) 45 saat - MRTSİ

Fənn informasiya təhlükəsizliyi və kibertəhlükəsizlik sahəsində yaranan ictimai münasibətlərin hüquqi tənzimlənməsini və bu sahəyə dair normativ-hüquqi bazanın öyrənilməsini nəzərdə tutur. Fənn çərçivəsində informasiya hüququnun əsasları, informasiya sahəsində dövlət siyasəti və milli təhlükəsizlik maraqları, habelə informasiya təhlükəsizliyinin təmin edilməsinin hüquqi mexanizmləri öyrənilir. Tələbələr fərdi məlumatların, dövlət sirri təşkil edən və konfidensial informasiyanın mühafizəsi, eləcə də kritik informasiya infrastrukturunun təhlükəsizliyinə dair hüquqi tələblərlə tanış olurlar. Kibercinayətlərin təsnifatı, kibercinayətkarlığa qarşı mübarizənin hüquqi əsasları və rəqəmsal sübutların hüquqi aspektləri fənnin əsas mövzuları sırasındadır. Eyni zamanda informasiya müharibəsi, kibermüharibə və hibrid müharibələrin hüquqi aspektləri, həmçinin bu sahədə milli və beynəlxalq hüquqi yanaşmalar təhlil edilir. Fənn tələbələrdə müvafiq normativ-hüquqi aktları təhlil etmək və onların informasiya təhlükəsizliyi sahəsində tətbiqini qiymətləndirmək bacarıqlarının formalaşdırılmasına yönəlmişdir.

• mühazirə
• interaktiv müzakirə
• təqdimatlar
• seminar

1. 1

   CLO 1: İnformasiya hüququnun əsasları, mənbələri, hüquq münasibətlərinin elementləri, hüquq normalarının subyektləri barədə biliklər qazanmalı, habelə informasiya sahəsində əsas insan hüquq və azadlıqlarını öyrənməlidir.

2. 2

   CLO 2: Azərbaycan Respublikasında informasiya sahəsində dövlət siyasətinin əsas istiqamətləri, müvafiq strategiya və dövlət proqramları barədə biliklər əldə etməli, eləcə də ölkənin informasiya sahəsində milli təhlükəsizlik maraqları və informasiya təhlükəsizliyi siyasəti ilə bağlı biliklərə yiyələnməlidir.

3. 3

   CLO 3: İnformasiya təhlükəsizliyi və kibertəhlükəsizliklə bağlı rəhbər normativ hüquqi aktlarla tanış olmalı və onların tələblərini bilməlidir.

4. 4

   CLO 4: Kritik informasiya infrastrukturunun təhlükəsizliyinin təmin olunması sahəsində hüquqi və təşkilati məsələlər, eləcə də, infrastruktur obyektlərinin təsnifatlaşdırılması, minimal təhlükəsizlik tələbləri, nəzarət mexanizmləri barədə ümumi biliklərə yiyələnməlidir.

5. 5

   CLO 5: Fərdi məlumatların, eləcə də dövlət sirri təşkil edən və konfidensial informasiyanın, habelə peşə, kommersiya, istintaq və məhkəmə sırrının mühafizəsi sahəsində müvafiq qanunvericiliyin tələblərini bilməli, eləcə də mövcud qanunverciliyinin tələblərinin pozulmasına görə nəzərdə tutulan məsuliyyət tədbirlərini öyrənməlidir.

6. 6

   CLO 6: Kibercinayətlərin anlayışı, təsnifatı, və kibercinayətkarlığa qarşı mübarizənin hüquqi əsasları, habelə informasiya müharibəsi və kibermüharibə anlayışları və onların xüsusiyyətləri, müasir çağırışlar və hibrid müharibələrin hüquqi aspektləri barədə ümumi biliklər əldə etməlidir.

1. 1.
   Giriş. Azərbaycan Respublikasının hüquq sistemiMühazirə

   Mövzu çərçivəsində hüququn anlayışı, mahiyyəti və cəmiyyətdəki rolu, hüquq normalarının əsas xüsusiyyətləri və hüququn mənbələri öyrənilir. Azərbaycan Respublikasının hüquq sisteminin quruluşu və əsas hüquq sahələri haqqında ümumi məlumat verilir. Hüquq münasibətlərinin anlayışı, xüsusiyyətləri və subyektləri, eləcə də hüquq pozuntusunun anlayışı, tərkibi və əsas növləri izah edilir. Həmçinin hüquqi məsuliyyətin anlayışı, əsas əlamətləri və növləri nəzərdən keçirilir.

2. 2.
   İnformasiya hüququnun əsas anlayışlarıMühazirə

   Mövzu çərçivəsində informasiya hüququnun anlayışı, mahiyyəti və müstəqil hüquq sahəsi kimi formalaşmasını şərtləndirən əsas amillər öyrənilir. İnformasiya inqilablarının informasiya hüququnun yaranmasına və inkişafına təsiri nəzərdən keçirilir. İnformasiya hüququnun predmetini təşkil edən ictimai münasibətlər, hüquqi tənzimetmə metodları və vasitələri izah edilir. Həmçinin informasiya hüququnun əsas funksiyaları və sisteminin quruluşu haqqında məlumat verilir.

3. 3.
   İnformasiya hüququ münasibətlərinin elementləriMühazirə

   Mövzu çərçivəsində informasiya hüquq münasibətlərinin anlayışı, quruluşu və əsas elementləri öyrənilir. Bu münasibətlərin formal və faktiki məzmunu, habelə informasiya hüquq münasibətlərinin obyektləri nəzərdən keçirilir. İnformasiya hüququnun obyektlərinə dair əsas konsepsiyalar və onların hüquqi əhəmiyyəti izah edilir. Həmçinin informasiya hüququnda hüquqi faktların anlayışı və mahiyyəti, eləcə də informasiya hüquq münasibətlərinin əsas təsnifat meyarları araşdırılır.

4. 4.
   Azərbaycan Respublikasında informasiya sahəsində dövlət siyasətinin əsas istiqamətləriMühazirə

   Mövzu çərçivəsində informasiya sahəsində dövlət siyasətinin anlayışı, məzmunu, məqsədi və əsas vəzifələri öyrənilir. Azərbaycan Respublikasında dövlətin informasiya siyasətinin əsas istiqamətləri və onun həyata keçirilməsinin hüquqi əsasları nəzərdən keçirilir. İnformasiya sahəsində tənzimləyici funksiyaları həyata keçirən dövlət orqanlarının sistemi və onların səlahiyyətləri izah edilir. Həmçinin informasiya əldə etmək hüququnun təmin olunmasında dövlət orqanlarının rolu, eləcə də dövlətin informasiya siyasətinin əsas istiqamətlərini müəyyən edən qanunlar və digər normativ-hüquqi aktlar araşdırılır.

5. 5.
   İnformasiya sahəsində milli təhlükəsizlik maraqları və informasiya təhlükəsizliyi siyasətiMühazirə

   Mövzu çərçivəsində milli informasiya fəzasının formalaşdırılması və informasiyalaşdırmanın əsas istiqamətləri öyrənilir. İnformasiya proseslərinin inkişafı nəticəsində meydana çıxan ictimai münasibətlərin hüquqi tənzimlənməsi və informasiya sahəsində milli təhlükəsizlik maraqları nəzərdən keçirilir. Azərbaycan Respublikasının informasiya təhlükəsizliyi siyasətinin əsas istiqamətləri, məqsəd və prioritetləri izah edilir. Həmçinin Azərbaycan Respublikasının 2023–2027-ci illər üçün informasiya təhlükəsizliyi və kibertəhlükəsizliyə dair Strategiyasının əsas müddəaları və tətbiq istiqamətləri araşdırılır.

6. 6.
   İnformasiya təhlükəsizliyi sahəsində rəhbər normativ-hüquqi aktlarMühazirə

   Mövzu çərçivəsində Azərbaycan Respublikasında informasiya təhlükəsizliyi sahəsində hüquqi tənzimləmənin əsasını təşkil edən normativ-hüquqi aktlar öyrənilir. “İnformasiya, informasiyalaşdırma və informasiyanın mühafizəsi haqqında”, “Milli təhlükəsizlik haqqında”, “Məlumat azadlığı haqqında” və “İnformasiya əldə etmək haqqında” qanunların əsas müddəaları nəzərdən keçirilir. Bu qanunların informasiya münasibətlərinin tənzimlənməsində və informasiyanın mühafizəsinin təmin edilməsində rolu izah edilir. Həmçinin informasiya sahəsində əsas insan hüquq və azadlıqlarının hüquqi təminat mexanizmləri araşdırılır.

7. 7.
   Kritik informasiya infrastrukturunun təhlükəsizliyinin təmin olunması sahəsində hüquqi məsələlərMühazirə

   Mövzu çərçivəsində Azərbaycan Respublikasında kritik informasiya infrastrukturunun təhlükəsizliyinin təmin edilməsinə dair hüquqi və təşkilati əsaslar öyrənilir. Kritik informasiya infrastrukturunun təhlükəsizliyinin təmin edilməsi qaydaları və bu sahədə səlahiyyətli dövlət orqanlarının funksiyaları nəzərdən keçirilir. Kritik informasiya infrastrukturu subyektlərində informasiya təhlükəsizliyinin idarəetmə sisteminin təşkili və əsas komponentləri izah edilir. Həmçinin kritik informasiya infrastrukturunun təhlükəsizliyi üzrə fəaliyyətin təşkili, idarə olunması və həyata keçirilməsi məsələləri araşdırılır.

8. 8.
   Kritik informasiya infrastrukturu obyektlərinin təsnifatı, minimal təhlükəsizlik tələbləri və nəzarət mexanizmləriMühazirə

   Mövzu çərçivəsində kritik informasiya infrastrukturu obyektlərinin müəyyən edilməsi və təsnifatı prinsipləri öyrənilir. Kritik informasiya infrastrukturunun təhlükəsizliyinin təmin edilməsinə dair ümumi və xüsusi tələblər nəzərdən keçirilir. Kibertəhlükəsizlik xidməti provayderlərinə, onların işçi heyətinə, texnoloji resurslarına və fəaliyyət proseslərinə dair müəyyən edilmiş tələblər izah edilir. Həmçinin kritik informasiya infrastrukturunun təhlükəsizliyinin təmin edilməsi vəziyyətinə nəzarət mexanizmləri və bu sahədə həyata keçirilən qiymətləndirmə tədbirləri araşdırılır.

9. 9.
   Dövlət sirri təşkil edən informasiyanın və konfidensial informasiyanın mühafizəsi sahəsində qanunvericilikMühazirə

   Mövzu çərçivəsində informasiyanın hüquqi rejiminə və mühafizə səviyyəsinə görə təsnifat meyarları öyrənilir. Konfidensial informasiyanın hüquqi tənzimlənməsi və mühafizəsinin əsas metodları nəzərdən keçirilir. Dövlət sirri təşkil edən informasiyanın qorunması sahəsində qanunvericiliyin müəyyən etdiyi əsas tələblər və hüquqi mexanizmlər izah edilir. Həmçinin peşə, kommersiya, istintaq və məhkəmə sirrinin mühafizəsinə dair müvafiq qanunvericilik tələbləri araşdırılır.

10. 10.
    Fərdi məlumatlar sahəsində milli və beynəlxalq qanunvericilikMühazirə

    Mövzu çərçivəsində fərdi məlumatların anlayışı, əsas kateqoriyaları və onların hüquqi mühafizəsi məsələləri öyrənilir. Şəxsi və ailə həyatına dair məlumatların əldə edilməsinə qoyulan hüquqi məhdudiyyətlər və fərdi məlumatların emalı zamanı şəxslərin hüquqları nəzərdən keçirilir. Şəxsin özü haqqında toplanmış məlumatlarla tanış olmaq hüququ və bu hüququn həyata keçirilməsini təmin edən mexanizmlər izah edilir. Həmçinin fərdi məlumatların qorunması sahəsində milli qanunvericilik və GDPR-ın əsas prinsipləri, eləcə də süni intellekt sistemlərində fərdi məlumatların təhlükəsizliyi ilə bağlı hüquqi məsələlər araşdırılır.

11. 11.
    Kibercinayətlərin təsnifatı. Kibercinayətkarlığa qarşı mübarizənin hüquqi əsaslarıMühazirə

    Mövzu çərçivəsində milli və beynəlxalq hüquqda kibercinayətlərin anlayışı, əsas xüsusiyyətləri və təsnifatı öyrənilir. Kibercinayətkarlığın qlobal və milli kontekstdə inkişaf xüsusiyyətləri və hüquqi aspektləri nəzərdən keçirilir. Kibercinayətkarlığa qarşı mübarizə prosesində meydana çıxan spesifik hüquqi və praktiki çətinliklər, eləcə də mövcud imkanlar izah edilir. Həmçinin kibercinayətkarlığa qarşı mübarizə sahəsində milli və beynəlxalq əməkdaşlıq mexanizmləri araşdırılır.

12. 12.
    Rəqəmsal sübutların hüquqi aspektləriMühazirə

    Mövzu çərçivəsində rəqəmsal sübutların anlayışı, əsas xüsusiyyətləri və hüquqi əhəmiyyəti öyrənilir. Rəqəmsal sübutların müəyyənləşdirilməsi, toplanılması və sənədləşdirilməsi proseslərinə dair hüquqi tələblər nəzərdən keçirilir. Bu sübutların bütövlüyünün və etibarlılığının qorunması məqsədilə saxlanılması, istifadə olunması və mühafizəsi prinsipləri izah edilir. Həmçinin rəqəmsal sübutların hüquqi proseslərdə təqdim olunması və sübut kimi qəbul edilməsinə dair əsas məsələlər araşdırılır.

13. 13.
    İnformasiya müharibəsi və kibermüharibə anlayışlarıMühazirə

    Mövzu çərçivəsində informasiya müharibəsi və kibermüharibə anlayışları, onların əsas xüsusiyyətləri və müasir təhlükəsizlik mühitində rolu öyrənilir. Bu anlayışlar klassik müharibə ilə müqayisəli şəkildə nəzərdən keçirilir və aralarındakı əsas fərqlər izah edilir. İnformasiya müharibəsinin əsas istiqamətləri və onun kibermüharibə ilə qarşılıqlı əlaqəsi araşdırılır. Həmçinin kibersilahların anlayışı, xüsusiyyətləri və bubi tələlərinin kiber versiyaları haqqında məlumat verilir.

14. 14.
    İnformasiya təhlükəsizliyi vasitələrinin sertifikatlaşdırılması sistemiMühazirə

    Mövzu çərçivəsində informasiya təhlükəsizliyi vasitələrinin sertifikatlaşdırılması sisteminin məqsədi, əhəmiyyəti və əsas prinsipləri öyrənilir. İnformasiya təhlükəsizliyi vasitələrinin müəyyən edilmiş təhlükəsizlik tələblərinə uyğunluğunun qiymətləndirilməsi və təsdiqlənməsi prosesləri nəzərdən keçirilir. Sertifikatlaşdırmanın əsas mərhələləri və bu prosesdə tətbiq olunan qaydalar izah edilir. Həmçinin informasiya təhlükəsizliyi vasitələrinin etibarlılığının və normativ tələblərə uyğunluğunun təmin edilməsində sertifikatlaşdırma sisteminin rolu araşdırılır.

1. Əliyev Ə.I., Ibrahimova A.N., Məhərrəmov B.A., Məmmədrzalı Ş.S., İnformasiya hüququ. Dərslik. Bakı: Nurlar, 2019, 448 s.
2. Məcidli S.T., Kibercinayətlər. Bakı: 2019. 315 s.
3. İnformasiya-kommunikasiya texnologiyaları sahəsində hüquqi aktlar.(yeni pəncərədə açılır)
4. Dr. Elvin Balacanov, Dr. Təbriz Raufoğlu (Cəfərov), Humay Hüseynova və Vüqar Qədimov. İnformasiya təhlükəsizliyi və kibertəhlükəsizliyin hüquqi aspektləri. Azərbaycan Kibertəhlükəsizlik Təşkilatları Assosiasiyası. Bakı – 2024, 99 s.