Şəbəkələrin təhlükəsizliyiSillabus

Fənn kodu

İF-61402y

Kredit

5

Tələbənin iş yükü

90

Semestr

Payız semestri

Akademik il

2

Fənnin tipi

Məcburi

Təhsil forması

Əyani

Tədris dili

Azərbaycan

Auditoriyadaxili saatlar

a) 30 saat - mühazirə b) 30 saat - laboratoriya

Auditoriyadan kənar saatlar

a) 50 saat – sərbəst iş b) 40 saat – layihə işi və ya məsləhət saatı və s.

Fənn tələbələrdə kompüter şəbəkələrinin işləmə prinsipləri və şəbəkə təhlükəsizliyi üzrə nəzəri bilik və praktiki bacarıqların formalaşdırılmasını nəzərdə tutur. Fənn çərçivəsində OSI modelinin təbəqələri üzrə təhlükəsizlik mexanizmləri, şəbəkə təhdidləri və zəiflikləri, eləcə də təhlükəsiz şəbəkə arxitekturasının qurulması prinsipləri öyrənilir. Tələbələr port security, VLAN, ACL, NAT, marşrutlama təhlükəsizliyi, VPN, firewall, SSL/TLS və IDS/IPS kimi şəbəkə təhlükəsizliyi texnologiyalarının tətbiqi ilə tanış olurlar. Həmçinin RADIUS, TACACS+, Kerberos, SSO və LDAP kimi autentifikasiya və girişə nəzarət mexanizmləri, şəbəkə trafikinin monitorinqi, sniffing, audit və loqlaşdırma prosesləri nəzərdən keçirilir. Yeni nəsil təhlükəsizlik divarları, SIEM, SOAR və UEBA kimi müasir təhlükəsizlik texnologiyaları və onların şəbəkə mühitində rolu araşdırılır. Fənn tələbələrdə şəbəkə təhdidlərini müəyyən etmək, təhlükəsizlik mexanizmlərini konfiqurasiya etmək və şəbəkələrin mühafizəsi üçün uyğun texnologiyaları tətbiq etmək bacarıqlarının formalaşdırılmasına yönəlmişdir.

• mühazirə
• laboratoriya işi
• təqdimatlar
• problem-based learning
• case study

1. 1

   CLO 1: Şəbəkədə autentifikasiya, identifikasiya və qaydalara uyğun girişi təşkil etməyi bacarmalıdır.

2. 2

   CLO 2: Şəbəkənin auditini və loqlaşdırma işlərini həyata keçirməyi bacarmalıdır.

3. 3

   CLO 3: Şəbəkələrin təhlükəsizliyi ilə bağlı olan protokol və qoşulma növlərini, loT avadanlıqlarının internet və ya digər şəbəkələrə qoşulması üsullarını bilməlidir.

4. 4

   CLO 4: Şəbəkələrin digər şəbəkələrlə inteqrasiya və ya qoşulması zamanı DMZ zonaların qurulması və sazlanmasını həyata keçirə bilməlidir.

5. 5

   CLO 5: Yeni nəsil təhlükəsizlik divarları ilə bağlı əsaslı biliklərə malik olmalıdır.

6. 6

   CLO 6: Şəbəkələrə qarşı həyata keçirilə biləcək məlum hücümlar barədə məlumatlı olmalıdırvə onların qarşısının alınması və ya vurulan nəticələrin qısa müddətdə aradan qaldırılması üsullarını bilməlidir.

1. 1.
   Şəbəkə təhlükəsizliyinə giriş və təhlükəsiz şəbəkə idarəetməsiMühazirə

   Mövzu çərçivəsində şəbəkə təhlükəsizliyinin əsas anlayışları, məqsədləri və prinsipləri öyrənilir. Şəbəkə infrastrukturunda məxfilik, bütövlük və əlçatanlığın təmin edilməsi, təhlükəsizlik siyasətlərinin hazırlanması və təhlükəsiz şəbəkə idarəetməsinin əsas prinsipləri nəzərdən keçirilir. Həmçinin şəbəkə aktivlərinin qorunması, girişə nəzarət və təhlükəsizlik risklərinin idarə olunması məsələləri araşdırılır.

2. 2.
   OSI/TCP-IP modelləri və fiziki qatın təhlükəsizliyiMühazirə

   Mövzu çərçivəsində OSI və TCP/IP şəbəkə modellərinin strukturu, funksiyaları və qatlararası qarşılıqlı əlaqəsi öyrənilir. Fiziki qatın şəbəkə təhlükəsizliyində rolu, kabel və avadanlıqlara fiziki müdaxilə riskləri, port təhlükəsizliyi və fiziki infrastrukturun qorunması məsələləri nəzərdən keçirilir. Həmçinin fiziki səviyyədə baş verə biləcək təhlükələr və onların qarşısının alınması mexanizmləri araşdırılır.

   • • FTN3: Tələbələrin bu və ya digər məsələlərlə bağlı obyektiv mövqeyini formalaşmasına nail olunur.
   • • FTN5: Tələbələrə qədim tariximizin müasir dövrlə uzlaşdırılması vərdişləri aşılanır.
   • • FTN1: Azərbaycan tarixinin dövrlərinin əsas mahiyyəti izah edilir.
   • • FTN2: Azərbaycan tarixi üzrə bəzi mübahisəli məsələlərə aydınlıq gətirilir.
   • • FTN4: Tələbələrin ən azından minimum məlumat əldə etməsi, mövzular ətrafında öz fikrinin formalaşmasının səviyyəsi yoxlanılır.
3. 3.
   Məlumat bağlantısı qatının təhlükəsizliyi və şəbəkə seqmentasiyasıMühazirə

   Mövzu çərçivəsində məlumat bağlantısı qatının funksiyaları və bu qatda təhlükəsizliyin təmin edilməsi prinsipləri öyrənilir. VLAN-ların yaradılması və idarə olunması, şəbəkənin seqmentlərə ayrılması, inter-VLAN routing və təhlükəsizlik məqsədilə seqmentasiyanın tətbiqi nəzərdən keçirilir. Həmçinin VLAN hopping hücumları və onların qarşısının alınması üsulları araşdırılır.

   • • РОД 1: Объяснять основные характеристики периодов истории Азербайджана.
   • • РОД 4: Демонстрировать базовый уровень знаний по изучаемым темам и формулировать собственную аргументированную позицию по рассматриваемым вопросам.
   • • РОД 5: Применять навыки сопоставления и установления взаимосвязей между древней историей Азербайджана и современным периодом.
   • РОД 2: Анализировать и разъяснять отдельные дискуссионные вопросы истории Азербайджана.
   • • РОД 3: Формировать объективную и аргументированную позицию по отдельным вопросам истории Азербайджана.
4. 4.
   Məlumat bağlantısı qatının təhlükəsizliyi və şəbəkə seqmentasiyasıMühazirə

   Mövzu çərçivəsində məlumat bağlantısı qatının funksiyaları və bu qatda təhlükəsizliyin təmin edilməsi prinsipləri öyrənilir. VLAN-ların yaradılması və idarə olunması, şəbəkənin seqmentlərə ayrılması, inter-VLAN routing və təhlükəsizlik məqsədilə seqmentasiyanın tətbiqi nəzərdən keçirilir. Həmçinin VLAN hopping hücumları və onların qarşısının alınması üsulları araşdırılır.

5. 5.
   Məlumat bağlantısı qatının hücumları və müdafiə mexanizmləriMühazirə

   Mövzu çərçivəsində məlumat bağlantısı qatında baş verə biləcək əsas hücumlar və onların şəbəkə təhlükəsizliyinə təsiri öyrənilir. ARP spoofing, MAC flooding, DHCP spoofing və digər Layer 2 hücumlarının iş prinsipləri nəzərdən keçirilir. Həmçinin DHCP Snooping, Dynamic ARP Inspection, Port Security və digər müdafiə mexanizmlərinin tətbiqi araşdırılır.

6. 6.
   Şəbəkədə dövrələrin qarşısının alınması və STP təhlükəsizliyiMühazirə

   Mövzu çərçivəsində 2-ci təbəqə şəbəkələrində loop problemlərinin yaranma səbəbləri və onların şəbəkənin fəaliyyətinə təsiri öyrənilir. STP protokolunun iş prinsipi, root bridge seçimi və şəbəkədə dövrələrin qarşısının alınmasındakı rolu izah edilir. Həmçinin RSTP və MSTP protokollarının xüsusiyyətləri, STP hücumları və root bridge təhlükəsizliyinin təmin edilməsi məsələləri araşdırılır.

7. 7.
   Şəbəkə qatının təhlükəsizliyi və marşrutlaşdırmanın qorunmasıMühazirə

   Mövzu çərçivəsində şəbəkə qatının təhlükəsizlik xüsusiyyətləri və marşrutlaşdırma proseslərinin qorunması prinsipləri öyrənilir. IP ünvanlaşdırma, marşrutlaşdırma cədvəlləri, statik və dinamik marşrutlaşdırma mexanizmləri nəzərdən keçirilir. Həmçinin saxta marşrut məlumatlarının qarşısının alınması, marşrutlaşdırma protokollarının təhlükəsiz konfiqurasiyası və şəbəkə trafikinin qorunması məsələləri araşdırılır.

8. 8.
   ACL və şəbəkə trafikinin təhlükəsiz idarə edilməsiMühazirə

   Mövzu çərçivəsində girişə nəzarət siyahılarının (ACL) şəbəkə trafikinin idarə olunması və təhlükəsizliyin təmin edilməsində rolu öyrənilir. Standart və genişləndirilmiş ACL-lərin xüsusiyyətləri, tətbiq sahələri və konfiqurasiya prinsipləri nəzərdən keçirilir. Şəbəkə trafikinin müəyyən edilmiş qaydalar əsasında yönləndirilməsi, icazələrin məhdudlaşdırılması və təhlükəsizlik siyasətlərinin tətbiqi məsələləri araşdırılır.Mövzu çərçivəsində girişə nəzarət siyahılarının (ACL) şəbəkə trafikinin idarə olunması və təhlükəsizliyin təmin edilməsində rolu öyrənilir. Standart və genişləndirilmiş ACL-lərin xüsusiyyətləri, tətbiq sahələri və konfiqurasiya prinsipləri nəzərdən keçirilir. Şəbəkə trafikinin müəyyən edilmiş qaydalar əsasında yönləndirilməsi, icazələrin məhdudlaşdırılması və təhlükəsizlik siyasətlərinin tətbiqi məsələləri araşdırılır.

9. 9.
   Nəqliyyat qatının təhlükəsizliyi və təhlükəsiz əlaqələrMühazirə

   Mövzu çərçivəsində TCP və UDP protokollarının iş prinsipləri və nəqliyyat qatında təhlükəsizliyin təmin edilməsi üsulları öyrənilir. TCP əlaqələrinin xüsusiyyətləri, portların təhlükəsiz idarə olunması və əlaqə səviyyəsində baş verə biləcək hücumlar nəzərdən keçirilir. Həmçinin TLS/SSL protokollarının təhlükəsiz əlaqələrin yaradılmasında rolu və şifrələnmiş məlumat ötürülməsi prinsipləri araşdırılır.

10. 10.
    Şəbəkə xidmətlərinin təhlükəsizliyi: DHCP və DNSMühazirə

    Mövzu çərçivəsində DHCP və DNS xidmətlərinin şəbəkə infrastrukturunda rolu və onların təhlükəsizlik xüsusiyyətləri öyrənilir. DHCP spoofing, DHCP starvation, DNS spoofing, DNS cache poisoning və digər hücumların iş prinsipləri nəzərdən keçirilir. Həmçinin DHCP Snooping, DNSSEC və digər təhlükəsizlik mexanizmlərinin tətbiqi və şəbəkə xidmətlərinin təhlükəsiz konfiqurasiyası araşdırılır.

11. 11.
    VPN və şifrələnmiş şəbəkə əlaqələriMühazirə

    Mövzu çərçivəsində virtual özəl şəbəkələrin (VPN) iş prinsipləri və təhlükəsiz uzaqdan əlaqələrin yaradılmasında rolu öyrənilir. VPN texnologiyalarının əsas növləri, tunelləşdirmə, autentifikasiya və şifrələmə mexanizmləri nəzərdən keçirilir. Həmçinin IPsec, SSL/TLS əsaslı VPN həlləri və təhlükəsiz şəbəkə əlaqələrinin qurulması prinsipləri araşdırılır.

12. 12.
    Firewall və şəbəkə trafikinin müdafiəsi

    Mövzu çərçivəsində firewall texnologiyalarının şəbəkə təhlükəsizliyində rolu və trafikə nəzarət prinsipləri öyrənilir. Paket filtrasiyası, stateful inspection, tətbiq səviyyəli filtrasiya və firewall qaydalarının yaradılması nəzərdən keçirilir. Həmçinin daxili və xarici şəbəkələrin qorunması, giriş-çıxış trafikinin məhdudlaşdırılması və təhlükəsizlik siyasətlərinin firewall vasitəsilə tətbiqi araşdırılır.

13. 13.
    IDS/IPS və şəbəkə hücumlarının aşkarlanması

    Mövzu çərçivəsində müdaxilələrin aşkarlanması və qarşısının alınması sistemlərinin (IDS/IPS) iş prinsipləri və şəbəkə təhlükəsizliyində rolu öyrənilir. İmza əsaslı və davranış əsaslı aşkarlama üsulları, şəbəkə trafikinin monitorinqi və şübhəli fəaliyyətlərin müəyyənləşdirilməsi nəzərdən keçirilir. Həmçinin yanlış pozitiv və yanlış neqativ nəticələr, hadisələrə cavab mexanizmləri və IDS/IPS sistemlərinin tətbiqi araşdırılır.

14. 14.
    Naqilsiz şəbəkə təhlükəsizliyi

    Mövzu çərçivəsində Wi-Fi və digər naqilsiz şəbəkə texnologiyalarının təhlükəsizlik xüsusiyyətləri öyrənilir. SSID, autentifikasiya və şifrələmə mexanizmləri, WPA2 və WPA3 standartları nəzərdən keçirilir. Həmçinin saxta giriş nöqtələri, deauthentication hücumları, zəif parol siyasətləri və naqilsiz şəbəkələrin qorunması üçün tətbiq olunan təhlükəsizlik tədbirləri araşdırılır.

15. 15.
    Tətbiq qatının və veb xidmətlərinin şəbəkə təhlükəsizliyi

    Mövzu çərçivəsində tətbiq qatında fəaliyyət göstərən şəbəkə xidmətlərinin və veb tətbiqlərin təhlükəsizlik prinsipləri öyrənilir. HTTP/HTTPS protokolları, veb xidmətlərdə autentifikasiya və məlumatların təhlükəsiz ötürülməsi məsələləri nəzərdən keçirilir. Həmçinin ümumi veb təhlükəsizlik zəiflikləri, giriş nəzarəti, təhlükəsiz sessiya idarəetməsi və tətbiq qatında müdafiə mexanizmləri araşdırılır.

16. 16.
    Şəbəkə monitorinqi, SIEM və təhlükəsizlik hadisələrinin analizi

    Mövzu çərçivəsində şəbəkə fəaliyyətinin monitorinqi, loqların toplanması və təhlükəsizlik hadisələrinin təhlili prinsipləri öyrənilir. Şəbəkə trafikinin müşahidəsi, hadisələrin korrelyasiyası və anomaliyaların müəyyənləşdirilməsi nəzərdən keçirilir. Həmçinin SIEM sistemlərinin iş prinsipi, müxtəlif mənbələrdən təhlükəsizlik məlumatlarının toplanması, hadisələrin prioritetləşdirilməsi və insidentlərin araşdırılmasında SIEM-in rolu təhlil edilir.

1. Santos, Omar. CCNP and CCIE Security Core SCOR 350-701 Official Cert Guide. Cisco Press, 2023.
2. Muniz, Joseph, James Risler, and Steven Chimes. CCNP Security Virtual Private Networks SVPN 300-730 Official Cert Guide. Cisco Press, 2021.
3. Rajib, Nazmul. CCNP Security Cisco Secure Firewall and Intrusion Prevention System Official Cert Guide. Cisco Press, 2022.
4. Kizza, Joseph Migga. Computer network security. Boston, MA: Springer US, 2005.
5. Odom, Wendell. CCNA 200-301 Official Cert Guide, Volume 2. Cisco Press, 2019.
6. Odom, Wendell. CCNA 200-301 Official Cert Guide, Volume 1. Cisco Press, 2020.
7. Lammle, Todd. "Understanding Cisco Networking Technologies: Exam 200-301." (2020).
8. Meyers, Mike. CompTIA Network+ Certification All-in-One Exam Guide, Eighth Edition (Exam N10-008). McGraw-Hill Education, 2022