Methods and means of measurement and control in energy systemsTopics

Fənnin məqsədi, vəzifələri, tərkibi və məzmu¬nu, istilik energetikasının qısa inkişaf tarixi, elektrik ölçmə texnikası vasitələri, ölçmə xətaları və onların yaranması haqqında məlumat verilir.

Ölçmə üsul və vasitələrinin təsnifatı, ölçmə üsullarının növləri, ölçmə vasitələrinin iş prinsipi, elektrik cihazlarının növləri öyrənilir.

Elektrik ölçmə cihazlarının növləri, ölçmə çeviriciləri, elektrik ölçmə qurğuları, informasiya – ölçmə sistemləri öyrənilir.

Ölçmə nəticələrinin alınma üsullarına görə ölçmə növləri, elektrik-ölçü cihazlarının istifadə üsullarından asılı olaraq elektrik ölçmə metodları öyrənilir.

Elektrik dövrəsində cərəyanin ölçülməsi, ampermetrin cərəyan trasformatoru vasitəsilə dövrəyə qoşulması, ampеrmеtrlə ölçmə üsülunun gеnişləndirilməsi öyrənilir.

Elektrik dövrəsinin gərginliyini ölçmək üçün voltmetrin dövrəyə paralel qoşulma və voltmetrin transformator vasitəsilə dövrəyə qoşulma sxemləri öyrənilir, voltmеtrlə ölçmə üsulunun gеnişləndirilməsi haqqında məlumat verilir.

Müqavimətin ölçmə metodları, mаqnit-еlеktrik sistеmli meqommetr, maqnitoelektrik mexanizmli ommetr vasitəsilə, eləcə də körpü üsulu ilə müqavimətin ölçülməsi haqqında məlumat verilir.

Elektrik dövrələrinin parametrləri olan müqavimətin, tutumun, induktivliyin, qarşılıqlı induktivliyin müxtəlif cihazlar və üsullar vasitəsilə ölçülməsi haqqında məlumat verilir, ampermetr, voltmetr və vattmetrdən istifadə etməklə induktiv xarakterli qəbuledicinin parametrləri təyin olunur.

Elektron ölçü cihazlarının əsas elementləri olan elektron ölçmə çeviriciləri və çıxış kəmiyyətini ölçən maqnit-elektrik mexanizmlər və ya osilloqraflar haqqında məlumat verilir, analoq elektron ölçmə cihazlarının əsas qrupları öyrənilir.

Sabit cərəyan, dəyişən cərəyan, mpuls, fazahəssas, selektiv, universal voltmetrlər haqqında məlumat verilir, elektron ommetrlər və onların sxemləri öyrənilir.

Elektron elementlərdən yığılmış vattmetrin prinsipial sxemi, qidalandırma mənbəyinə qoşulan rezistorlar, maqnit elektrik i̇n-indukatoru öyrənilir.

Rəqəmsal elektron cihazlarının iş prinsipi haqqında məlumat verilir, fasiləsiz kəmiyyətin diskretləşmə və kvantlanması diaqramları, zaman-impuls rəqəmli voltmetrin struktur sxemi və vaxt diaqramları, eləcə də ikiqat inteqral rəqəmli voltmetrin iş prinsipi öyrənilir.

Sabit və dəyişən cərəyan dövrələrində gücü ölçmək üçün elektrodinamik və ferrodinamik vattmetrlər haqqında məlumat verilir, elektrodinamik vattmetrin sxemi və vektor diaqramı izah olunur, sabit və dəyişən cərəyan dövrələrində gücün hesabat düsturları göstərilir.

Elektrik enerjisi sərfiyyatını ölçmək üçün elektrik enerji sayğacları haqqında məlumat verilir, sayğacın dövrəyə qoşulma, birfazalı və öçfazalı elektrik dövrəsinin sayğaca qoşulması sxemləri öyrənilir.

Simmetrik yüklənmiş üçfazalı dövrənin gücünün bir vattmetrlə ölçülməsi və reaktiv gücü ölçmək üçün aktiv güc vattmetrinin qoşulması sxemləri göstərilir, üçfazalı elektrik dövrəsində aktiv və reaktiv güclərin, enerjinin hesabat düsturları izah olunur.

Ölçmə vasitələrinin sistematik, təsadüfi və kobud xətaları xətalar nəzəriyyəsinə əsasən təyin olunur.

Müxtəlif elektrik kəmiyyətlərinin ölçdülməsi zamanı ölçmə cihazlarının ölçü hədlərinin genişləndirilməsi izah olunur, voltmetrin və ampermetrin ölçü hədlərini genişləndirmək üçün əlavə müqavimətlər təyin olunur, ölçü hədlərinin genişləndirmə sxemləri qurulur, verilmiş düsturlarla uyğun xətalar hesablanır.

Ölçmənin bilavasitə qiymətləndirmə və müqayisə metodları izah olunur, müqayisə üsulunda sıfır, diferensial, əvəzetmə, üst-üstə düşmə metodları araşdırılır, voltmetrin dərəcələnməsi və cihazın daxili müqavimətinin ölçülməsi sxemləri göstərilir. axtarılan kəmiyyyətlər hesablanır.

Ampermetrlərin və voltmetrlərin buraxıla bilən xətaları hesablanır, bilavasitə müqayisə metodu ilə ölçmə cihazlarının xətaları, həmçinin dolayı metodla voltmetrin xətaları tədqiq olunur.

Elektromaqnit, elektrodinamik, düzləndiricili maqnit-elektrik və elektrostatik sistemli cihazların tezlik xətaları tədqiq edilir, xətaların hesabat düsturları göstərilir.

Müqavimətin bir voltmetrin köməyilə ölçülməsi, müqavimətin milliampermetrin köməyilə ölçülməsi, müqavimətin müqayisə metodu ilə ölçülməsi, müqavimətin körpü metodu ilə ölçülməsi sxemləri və hesabat düsturları göstərilir.

Müqavimətin ampermetr və voltmetr üsulu ilə ölçülməsi sxemləri izah olunur, hər iki sxem üçün nisbi xətaların hesabat düsturları göstərilir.

Ölçmə xətaları, ölçmə üsul və vasitələrinin təsnifatı, ölçmə üsullarının növləri, ölçmə vasitələrinin iş prinsipi göstərilir.

Ölçmə nəticələrinin alınma üsullarına görə ölçmə növləri, elektrik-ölçü cihazlarının istifadə üsullarından asılı olaraq elektrik ölçmə metodları göstərilir.

Elektron ölçü cihazları, elektron ölçmə çeviriciləri və çıxış kəmiyyətini ölçən maqnit-elektrik mexanizmlər və ya osilloqraflar haqqında məlumat verilir, analoq elektron ölçmə cihazlarının əsas qrupları göstərilir.

Rəqəmsal elektron cihazlarının iş prinsipi haqqında məlumat verilir, fasiləsiz kəmiyyətin diskretləşmə və kvantlanması diaqramları, zaman-impuls rəqəmli voltmetrin struktur sxemi və vaxt diaqramları, eləcə də ikiqat inteqral rəqəmli voltmetrin iş prinsipi göstərilir.

Simmetrik yüklənmiş üçfazalı dövrənin gücünün bir vattmetrlə ölçülməsi və reaktiv gücü ölçmək üçün aktiv güc vattmetrinin qoşulması sxemləri göstərilir, üçfazalı elektrik dövrəsində aktiv və reaktiv güclərin, enerjinin hesabat düsturları izah olunur.