General information
- Subject code
- MS-0505
- Credits
- 6
- Student workload
- 180
- Semester
- Autumn semester
- Academic year
- —
- Subject type
- Elective
- Form of education
- Full-time
- Language of instruction
- Azerbaijani
- In-class hours
- a)30 saat mühazirə b)15 saat məşğələ
- Out-of-class hours
- a)60 saat sərbəst iş b)75 saat məsləhət
Teaching methods
- lecture
- seminar
- presentations
- interactive discussion
- teamwork
Course learning outcomes (CLO)
CLO 1: Ftn1: müasir elmi nailiyyətləri tənqidi təhlil edir və qiymətləndirir, tədqiqat və praktiki problemlərin həlli zamanı yeni ideyalar irəli sürür;
CLO 2: Ftn2: vahid sistemli elmi dünya görüşünə əsaslanan kompleks tədqiqatları, o cümlədən enerji avadanlıqlarının modelləşdirilməsi və enerji nəzarəti tədqiqatlarını tərtib edir və həyata keçirir;
CLO 3: Ftn3: elektrik təchizatı problemlərinə optimallaşdırıcı yanaşmanın metodologiyasını və texnologiyalarını izah edir və tətbiq edir;
CLO 4: Ftn4: yeni tədqiqat metodlarını işləyib hazırlayır və müstəqil elmi-tədqiqat fəaliyyətində tətbiq edir;
CLO 5: Ftn5: müəssisənin avadanlıqlarının enerji səmərəliliyini qiymətləndirir, nəzəri tədqiqatlar aparır;
CLO 6: Ftn6: energetika, sənaye, rabitə, nəqliyyat və digər obyektlərdə enerji auditi proseslərini həyata keçirir.
Topic plan
- 1.Elektrik sistemlərinin iş rejimlərinin ümumi xarakteristikası. aktiv və reaktiv güc balansıLecture
Elektrik sistemlərinin iş rejimlərinin təsnifatı (qərarlaşmış, keçid, normal, qəza, qəzadan sonrakı, təmir və xüsusi rejimlər), qeyri-simmetrik və qeyri-sinusoidal rejimlər, aktiv və reaktiv güc balansı, tezlik və gərginlik uçqunu haqqında ümumi məlumat verilir.
- 2.Enerji sisteminin iş rejimlərinə tələblər. qərarlaşmış rejimlərin parametrləriLecture
Enerji sisteminin iş rejiminə qoyulan tələblər (etibarlılıq, fasiləsizlik, keyfiyyət, səmərəlilik), statik və dinamik dayanıqlıq, qərarlaşmış rejimlərin parametrləri (gərginlik, cərəyan, güc, güc və enerji itkiləri, tezlik) haqqında ümumi məlumat verilir.
- 3.Elektrik şəbəkələrinin iş rejimlərinin hesablanması üsullarının alqoritmləşdirilməsiLecture
Sadə, qapalı və paylayıcı şəbəkələrin rejimlərinin hesablanması üsulları, bərabər paylanmış yüklü xəttin hesablanması, rejim hesablamalarının alqoritminin mərhələləri haqqında ümumi məlumat verilir.
- 4.Rejimin optimallaşdırılmasının ümumi müddəalarıLecture
Rejimin optimallaşdırılmasının ümumi müddəaları, məqsəd funksiyası, optimallaşdırma meyarları (enerji daşıyıcılarının dəyəri, aktiv güc və enerji itkiləri), tənzimlənən parametrlər və məhdudiyyətlər haqqında ümumi məlumat verilir.
- 5.Elektrik təchizatı problemlərinə optimallaşdırıcı yanaşmanın metodologiyası. optimallaşdırma metodlarıLecture
Elektrik təchizatı məsələlərinə optimallaşdırıcı yanaşmanın metodologiyası, optimallaşdırma məsələlərinin qrupları, klassik və alqoritmik metodlar (iterasiya, qradiyent, xətti proqramlaşdırma, monte-karlo) haqqında ümumi məlumat verilir.
- 6.Ümumi modelləşdirmə məsələləri. modellərin təsnifatı və modelləşdirmə növləriLecture
Modelləşdirmənin məqsədləri və tətbiq sahələri, model anlayışı, modellərin təsnifatı və modelləşdirmə növləri haqqında ümumi məlumat verilir.
- 7.Riyazi modelləşdirmə. riyazi modellərin təsnifatı və olan tələblərLecture
Riyazi modelləşdirmənin üstünlükləri, riyazi modelin elementləri (ekzogen və endogen kəmiyyətlər), riyazi modellərin təsnifatı və onlara qoyulan tələblər haqqında ümumi məlumat verilir.
- 8.Kompüter modelləşdirilməsi və informasiya modelləriLecture
Kompüter modelləşdirməsinin mərhələləri (məsələnin qoyuluşu, riyazi formalaşdırma, alqoritm, proqram, hesablama təcrübəsi) və informasiya modelləri haqqında ümumi məlumat verilir.
- 9.Enerji şəbəkələrinin idarə edilməsində avtomatlaşdırılmış sistemlərin rolu və əhəmiyyətiLecture
Enerji şəbəkələrinin avtomatlaşdırılmış idarəetmə sistemlərinin təyinatı, funksiyaları, idarəetmənin vəzifələri və problemləri haqqında ümumi məlumat verilir.
- 10.Real vaxt rejimində elektrik enerji rejiminin idarə edilməsinin səmərəliliyinin artırılmasıLecture
Real vaxt rejimində aktiv gücün, tezliyin, gərginliyin və reaktiv gücün idarə edilməsi, dispetçer işi, idarəetmənin səmərəliliyinin artırılması haqqında ümumi məlumat verilir.
- 11.Elektrik enerjisi istehlakının avtomatlaşdırılmış uçotu sistemiLecture
Elektrik enerjisi istehlakının avtomatlaşdırılmış uçot sistemi, elektron ağıllı sayğaclar, qapalı və açıq uçot sistemləri haqqında ümumi məlumat verilir.
- 12.Ölçmə transformatorlarının və nəzarət kabellərinin seçilməsi. reaktiv gücün kompensasiyası və cosφ-ə tələblərLecture
Qidalandırıcı xəttin en kəsiyinin və uçot sistemi elementlərinin seçilməsi, ölçmə transformatorları və nəzarət kabelləri, reaktiv gücün kompensasiyası və cosφ-ə tələblər haqqında ümumi məlumat verilir.
- 13.Enerji auditinin məzmunu və əsas müddəalarıLecture
Enerji auditinin məzmunu, məqsədləri və əsas müddəaları, ekspress sorğu və dərinləşdirilmiş audit, ilkin məlumatların toplanması haqqında ümumi məlumat verilir.
- 14.Enerji auditinin əsas mərhələləriLecture
Enerji auditinin əsas mərhələləri: obyekt haqqında məlumatların əldə edilməsi, yanacaq və enerji axınlarının öyrənilməsi, enerji balansının tərtibi, enerji istehlakçılarının təhlili və nəticələrin yekunlaşdırılması haqqında ümumi məlumat verilir.
- 15.Müəssisənin avadanlıqlarının enerji səmərəliliyinin qiymətləndirilməsi. enerji auditinin təşkiliLecture
Müəssisə avadanlıqlarının enerji səmərəliliyinin qiymətləndirilməsi (elektrik təchizatı, istilik mübadiləsi, istilik generasiya qurğuları, qazanxanalar, istilik şəbəkələri), enerji auditinin növləri və təşkili, enerji pasportu haqqında ümumi məlumat verilir.
- 16.Enerji sisteminin iş rejimlərinə tələblər. aktiv və reaktiv güc balansıSeminar
Enerji sisteminin iş rejimlərinə qoyulan tələblər, aktiv və reaktiv güc balansı, güc balansının pozulmasının tezliyə və gərginliyə təsiri üzrə praktik məsələlər haqqında ümumi məlumat verilir.
- 17.Elektrik şəbəkələrinin iş rejimlərinin hesablanması üsullarının alqoritmləşdirilməsiSeminar
Bərabər paylanmış yüklü xəttin gərginlik düşməsi və güc itkilərinin hesablanması, rejim hesablamalarının alqoritminin qurulması üzrə praktik məsələlər haqqında ümumi məlumat verilir.
- 18.Elektrik təchizatı problemlərinə optimallaşdırıcı yanaşmanın metodologiyası. optimallaşdırma və modelləşdirmə metodlarıSeminar
Optimallaşdırma meyarının və məqsəd funksiyasının seçilməsi, optimallaşdırma və modelləşdirmə metodlarının tətbiqi üzrə praktik məsələlər haqqında ümumi məlumat verilir.
- 19.Riyazi modellərin təsnifatı və olan tələblər. kompüter modelləşdirilməsi və informasiya modelləriSeminar
Riyazi modellərin təsnifatı və onlara qoyulan tələblər, kompüter modelləşdirməsinin mərhələləri və informasiya modelləri üzrə praktik işlər haqqında ümumi məlumat verilir.
- 20.Real vaxt rejimində elektrik enerji rejiminin idarə edilməsinin səmərəliliyinin artırılması.Seminar
Real vaxt rejimində elektrik enerji rejiminin idarə edilməsi, tezliyin və gərginliyin tənzimlənməsi, idarəetmənin səmərəliliyinin artırılması üzrə praktik təhlil haqqında ümumi məlumat verilir.
- 21.Ölçmə transformatorlarının və nəzarət kabellərinin seçilməsi. reaktiv gücün kompensasiyası və cosφ-ə tələblərSeminar
Xəttin en kəsiyinin, ölçmə transformatorlarının və nəzarət kabellərinin seçilməsi, cosφ-nin təyini və reaktiv gücün kompensasiyası üzrə praktik hesablamalar haqqında ümumi məlumat verilir.
- 22.Enerji auditinin məzmunu və əsas müddəaları. enerji auditinin əsas mərhələləriSeminar
Enerji auditinin məzmunu, məqsədləri və mərhələləri üzrə praktik işlər, audit üçün ilkin məlumatların toplanması və təhlili haqqında ümumi məlumat verilir.
- 23.Müəssisənin avadanlıqlarının enerji səmərəliliyinin qiymətləndirilməsi. enerji auditinin təşkiliSeminar
Müəssisə avadanlıqlarının enerji səmərəliliyinin qiymətləndirilməsi, enerji balansının və enerji pasportunun tərtibi, enerji auditinin təşkili üzrə praktik işlər haqqında ümumi məlumat verilir.
- 24.Enerji sisteminin rejimlərinə tələblər. elektrik şəbəkələrinin rejimlərinin hesablanması metodlarıIndependent work
Enerji sisteminin rejimlərinə qoyulan tələblər, elektrik şəbəkələrinin rejimlərinin hesablanması metodları və alqoritmləri haqqında ümumi məlumat verilir.
- 25.İstehlakçıların elektrik təchizatı problemlərinə optimallaşdırıcı yanaşmanın əsas müddəalarıIndependent work
İstehlakçıların elektrik təchizatı problemlərinə optimallaşdırıcı yanaşmanın əsas müddəaları, optimallaşdırma məsələlərinin qrupları və metodları haqqında ümumi məlumat verilir.
- 26.Riyazi və kompüter modelləşdirmə, informasiya modelləriIndependent work
Riyazi və kompüter modelləşdirmə, informasiya modelləri, modellərin təsnifatı və onlara qoyulan tələblər haqqında ümumi məlumat verilir.
- 27.Real vaxt rejimində avtomatlaşdırılmış enerji şəbəkəsi idarəetmə sistemləriIndependent work
Real vaxt rejimində avtomatlaşdırılmış enerji şəbəkəsi idarəetmə sistemlərinin funksiyaları, vəzifələri və tətbiqi haqqında ümumi məlumat verilir.
- 28.Enerji istehlakının avtomatlaşdırılmış uçot sistemi. nəzarət sayğaclarıIndependent work
Enerji istehlakının avtomatlaşdırılmış uçot sistemi, elektron ağıllı sayğaclar və nəzarət sayğaclarının iş prinsipi haqqında ümumi məlumat verilir.
- 29.Enerji auditinin məzmunu və əsas mərhələləriIndependent work
Enerji auditinin məzmunu, məqsədləri və əsas mərhələləri, enerji auditinin növləri haqqında ümumi məlumat verilir.
- 30.Müəssisənin avadanlıqlarının enerji səmərəliliyinin qiymətləndirilməsi.Independent work
Müəssisənin avadanlıqlarının enerji səmərəliliyinin qiymətləndirilməsi meyarları, istilik, elektrik təchizatı və digər sistemlərin enerji səmərəliliyi haqqında ümumi məlumat verilir.
- 31.Yarımstansiyalar və paylayıcı qurğuları. onların iş prinsipləriIndependent work
Yarımstansiyaların və paylayıcı qurğuların təyinatı, növləri və iş prinsipləri haqqında ümumi məlumat verilir.
- 32.Güç transformatorlar və açarlar. onların iş prinsipləriIndependent work
Güc transformatorlarının və açarların təyinatı, növləri və iş prinsipləri haqqında ümumi məlumat verilir.
- 33.Reaktiv gücün kompensasiyası və cosφ-yə tələblər. qidalandırıcı xəttin en kəsiyinin seçilməsiIndependent work
Reaktiv güc istehlakçıları, güc əmsalı (cosφ), müxtəlif avadanlıq və müəssisələr üçün orta cosφ qiymətləri, kondensator batareyaları ilə kompensasiya, qidalandırıcı xəttin en kəsiyinin və naqillərin icazə verilən cərəyanlarının seçilməsi haqqında ümumi məlumat verilir.
Reading list
- 1. фазилов х.ф., насыров т.х. установившиеся режимы электроэнергетических систем и их оптимизация. -т.: молния, 1999.-370 с.
- 2. электрические системы. электрические сети / под ред. в.а. веникова и в.а. строева – м.: высшая школа,1998.
- 3. стрельников, н. а. энергосбережение: учебник. новосибирск: нгту, 2014. — 176 с
- 4. с. в. митрофанов, о. и. кильметьева. методика проведения энергоаудита: учебное пособие. оренбург: огу, 2015. с. 116 с
- 5. филиппова т.а. энергетические режимы электрических станций и электроэнергетических систем: учебник. нгту. 2014. с. 294
Assessment
| Form | Description | Score | Related CLO |
|---|---|---|---|
| Cari qiymətləndirmə | Cari qiymətləndirmə - fənn üzrə tələbənin semestr müddətində fəaliyyətinin qiymətləndirilməsi olmaqla, mühazirə və məşğələ (laboratoriya) dərs materiallarının mənimsənilmə səviyyəsini qiymətləndirilir. | 30 bal | FTN 1-5 |
| Davamiyyət | Tələbə fənn üzrə dərslərin 25%-dən çoxunda iştirak etmədiyi halda imtahana buraxılmır. | 10 bal | - |
| Tələbənin sərbəst işi | Tələbəyə fənn üzrə semestr ərzində 1 sərbəst işin (zəruri hallarda sərbəst işlərin sayı artırıla bilər) yerinə yetirilməsi tapşırığı verilir. | 10 bal | FTN-- |
| İmtahan | İmtahan şifahi, yazılı, yazılı-elektron, test üsulu ilə keçirilir | 50 bal | FTN 1-5 |