Yerüstü sistemlərin idarəetmə sistemləriSillabus

Fənn kodu

İFS-4547x

Kredit

8

Tələbənin iş yükü

165

Semestr

Yaz semestri

Akademik il

2025-2026

Fənnin tipi

Seçmə

Təhsil forması

Əyani

Tədris dili

Azərbaycan

Auditoriyadaxili saatlar

45 saat mühazirə 30 saat məşğələ

Auditoriyadan kənar saatlar

30 saat – sərbəst iş 135 saat- məsləhət saatı

“İFS-4547x Yerüstü sistemlərin idarəetmə sistemləri” fənninin məqsədi XTB 050601 – “Aerokosmik mühəndisliyi” ixtisası üzrə bakalavr pilləsində təhsil alan tələbələr üçün tədris olunan ixtisaslaşmanın seçmə ixtisas fənlərinə aid edilir. Fənn modulunun tədrisində məqsəd tələbələrə yerüstü sistemlərin idarəetmə sistemlərinin ümumi təyinatlarını, tərkib hissələrini, texniki xüsusiyyətlərini, iş prinsipini və istismar qaydalarını öyrətməkdən və müvafiq normativ-hüquqi ba¬za haq¬qın¬da kom¬¬petent peşəkar biliklər formalaşdırmaq, sistemli bilik və bacarıqlar aşılamaq, akademik və sosial fərdi kompetensiyaları inkişaf etdirmək və möhkəmləndirməkdən ibarətdir

• mühazirə
• interaktiv müzakirə
• seminar
• təqdimatlar

1. 1

   CLO 1: Rabitə sistemlərinin əsaslarını bilməli.

2. 2

   CLO 2: Çoxkanallı rabitə üsullarını tətbiq etməyi bacarmalı.

3. 3

   CLO 3: Yerüstü və aviasiya radiorabitə sistemlərini təsvir etməyi bacarmalı.

4. 4

   CLO 4: Peyk rabitə və aviasiya-kosmik idarəetmə sistemlərinin strukturunu qiymətləndirməyi bacarmalı.

5. 5

   CLO 5: Pilotsuz uçuş aparatlarının idarəetmə sistemlərini analiz etməyi bacarmalı

1. 1.
   Giriş. - Fənn haqında ümumi məlumat. Yerüstü sistemlər və idarəetmə sistemləri ilə qısa tanışlıq (M)Mühazirə
2. 2.
   İdarəetmə. - Rabitənin cinsi və növləri (M)Mühazirə
3. 3.
   Rabitənin cinsi və növləri. İdarəetməyə olan tələblər (S)Məşğələ
4. 4.
   İdarəetmə. - İdarəetməyə olan tələblər[ (M)Mühazirə
5. 5.
   Xətti rabitə sistemləri. - Optik- lifli veriliş sistemlərinin qurulma prinsipləri (M)Mühazirə
6. 6.
   - Optik- lifli veriliş sistemlərinin qurulma prinsipləri (S)Məşğələ
7. 7.
   Xətti rabitə sistemləri. - Rabitə kanalları. Rabitə kanalları və onların normaları. Kanalların elektrik göstəriciləri və onların rabitənin uzaqlığına və keyfiyyətinə təsiri (M)Mühazirə
8. 8.
   Yerüstü sistemlər. - Şanşəkilli rabitənin standartlari. 1-ci nəsil əsas standartları. 2-ci nəsil standartları. 3-cü nəsil standartları (M)Mühazirə
9. 9.
   - Optik- lifli veriliş sistemlərinin qurulma prinsipləri ( S)Məşğələ
10. 10.
    Yerüstü sistemlər. - Peycinq rabitəsi. NEC firması peycerinin struktur sxemi. PRS- fərdi radioçağırış sistemləri kimi. Peycerin ümumiləşdirilmiş sxemi. Səs siqnalizasiyasından takt ilə və əksinə keçidi olan peycerin struktur sxemi (M)Mühazirə
11. 11.
    Yerüstü sistemlər. -Trank rabitəsi. Trank rabitə sisteminin mobil və daşınan radiostansiyaları. Birzonalı trank sisteminin ümumiləşdirilmiş sttruktur sxemi. Çoxkanallı retransliyator (M)Mühazirə
12. 12.
    - Trank rabitəsi. Trank rabitə sisteminin mobil və daşınan radiostansiyaları. Birzonalı trank sisteminin ümumiləşdirilmiş sttruktur sxemi. Çoxkanallı retransliyator (S)Məşğələ
13. 13.
    Aviasiya radiorabitə sistemləri. - Rabitə sistemlərinin struktur sxemi. Aviasiya radiorabitəsinin system və kanallarının sinifləndirilməs (M)Mühazirə
14. 14.
    Yerüstü və hava radiorabitəsinin aviasiya sistemləri. - Düzgörünüşlü radiorabitə sistemləri (M)Mühazirə
15. 15.
    - Trank rabitəsi. Trank rabitə sisteminin mobil və daşınan radiostansiyaları. Birzonalı trank sisteminin ümumiləşdirilmiş sttruktur sxemi. Çoxkanallı retransliyator (S) Məşğələ
16. 16.
    Azərbaycanın Sasanilər və Ərəb xilafəti ilə münasibətləriMəşğələ

    Azərbaycanın Sasanilər və Ərəb xilafəti ilə münasibətləri mövzusu hər iki dövlətin Azərbaycana yürüşləri və onların bölgədə həyata keçirdiyi siyasi fəaliyyəti öyrənir. Mövzuda yadelli işğallarına qarşı yerli əhalinin müqaviməti və azadlıq uğrunda mübarizəsi geniş şəkildə araşdırılır. Həmçinin, işğalların ölkənin siyasi, iqtisadi və sosial həyatına təsiri təhlil edilir. Bu dövrdə baş verən hadisələrin Azərbaycan dövlətçilik ənənələrinin qorunması və inkişafına təsiri xüsusi diqqət mərkəzində saxlanılır. Mövzunun öyrənilməsi Azərbaycanın erkən orta əsrlər tarixini və dövlətçilik ənənələrinin davamlılığını daha dərindən anlamağa imkan verir.

    • • FTN2: Azərbaycan tarixi üzrə bəzi mübahisəli məsələlərə aydınlıq gətirilir.
    • • FTN1: Azərbaycan tarixinin dövrlərinin əsas mahiyyəti izah edilir.
    • • FTN3: Tələbələrin bu və ya digər məsələlərlə bağlı obyektiv mövqeyini formalaşmasına nail olunur.
    • • FTN4: Tələbələrin ən azından minimum məlumat əldə etməsi, mövzular ətrafında öz fikrinin formalaşmasının səviyyəsi yoxlanılır.
    • • FTN5: Tələbələrə qədim tariximizin müasir dövrlə uzlaşdırılması vərdişləri aşılanır.
17. 17.
    Çoxkanallı rabitə sistemləri. - Siqnalların xətti ayrılma üsulları (M)Mühazirə
18. 18.
    - Rabitə sistemlərinin struktur sxemi. Aviasiya radiorabitəsinin system və kanallarının sinifləndirilməsi (S)Məşğələ
19. 19.
    Çoxkanallı rabitə sistemləri. - Kanalların vaxt bölgüsü(ayrılması) (M)Mühazirə
20. 20.
    Kanalların tezlik bölgüsü(ayrılması) (M)Mühazirə
21. 21.
    - Kanalların vaxt bölgüsü(ayrılması). Kanalların kod bölgüsü(ayrılması) və qarışıq bölgüsü (S)Məşğələ
22. 22.
    Azərbaycan Xanlıqlar dövründəMəşğələ

    XVIII əsrin ortalarında Azərbaycanda mərkəzi hakimiyyətin zəifləməsi nəticəsində meydana gəlmiş xanlıqların ərazisi, sərhədləri, onların idarəetmə formasından bəhs edir.Eyni zamanda mövzuda xanlıqların xarici dövlətlərlə olan əlaqələri də işıqlandırır.

    • • FTN3: Tələbələrin bu və ya digər məsələlərlə bağlı obyektiv mövqeyini formalaşmasına nail olunur.
    • • FTN5: Tələbələrə qədim tariximizin müasir dövrlə uzlaşdırılması vərdişləri aşılanır.
    • • FTN1: Azərbaycan tarixinin dövrlərinin əsas mahiyyəti izah edilir.
    • • FTN2: Azərbaycan tarixi üzrə bəzi mübahisəli məsələlərə aydınlıq gətirilir.
    • • FTN4: Tələbələrin ən azından minimum məlumat əldə etməsi, mövzular ətrafında öz fikrinin formalaşmasının səviyyəsi yoxlanılır.
23. 23.
    Çoxkanallı rabitə sistemləri. - Kanalların kod bölgüsü(ayrılması) və qarışıq bölgüsü (M)Mühazirə
24. 24.
    - Kanalların vaxt bölgüsü(ayrılması). Kanalların kod bölgüsü(ayrılması) və qarışıq bölgüsü (S)Məşğələ
25. 25.
    Aviasiya-kosmik idarəetmə sistemləri. - - Təyyarələlə peyk rabitə sistemləri və onların xüsisiyyətləri. (M)Mühazirə
26. 26.
    Aviasiya-kosmik idarəetmə sistemləri. - - Peyk rabitə sisteminin strukturu[ (M)Mühazirə
27. 27.
    - Kanalların vaxt bölgüsü(ayrılması). Kanalların kod bölgüsü(ayrılması) və qarışıq bölgüsü (S)Məşğələ
28. 28.
    Pilotsuz uçuş aparatları. - Pilotsuz uçuş aparatlarının yerüstü idarəetmə sistemləri (M)Mühazirə
29. 29.
    -Təyyarələlə peyk rabitə sistemləri və onların xüsisiyyətləri. Peyk rabitə sisteminin strukturu(S)Məşğələ
30. 30.
    İdarəetmə sistemləri. - Radioidarəetmə sistemləri və onların tərkibi. Uçuşun radioidarəetmə sistemləri (M)Mühazirə
31. 31.
    Təyyarələlə peyk rabitə sistemləri və onların xüsisiyyətləri. Peyk rabitə sisteminin strukturu (S)Məşğələ
32. 32.
    İdarəetmə sistemləri. - Avtonom idarəetmə sistemləri. Mərminin uçuş hündürlüyünün idarə olunması (M) - Pilotsuz uçuş aparatlarının yerüstü idarəetmə sistemləri (S)Məşğələ
33. 33.
    İdarəetmə sistemləri. - Tuşlama sistemləri. Tuşlama sistemlərinin əsas xüsusiyyətləri (MMühazirə
34. 34.
    - Avtonom idarəetmə sistemləri. Mərminin uçuş hündürlüyünün idarə olunması Teleidarəetmə. Teleidarəetmənin əsasmetodları, prinsipləri və xüsusiyyətləri. (S)Məşğələ
35. 35.
    İdarəetmə sistemləri. -Teleidarəetmə.Teleidarəetmənin əsasmetodları, prinsipləri və xüsusiyyətləri (M)Mühazirə

1. 1. С.И. Макаренко, В.И. Сапожников «СИСТЕМЫ СВЯЗИ» ВАИУ 2011 г, 214 стр. 2. O.A.Salayev, A.S.Osmanov «Kosmik və yerüstü radiorabitə və teleradioyayım sistemləri» Bakı–2020, "MSV nəşr" nəşriyyatı, 228 səh. 3.A.T. Rəhimov “Radiotexniki və peyk rabitə sistemlərinin qurulmasının əsasları” Ali məktəblər üçün dərslik. Bakı-2010. -205 səh. 4.«Радиорелейные и спутниковые системы передачи» под. ред. А.С. Немировского. Москва «Радио и связь» 2016, 316 стр.