İnformasiya təhlükəsizliyinin idarəedilməsi sistemləriSillabus

Fənn kodu

İF-2207y

Kredit

5

Tələbənin iş yükü

90

Semestr

Payız semestri

Akademik il

3

Fənnin tipi

Məcburi

Təhsil forması

Əyani

Tədris dili

Azərbaycan

Auditoriyadaxili saatlar

a) 30 saat - mühazirə b) 30 saat - seminar

Auditoriyadan kənar saatlar

a) 50 saat - TSİ b) 40 saat - MRTSİ

Fənn tələbələrdə informasiya təhlükəsizliyinin idarə edilməsi sistemlərinin (İTİS) yaradılması, tətbiqi və davamlı təkmilləşdirilməsi üzrə nəzəri bilik və praktiki bacarıqların formalaşdırılmasını nəzərdə tutur. Fənn çərçivəsində informasiya təhlükəsizliyi menecmentinin əsas prinsipləri, təşkilatlar üçün əhəmiyyəti və informasiya təhlükəsizliyinin idarə edilməsinin əsas mərhələləri öyrənilir. Tələbələr ISO/IEC 27000 standartlar ailəsi və ISO/IEC 27001:2022 standartının əsas konsepsiyaları, prinsipləri, anlayışları və tələbləri ilə tanış olurlar. İnformasiya təhlükəsizliyinin idarə edilməsi strategiyasının qurulması, İTİS-in planlaşdırılması, təşkili və müəssisənin digər idarəetmə sistemləri ilə inteqrasiyası məsələləri nəzərdən keçirilir. Həmçinin fəaliyyət sahəsinin xüsusiyyətlərinə uyğun olaraq ITIL və COBIT kimi beynəlxalq çərçivələrin təşkilatlarda tətbiqinin rolu və prinsipləri araşdırılır. Fənn tələbələrdə təşkilatın informasiya təhlükəsizliyi ehtiyaclarını müəyyən etmək və müvafiq standartların tələblərinə uyğun idarəetmə yanaşmalarını tətbiq etmək bacarıqlarının formalaşdırılmasına yönəlmişdir.

• mühazirə
• seminar
• təqdimatlar
• interaktiv müzakirə

1. 1

   CLO 1: İnformasiya təhlükəsizliyi menecmentinin nə olduğunu və onun əsas prinsiplərini bilir.

2. 2

   CLO 2: İnformasiya təhlükəsizliyinin idarəedilməsinin təşkilatların üçün vacibliyini və faydalarını başa düşür.

3. 3

   CLO 3: İnformasiya təhlükəsizliyinin idarəedilməsi üzrə yerli və beynəlxalq standartlar ilə tanışdır.

4. 4

   CLO 4: ISO/IEC 27000 standartlar ailəsi barədə məlumatlıdır.

5. 5

   CLO 5: ISO/IEC 27001:2013 standartının əsas konsepsiya və prinsipləri, orada istifadə olunan əsas anlayışları bilir.

6. 6

   CLO 6: ISO/IEC 27001:2013 standartının əsas tələblərini bilir.

1. 1.
   İnformasiya təhlükəsizliyinin idarəedilməsi sistemlərinin (İTMS) təməl anlayışları, hüdudları və arxitekturasıMühazirə

   Mövzu çərçivəsində informasiya təhlükəsizliyinin idarəedilməsi sistemlərinin (İTMS) əsas anlayışları, məqsədi və təşkilatlarda tətbiqinin əhəmiyyəti öyrənilir. İTMS-in əhatə dairəsinin və hüdudlarının müəyyən edilməsi prinsipləri, sistemin əsas komponentləri və ümumi arxitekturası nəzərdən keçirilir. İnformasiya təhlükəsizliyinin təşkilati məqsədlər və biznes prosesləri ilə əlaqəsi izah edilir. Həmçinin fənnin predmeti, məqsədi, əhatə dairəsi və sonrakı mövzuların öyrənilməsi üçün zəruri olan əsas anlayışlar araşdırılır.

2. 2.
   İTMS-in PDCA modeliMühazirə

   Mövzu çərçivəsində informasiya təhlükəsizliyinin idarəedilməsi sistemlərinin davamlı idarə olunmasında PDCA (Plan–Do–Check–Act) modelinin rolu və tətbiq prinsipləri öyrənilir. Modelin planlaşdırma, icra, yoxlama və təkmilləşdirmə mərhələləri, eləcə də bu mərhələlərin İTMS daxilində qarşılıqlı əlaqəsi izah edilir. ISO/IEC 27001 standartının əsas strukturu, tələbləri və informasiya təhlükəsizliyinin idarə edilməsinə yanaşması nəzərdən keçirilir. Həmçinin müasir informasiya təhlükəsizliyi idarəetmə prosesləri və onların davamlı təkmilləşdirmə yanaşması ilə əlaqəsi araşdırılır.

3. 3.
   Cəmiyyətin müxtəlif sahələrində risk anlayışıMühazirə

   Mövzu çərçivəsində risk anlayışının mahiyyəti və cəmiyyətin müxtəlif fəaliyyət sahələrində rolu öyrənilir. Riskin yaranmasına təsir edən amillər, eləcə də aktiv, təhdid, zəiflik, ehtimal və təsir kimi əsas anlayışlar nəzərdən keçirilir. Riskin qiymətləndirilməsi prosesində bu anlayışlar arasındakı qarşılıqlı əlaqə və onların risk səviyyəsinin müəyyən edilməsində rolu izah edilir. Həmçinin müxtəlif sahələrdə risklərin müəyyən edilməsi və qiymətləndirilməsinə dair ümumi yanaşmalar araşdırılır.

4. 4.
   İnformasiya təhlükəsizliyinin ümumi idarəetmə sxemində risklərin təhlilinin yeriMühazirə

   Mövzu çərçivəsində risklərin təhlilinin informasiya təhlükəsizliyinin ümumi idarəetmə prosesində yeri və əhəmiyyəti öyrənilir. İnformasiya təhlükəsizliyi risklərinin müəyyən edilməsi, risk mənbələrinin və mümkün nəticələrin təhlili prinsipləri izah edilir. Risklərin keyfiyyət və kəmiyyət üsulları ilə qiymətləndirilməsi, bu yanaşmaların xüsusiyyətləri və tətbiq sahələri nəzərdən keçirilir. Həmçinin risklərin modelləşdirilməsi və təhlil nəticələrinin təhlükəsizlik üzrə idarəetmə qərarlarının qəbulunda istifadəsi araşdırılır.

5. 5.
   İnformasiya təhlükəsizliyi risklərinin idarə edilməsiMühazirə

   Mövzu çərçivəsində informasiya təhlükəsizliyi risklərinin idarə edilməsi prosesi və əsas metodologiyaları öyrənilir. Müəyyən edilmiş risklər üçün uyğun cavab tədbirlərinin planlaşdırılması və risklərin idarə olunması prinsipləri izah edilir. Riskdən yayınma, riskin transferi və riskin minimallaşdırılması kimi əsas risk cavab strategiyaları nəzərdən keçirilir. Həmçinin risklərin davamlı izlənilməsi, yenidən qiymətləndirilməsi və təşkilatın təhlükəsizlik məqsədlərinə uyğun idarə edilməsi məsələləri araşdırılır.

6. 6.
   İnformasiya təhlükəsizliyi risklərini idarə etmək üçün proqram məhsullarıMühazirə

   Mövzu çərçivəsində informasiya təhlükəsizliyi risklərinin qiymətləndirilməsi və idarə olunması üçün istifadə olunan proqram məhsulları və texnoloji həllər öyrənilir. Risklərin müəyyən edilməsi, təhlili, qiymətləndirilməsi, sənədləşdirilməsi və izlənilməsini dəstəkləyən proqram təminatlarının əsas funksiyaları nəzərdən keçirilir. İnformasiya təhlükəsizliyi risklərinin qiymətləndirilməsi üçün istifadə olunan əsas metodlar və onların proqram təminatı vasitəsilə tətbiqi izah edilir. Həmçinin risk məlumatlarının mərkəzləşdirilməsi, hesabatların hazırlanması və idarəetmə qərarlarının dəstəklənməsində proqram məhsullarının rolu araşdırılır.

7. 7.
   Şirkətlərin informasiya sistemlərinin risklərinin təhlili və idarə edilməsi üçün müasir metodlar və alətlərMühazirə

   Mövzu çərçivəsində təşkilatların informasiya sistemlərində risklərin təhlili və idarə edilməsi üçün istifadə olunan müasir metod və alətlər öyrənilir. CORAS və OCTAVE metodologiyalarının risklərin müəyyən edilməsi, modelləşdirilməsi və qiymətləndirilməsində tətbiq prinsipləri nəzərdən keçirilir. RiskWatch vasitəsinin risklərin təhlili və idarə edilməsində funksiyaları, eləcə də matris metodunun ehtimal və təsir göstəriciləri əsasında risklərin qiymətləndirilməsində tətbiqi izah edilir. Həmçinin müxtəlif risk qiymətləndirmə üsullarının xüsusiyyətləri və təşkilatın ehtiyaclarına uyğun metodun seçilməsi məsələləri araşdırılır.

8. 8.
   İnformasiya təhlükəsizliyi insidentlərini idarə etmək üçün mövcud üsullarMühazirə

   Mövzu çərçivəsində informasiya təhlükəsizliyi insidentlərinin idarə edilməsinə dair əsas anlayışlar və mövcud yanaşmalar öyrənilir. Təhlükəsizlik hadisəsi və insident anlayışları, onların müəyyən edilməsi və təsnifləndirilməsi prinsipləri nəzərdən keçirilir. İnsidentlərin həyat dövrünün əsas mərhələləri, o cümlədən hazırlıq, aşkarlama, təhlil, lokallaşdırma, aradan qaldırma və bərpa prosesləri izah edilir. Həmçinin insidentlərin idarə edilməsində istifadə olunan əsas üsullar və insidentdən sonra nəticələrin qiymətləndirilməsi məsələləri araşdırılır.

9. 9.
   İnsidentlərin idarə edilməsi standartları və digər normativ tələblərMühazirə

   Mövzu çərçivəsində informasiya təhlükəsizliyi insidentlərinin idarə edilməsini tənzimləyən beynəlxalq standartlar və digər normativ tələblər öyrənilir. İnsidentlərin idarə edilməsi sisteminin yaradılması, tətbiqi və davamlı təkmilləşdirilməsi üçün istifadə olunan əsas standart və çərçivələr nəzərdən keçirilir. İnsidentlərin aşkarlanması, qeydiyyatı, qiymətləndirilməsi, cavablandırılması və hesabatlandırılması üzrə normativ tələblər izah edilir. Həmçinin təşkilatın fəaliyyət xüsusiyyətlərinə və təhlükəsizlik ehtiyaclarına uyğun insidentlərin idarə edilməsi sisteminin formalaşdırılması prinsipləri araşdırılır.

10. 10.
    İnformasiya təhlükəsizliyinə nəzarət mexanizmləriMühazirə

    Mövzu çərçivəsində informasiya təhlükəsizliyinə nəzarət mexanizmlərinin məqsədi, növləri və tətbiq prinsipləri öyrənilir. Təşkilati, texniki və inzibati nəzarət mexanizmlərinin informasiya aktivlərinin qorunmasında rolu nəzərdən keçirilir. İnformasiya təhlükəsizliyi auditinin məqsədi, əsas mərhələləri və təhlükəsizlik nəzarətlərinin effektivliyinin qiymətləndirilməsində əhəmiyyəti izah edilir. Həmçinin audit nəticələri əsasında çatışmazlıqların müəyyən edilməsi və təhlükəsizlik səviyyəsinin təkmilləşdirilməsi məsələləri araşdırılır.

11. 11.
    Təhlükəsizlik əməliyyatları mərkəzi (SOC)Mühazirə

    Mövzu çərçivəsində Təhlükəsizlik Əməliyyatları Mərkəzinin (SOC) anlayışı, məqsədi və təşkilatın informasiya təhlükəsizliyinin təmin edilməsində rolu öyrənilir. SOC-un əsas funksiyaları, təşkilati strukturu və gündəlik fəaliyyət prinsipləri nəzərdən keçirilir. Təhlükəsizlik hadisələrinin davamlı monitorinqi, aşkarlanması, təhlili və insidentlərə cavabvermə prosesləri izah edilir. Həmçinin SOC daxilində istifadə olunan əsas texnologiyalar və təhlükəsizlik üzrə rol və məsuliyyətlərin qarşılıqlı əlaqəsi araşdırılır.

12. 12.
    SOC-un ümumi arxitekturasıMühazirə

    Mövzu çərçivəsində Təhlükəsizlik Əməliyyatları Mərkəzinin (SOC) ümumi arxitekturası və əsas komponentləri öyrənilir. SOC daxilində təhlükəsizlik məlumatlarının toplanması, mərkəzləşdirilməsi, təhlili və hadisələrə cavabverməni təmin edən texnoloji və təşkilati komponentlər nəzərdən keçirilir. Monitorinq sistemləri, SIEM platformaları, təhlükəsizlik alətləri, analitik proseslər və insan resurslarının qarşılıqlı əlaqəsi izah edilir. Həmçinin SOC-un qlobal arxitekturası, müxtəlif sistem və məlumat mənbələrinin vahid təhlükəsizlik əməliyyatları mühitində inteqrasiyası araşdırılır.

13. 13.
    SOC-da hadisələrin modelləşdirilməsiMühazirə

    Mövzu çərçivəsində SOC mühitində informasiya təhlükəsizliyi hadisələrinin modelləşdirilməsi və təsviri prinsipləri öyrənilir. Təhlükəsizlik hadisələrinin əsas atributları, mənbələri və kontekst məlumatlarının müəyyən edilməsi nəzərdən keçirilir. Müxtəlif sistemlərdən daxil olan hadisələrin vahid formatda təsviri, təsnifləndirilməsi və əlaqələndirilməsi yanaşmaları izah edilir. Həmçinin hadisə modellərinin təhlükəsizlik monitorinqi, korrelyasiya və potensial insidentlərin aşkarlanması proseslərində rolu araşdırılır.

14. 14.
    SOC-un qurulmasıMühazirə

    Mövzu çərçivəsində Təhlükəsizlik Əməliyyatları Mərkəzinin (SOC) qurulmasının əsas mərhələləri və texnoloji tələbləri öyrənilir. SOC mühitində təhlükəsizlik məlumatlarının toplanması, monitorinqi, təhlili və insidentlərin idarə edilməsi üçün istifadə olunan açıq mənbəli alətlər nəzərdən keçirilir. Müxtəlif təhlükəsizlik alətlərinin funksiyaları və onların vahid SOC arxitekturası daxilində inteqrasiyası prinsipləri izah edilir. Həmçinin məlumat mənbələri, monitorinq sistemləri və analiz vasitələri arasında qarşılıqlı əlaqənin təşkili məsələləri araşdırılır.

15. 15.
    Yeni nəsil SOC-larMühazirə

    Mövzu çərçivəsində Təhlükəsizlik Əməliyyatları Mərkəzlərinin (SOC) inkişaf mərhələləri, nəsilləri və müasir SOC modelləri öyrənilir. Ənənəvi və yeni nəsil SOC-ların xüsusiyyətləri, əsas fərqləri və təhlükəsizlik əməliyyatlarının inkişafına təsiri nəzərdən keçirilir. SOC komandalarının strukturu, əsas rol və məsuliyyətləri, eləcə də komandalararası əməkdaşlıq prinsipləri izah edilir. Həmçinin yeni nəsil təhlükəsizlik alətləri, avtomatlaşdırma, davranış analitikası və qabaqcıl təhdid aşkarlama yanaşmalarının SOC fəaliyyətində tətbiqi araşdırılır.

1. Chopra, Abhishek, and Mukund Chaudhary. "Implementing an Information Security Management System." Apress, New York (2020).
2. Muniz, Joseph. The modern security operations center. Addison-Wesley Professional, 2021.
3. Culot, Giovanna, Guido Nassimbeni, Matteo Podrecca, and Marco Sartor. "The ISO/IEC 27001 information security management standard: literature review and theory-based research agenda." The TQM Journal 33, no. 7 (2021): 76-105.
4. Culot, Giovanna, Guido Nassimbeni, Matteo Podrecca, and Marco Sartor. "The ISO/IEC 27001 information security management standard: literature review and theory-based research agenda." The TQM Journal 33, no. 7 (2021): 76-105.
5. Alguliyev, Rasim M., Yadigar N. Imamverdiyev, Rasim Sh Mahmudov, and Ramiz M. Aliguliyev. "Information security as a national security component."Information Security Journal: A Global Perspective30, no. 1 (2021): 1-18.
6. Ganji, Daniel, Christos Kalloniatis, Haralambos Mouratidis, and Saeed Malekshahi Gheytassi. "Approaches to develop and implement iso/iec 27001 standard-information security management systems: A systematic literature review." Int. J. Adv. Softw 12, no. 3 (2019).