Telekom şəbəkələrinə hücumlar və müdafiə mexanizmləriSyllabus

Subject code

MS-1412

Credits

6

Student workload

135

Semester

Autumn semester

Academic year

2

Subject type

Elective

Form of education

Full-time

Language of instruction

Azerbaijani

In-class hours

30 saat – mühazirə 15 saat – məşğələ

Out-of-class hours

a) 70 saat – TSİ b) 65 saat – MRTSİ c) həftədə 1 saat – məsləhət saatı

Fənn telekommunikasiya şəbəkələrində mövcud olan təhlükəsizlik təhdidlərinin, hücum üsullarının və müasir müdafiə mexanizmlərinin öyrənilməsini nəzərdə tutur. fənn çərçivəsində telekommunikasiya infrastrukturlarına yönəlmiş şəbəkə hücumları, xidmətin dayandırılması (dos/ddos), məlumatların ələ keçirilməsi və dəyişdirilməsi, saxtalaşdırma, trafik manipulyasiyası, siqnallaşma sistemlərinə hücumlar və digər kiber təhdidlər araşdırılır. həmçinin firewall, ids/ips, şəbəkə seqmentasiyası, autentifikasiya, girişə nəzarət, şifrələmə, təhlükəsiz protokollar, trafik monitorinqi və insidentlərin aşkarlanması və qarşısının alınması mexanizmləri öyrənilir. fənn tələbələrdə telekommunikasiya şəbəkələrində təhlükəsizlik risklərini müəyyənləşdirmək və qiymətləndirmək, hücumların əlamətlərini aşkar etmək, uyğun müdafiə mexanizmlərini seçmək və şəbəkənin məxfiliyini, bütövlüyünü, əlçatanlığını və dayanıqlılığını təmin etmək üzrə nəzəri və praktiki bacarıqlar formalaşdırır.

• lecture
• interactive discussion
• problem-based learning
• case study
• project-based learning

1. 1

   CLO 1: Telekommunikasiya şəbəkələrinin (mobil, sabit, ip-əsaslı) arxitekturasını və komponentlərini təsvir edə, bu şəbəkələrə qarşı yönələn müasir hücum növlərini (ddos, mitm, siqnalizasiya protokollarının zəiflikləri, ss7/diameter/gtp hücumları və s.) təsnif edə bilir;

2. 2

   CLO 2: Telekom infrastrukturuna qarşı yönələn təhdidlər üzrə tədqiqat sualı formalaşdıra, hücum ssenarilərinə dair hipotezlər qura və risklərin qiymətləndirilməsi üçün metodoloji çərçivə (təhdid modelləşdirilməsi, zəiflik analizi) dizayn edə bilir;

3. 3

   CLO 3: Şəbəkə təhlükəsizliyi sahəsində beynəlxalq standartları (3gpp, etsi, itu-t, gsma), akademik ədəbiyyatı və sənaye hesabatlarını sistemli şəkildə araşdıra, əldə edilən biliklər əsasında tədqiqat çərçivəsini formalaşdıra bilir;

4. 4

   CLO 4: Şəbəkə trafikinin monitorinqi, hücum siqnaturlarının aşkarlanması və anomaliya analizi üçün müvafiq alət və metodları (ids/ips, log analizi, maşın öyrənməsi əsaslı aşkarlama) tətbiq edə, əldə edilmiş verilənləri statistik üsullarla işləyə və vizuallaşdıra bilir;

5. 5

   CLO 5: Telekom şəbəkələrinin mühafizəsi üçün müdafiə mexanizmlərini (kriptoqrafik protokollar, autentifikasiya sxemləri, siqnalizasiya firewall-ları, şəbəkə seqmentasiyası, fövqəladə bərpa planları) layihələndirə və effektivliyini qiymətləndirə bilir;

6. 6

   CLO 6: Real hücum hadisələrinin (sənaye insidentləri, case study-lər) texniki-analitik təhlilini apara, nəticələri elmi hesabat və ya layihə şəklində məntiqi strukturda yaza, şifahi və yazılı formada auditoriyaya təqdim edə bilir;

7. 7

   CLO 7: Telekom təhlükəsizliyi sahəsində tədqiqatların aparılmasında etik və hüquqi prinsiplərə (icazəsiz sınaqların və real operator şəbəkələrinə müdaxilənin qadağan olunması, abunəçi məlumatlarının məxfiliyi) və metodoloji standartlara riayət etməklə müstəqil və ya komanda halında tədqiqat, layihə və ya dissertasiya işini hazırlaya bilir.

1. 1.
   Telekommunikasiya şəbəkələrinin arxitekturası və təhlükəsizlik təhdidlərinin sistemli təsnifatıLecture

   Bu mövzu telekommunikasiya şəbəkələrinin arxitekturasını, əsas komponentlərini və onların qarşılıqlı əlaqə prinsiplərini əhatə edir. mobil rabitə şəbəkələrinin (2g/3g/4g/5g), sabit xətt və ip-əsaslı sistemlərin struktur xüsusiyyətləri öyrənilir. şəbəkə infrastrukturu, siqnalizasiya sistemləri, istifadəçi məlumatlarının ötürülməsi və idarəetmə müstəviləri üzrə mümkün hücum səthləri müəyyənləşdirilir. təhdidlərin təsnifatı, risklərin qiymətləndirilməsi və təhdid modelləşdirilməsi metodları vasitəsilə telekommunikasiya sistemlərinin təhlükəsizlik tələblərinin müəyyən edilməsi bacarıqları formalaşdırılır.

2. 2.
   Siqnalizasiya protokollarına (ss7) qarşı hücumlar: mexanizmlər və nəticələrLecture

   Mövzu telekommunikasiya şəbəkələrində istifadə olunan ss7 siqnalizasiya sisteminin arxitekturasını, MAP protokolunun funksiyalarını və onların təhlükəsizlik zəifliklərini əhatə edir. siqnalizasiya mesajlarının emalı, şəbəkələrarası etibar münasibətləri və autentifikasiya mexanizmlərindəki çatışmazlıqlar araşdırılır. abunəçinin yerləşdiyi ərazinin müəyyənləşdirilməsi, SMS mesajlarının ələ keçirilməsi və çağırışların yönləndirilməsinə müdaxilə kimi hücum ssenariləri təhlil edilir. ss7 firewall-ları, siqnalizasiya trafikinin monitorinqi və şübhəli mesajların aşkarlanması vasitəsilə bu təhdidlərdən müdafiə üsulları öyrənilir.

3. 3.
   Diameter və GTP protokollarının təhlükəsizlik zəiflikləriLecture

   Bu mövzuda 4g və 5g telekommunikasiya şəbəkələrində istifadə olunan diameter və GTP protokollarının təyinatı, arxitekturası və təhlükəsizlik xüsusiyyətləri araşdırılır. diameter protokolunun autentifikasiya, avtorizasiya və hesablaşma proseslərində, GTP protokolunun isə istifadəçi məlumatlarının tunellənməsi və ötürülməsi zamanı roluna baxılır. protokolların konfiqurasiya və etibar mexanizmlərində yarana bilən zəifliklər, icazəsiz giriş, məlumat axınının yönləndirilməsinə müdaxilə və protokollararası hücum ssenariləri müqayisəli şəkildə təhlil edilir. müdafiə məqsədilə trafik filtrasiyası, protokol validasiyası, girişə nəzarət və təhlükəsizlik monitorinqi üsulları öyrənilir.

4. 4.
   Paylanmış xidmətdən imtina (ddos) hücumları telekom infrastrukturunda: mexanizmlər və miqyasLecture

   Mövzu telekommunikasiya infrastrukturuna qarşı həyata keçirilən ddos hücumlarının növlərini, texniki mexanizmlərini və xidmətlərin əlçatanlığına təsirlərini əhatə edir. həcmli trafik hücumları, protokol səviyyəli hücumlar, tətbiq səviyyəli hücumlar və iot botnetləri vasitəsilə yaradılan trafik yüklənmələri araşdırılır. hücumların mobil nüvəyə, operator şəbəkələrinə, DNS xidmətlərinə və abunəçilərə göstərdiyi təsirlər qiymətləndirilir. trafik filtrasiyası, sürət məhdudlaşdırılması, anomaliyaların aşkarlanması, yük balanslaşdırılması və paylanmış müdafiə mexanizmlərinin tətbiqi öyrənilir.

5. 5.
   Ortada dayanan adam (man-in-the-middle) hücumları və mobil şəbəkələrdə autentifikasiya zəiflikləriLecture

   Bu mövzu mobil telekommunikasiya şəbəkələrində rabitə tərəfləri arasına müdaxilə etməklə məlumatların ələ keçirilməsinə və ya dəyişdirilməsinə yönələn man-in-the-middle hücumlarını əhatə edir. mobil şəbəkələrdə autentifikasiya və açar razılaşması protokollarının iş prinsipləri, istifadəçi və şəbəkənin qarşılıqlı autentifikasiyası, məlumatların bütövlüyünün qorunması mexanizmləri araşdırılır. LTE və digər mobil texnologiyalarda təhlükəsizlik funksiyalarının tətbiq xüsusiyyətləri, konfiqurasiya zəiflikləri və müxtəlif hücum ssenariləri təhlil edilir. təhlükəsiz autentifikasiya, kriptoqrafik qorunma və şəbəkə trafikinin monitorinqi üsulları qiymətləndirilir.

6. 6.
   Imsi catcher texnologiyaları və istifadəçi məxfiliyinə təhdidlərLecture

   Mövzu IMSI catcher qurğularının və saxta baza stansiyalarının iş prinsiplərini, mobil abunəçilərin identifikasiyasına və məxfiliyinə yaratdığı riskləri əhatə edir. mobil cihazların baza stansiyalarını seçməsi, abunəçi identifikatorlarının ötürülməsi və şəbəkə autentifikasiyası prosesləri öyrənilir. saxta baza stansiyalarından istifadə etməklə abunəçi identifikatorlarının müəyyənləşdirilməsi, cihazların izlənməsi və rabitə təhlükəsizliyinin zəiflədilməsi ssenariləri təhlil edilir. 5g şəbəkələrində SUCI (subscription concealed identifier) mexanizminin rolu, eləcə də şübhəli baza stansiyalarının aşkarlanması və istifadəçi məxfiliyinin qorunması üsulları araşdırılır.

7. 7.
   5g şəbəkə dilimlərinə (network slicing) və xidmət əsaslı arxitekturaya qarşı təhlükəsizlik çağırışlarıLecture

   Bu mövzu 5g şəbəkələrində network slicing texnologiyasını və xidmət əsaslı arxitekturanın (service-based architecture — sba) təhlükəsizlik xüsusiyyətlərini əhatə edir. eyni fiziki və virtuallaşdırılmış infrastruktur üzərində müxtəlif xidmətlər üçün ayrılmış şəbəkə dilimlərinin yaradılması, resursların bölüşdürülməsi və izolyasiya prinsipləri öyrənilir. multi-tenant mühitdə girişə nəzarət, xidmətlərarası etibar münasibətləri, API təhlükəsizliyi və virtuallaşdırılmış komponentlərdə yarana bilən zəifliklər təhlil edilir. şəbəkə dilimlərinin təcrid olunmasının yoxlanılması, səlahiyyətlərin məhdudlaşdırılması və təhlükəsiz konfiqurasiya strategiyalarının tətbiqi məsələlərinə diqqət yetirilir.

8. 8.
   Telekom şəbəkələrində kriptoqrafik protokollar və açar idarəetməsiLecture

   Mövzu telekommunikasiya şəbəkələrində məlumatların məxfiliyini, bütövlüyünü və autentikliyini təmin edən kriptoqrafik alqoritmləri və açar idarəetmə mexanizmlərini əhatə edir. GSM şəbəkələrində istifadə edilən a5/1 və a5/3, eləcə də LTE və 5g sistemlərində tətbiq olunan 128-nea1/2/3 alqoritmlərinin təyinatı və təhlükəsizlik xüsusiyyətləri müqayisə edilir. eps-aka və 5g-aka autentifikasiya və açar razılaşması protokollarının iş prinsipləri öyrənilir. kriptoqrafik açarların yaradılması, paylanması, yenilənməsi və qorunması, həmçinin alqoritmlərin təhlükəsizlik və performans baxımından qiymətləndirilməsi araşdırılır.

9. 9.
   İntruziya aşkarlama və qarşısını alma sistemlərinin (ids/ips) telekom mühitində tətbiqiLecture

   Bu mövzu telekommunikasiya şəbəkələrində IDS və IPS sistemlərinin tətbiqini, şəbəkə trafikinin monitorinqini və hücumların real vaxt rejimində aşkarlanmasını əhatə edir. i̇mza əsaslı və anomaliya əsaslı aşkarlama metodları, siqnalizasiya trafikinin təhlili və şübhəli fəaliyyətlərin müəyyənləşdirilməsi prinsipləri öyrənilir. telekommunikasiya şəbəkələrində siqnalizasiya firewall-larının, o cümlədən GSMA fs.11 sənədində nəzərdə tutulan təhlükəsizlik yanaşmalarının tətbiqi nəzərdən keçirilir. ids/ips sistemlərinin şəbəkə arxitekturasına inteqrasiyası, yanlış müsbət nəticələrin azaldılması və hücumlara operativ cavab mexanizmlərinin qiymətləndirilməsi üzrə bilik və bacarıqlar formalaşdırılır.

10. 10.
    Telekom şəbəkələrində maşın öyrənməsi əsaslı anomaliya aşkarlanmasıLecture

    Mövzu telekommunikasiya şəbəkələrində trafik və siqnalizasiya məlumatlarının təhlili əsasında qeyri-normal davranışların müəyyənləşdirilməsi üçün maşın öyrənməsi metodlarının tətbiqini əhatə edir. nəzarətli və nəzarətsiz öyrənmə, klasterləşdirmə, təsnifat, zaman sıralarının təhlili və davranış profillərinin qurulması üsulları öyrənilir. abunəçi fəaliyyətində, şəbəkə trafikində və siqnalizasiya mesajlarında yaranan anomaliyaların aşkarlanması üçün modellərin hazırlanması və sınaqdan keçirilməsi araşdırılır. modellərin dəqiqlik, aşkarlama gecikməsi, yanlış həyəcan siqnalları və hesablama resursları baxımından qiymətləndirilməsi nəzərdən keçirilir.

11. 11.
    Dns və marşrutlaşdırma (bgp) səviyyəsində hücumlar telekom infrastrukturundaLecture

    Bu mövzu telekommunikasiya şəbəkələrində domen adlarının həlli və marşrutlaşdırma proseslərinə yönələn hücumların mexanizmlərini və nəticələrini əhatə edir. DNS spoofing, DNS keşinin zəhərlənməsi və BGP hijacking kimi hücumların trafik yönləndirilməsinə, xidmətlərin əlçatanlığına və operatorlararası əlaqələrə təsiri araşdırılır. BGP marşrut elanlarının yoxlanılması, marşrut sızmalarının aşkarlanması və RPKI mexanizminin tətbiqi öyrənilir. DNSSEC texnologiyasının domen məlumatlarının autentikliyini və bütövlüyünü qorumaqdakı rolu təhlil edilir. şəbəkə marşrutlarının monitorinqi və təhlükəsiz marşrutlaşdırma siyasətlərinin hazırlanması məsələlərinə diqqət yetirilir.

12. 12.
    . şəbəkə seqmentasiyası və zonalaşdırma əsasında müdafiə strategiyalarıLecture

    Mövzu telekommunikasiya infrastrukturunun təhlükəsizliyinin təmin edilməsi üçün şəbəkə seqmentasiyası və zonalaşdırma prinsiplərini əhatə edir. kritik sistemlərin, idarəetmə mühitlərinin, istifadəçi trafikinin və xidmət platformalarının məntiqi və fiziki olaraq ayrılması üsulları öyrənilir. şəbəkələrarası əlaqələrin məhdudlaşdırılması, girişə nəzarət qaydalarının tətbiqi, təhlükəsizlik zonaları arasında trafik filtrasiyası və minimum səlahiyyət prinsipi araşdırılır. dərinləşdirilmiş müdafiə (defense in depth) yanaşması əsasında çoxqatlı təhlükəsizlik arxitekturasının qurulması və bir seqmentdə baş verən insidentin digər sistemlərə yayılmasının qarşısının alınması yolları təhlil edilir.

13. 13.
    3gpp, etsi, itu-t və GSMA təhlükəsizlik standartlarının müqayisəli təhliliLecture

    Bu mövzu telekommunikasiya təhlükəsizliyinin təmin edilməsində beynəlxalq standartlaşdırma təşkilatlarının rolunu və onların hazırladığı normativ sənədləri əhatə edir. 3gpp tərəfindən mobil şəbəkələrin təhlükəsizlik mexanizmləri, ETSI tərəfindən telekommunikasiya və informasiya texnologiyaları standartları, itu-t tərəfindən rabitə sistemlərinə dair tövsiyələr, GSMA tərəfindən isə mobil operatorlar üçün təhlükəsizlik təlimatları araşdırılır. müxtəlif standartların autentifikasiya, şifrələmə, şəbəkə təhlükəsizliyi, insidentlərin idarə edilməsi və təhdidlərdən müdafiə tələbləri müqayisə edilir. standartların tətbiq imkanları, məhdudiyyətləri və telekommunikasiya operatorlarının təhlükəsizlik siyasətlərinə inteqrasiyası qiymətləndirilir.

14. 14.
    Fövqəladə bərpa planlaması və telekom şəbəkələrinin dayanıqlılığı (resilience)Lecture

    Mövzu telekommunikasiya şəbəkələrinin qəza, kiberhücum, avadanlıq nasazlığı və təbii fəlakətlər zamanı fəaliyyətini davam etdirməsi və xidmətləri bərpa etməsi prinsiplərini əhatə edir. biznesin fasiləsizliyi və fəlakətlərdən sonra bərpa planlarının hazırlanması, kritik xidmətlərin müəyyənləşdirilməsi, risklərin qiymətləndirilməsi və bərpa prioritetlərinin təyin edilməsi öyrənilir. ehtiyat avadanlıq və rabitə kanalları, məlumatların ehtiyat nüsxələnməsi, alternativ marşrutlaşdırma və fövqəladə idarəetmə mexanizmləri araşdırılır. bərpa vaxtı və məlumat itkisi üzrə hədəflərin müəyyənləşdirilməsi, ehtiyat ssenarilərinin sınaqdan keçirilməsi və şəbəkənin dayanıqlılığının qiymətləndirilməsi bacarıqları formalaşdırılır.

15. 15.
    Sənaye hadisələrinin komparativ təhlili: telekom operatorlarına qarşı sənədləşdirilmiş hücumlarLecture

    Bu mövzu telekommunikasiya operatorlarına qarşı baş vermiş və sənədləşdirilmiş kiberhücumların müqayisəli təhlilini əhatə edir. real insidentlərdə hücum vektorları, istismar edilmiş zəifliklər, siqnalizasiya və şəbəkə infrastrukturuna təsirlər, məlumat sızmaları və xidmət fasilələri araşdırılır. hadisələrin səbəbləri, hücumun inkişaf mərhələləri, aşkarlanma və cavab tədbirlərinin effektivliyi qiymətləndirilir. müxtəlif insidentlər üzrə ümumi və fərqli xüsusiyyətlərin müəyyənləşdirilməsi əsasında təhlükəsizlik boşluqlarının aradan qaldırılması, monitorinqin gücləndirilməsi, insidentlərə cavab planlarının təkmilləşdirilməsi və gələcək hücumların qarşısının alınması üçün qabaqlayıcı tədbirlər hazırlanır.

1. Carvalho macedo, l. o. h., & campista, m. e. m. (2023). attacks to mobile networks using ss7 vulnerabilities: a real traffic analysis. telecommunication systems, 83(3), 253–265. https://doi.org/10.1007/s11235-023-01018-0
2. Puzankov, s. (2020). back to the future: cross-protocol attacks in the era of 5g. black hat asia 2020.
3. Rupprecht, d., dabrowski, a., holz, t., weippl, e., & pöpper, c. (2018). on security research towards future mobile network generations. IEEE communications surveys & tutorials, 20(3), 2518–2542. arxiv:1710.08932.
4. Puzankov, k. (2019). hidden agendas: bypassing GSMA recommendations on ss7 networks. hack in the box security conference (hitb) 2019, amsterdam.
5. Rao, r. m., ha, s., marojevic, v., & reed, j. h. (2017). LTE PHY layer vulnerability analysis and testing using open-source SDR tools. IEEE MILCOM 2017.
6. Akon, m., toufikuzzaman, m., & hussain, s. r. (2025). from control to chaos: a comprehensive formal analysis of 5g’s access control. IEEE symposium on security and privacy (s&p 2025), 1081–1100.
7. Akon, m., yang, t., dong, y., & hussain, s. r. (2023). formal analysis of access control mechanism of 5g core network. ACM SIGSAC conference on computer and communications security (ccs ’23).
8. Chen, a., preatoni, r., brighente, a., conti, m., & nita-rotaru, c. (2025). cross-service token: finding attacks in 5g core networks. arxiv:2509.08992.