Labor legislationTopics

Əmək hüququ işçilərlə işəgötürənlər arasında yaranan əmək münasibətlərini tənzimləyən hüquq sahəsidir. onun əsas məqsədi işçilərin hüquqlarını qorumaq, əmək şəraitini təmin etmək və tərəflər arasında münasibətləri nizamlamaqdır. əmək hüququnun sistemi ümumi və xüsusi hissələrdən ibarətdir. ümumi hissəyə əmək hüququnun anlayışı, prinsipləri və mənbələri, xüsusi hissəyə isə əmək müqaviləsi, iş vaxtı, istirahət vaxtı, əməkhaqqı və əmək mübahisələri daxildir. əmək hüququnun mənbələri azərbaycan respublikasının konstitusiyası, əmək məcəlləsi, digər normativ hüquqi aktlar və müvafiq beynəlxalq müqavilələrdir. əmək hüququnun əsas prinsipləri əmək azadlığı, bərabərlik, ayrı-seçkiliyin qadağan edilməsi, təhlükəsiz əmək şəraiti, əməyin ədalətli ödənilməsi və işçilərin hüquqlarının müdafiəsidir.

Əmək hüququnun subyektləri əmək münasibətlərində iştirak edən və əmək hüquq və vəzifələrinə malik olan şəxslərdir. onlara aşağıdakılar daxildir: i̇şçilər – əmək müqaviləsi əsasında işləyən, əmək funksiyasını yerinə yetirən şəxslərdir. i̇şəgötürənlər – işçiləri işə qəbul edən, onların əməyini təşkil edən və əməkhaqqı ödəyən fiziki və ya hüquqi şəxslərdir. həmkarlar ittifaqları – işçilərin əmək və sosial hüquqlarını müdafiə edən təşkilatlardır. dövlət orqanları – əmək qanunvericiliyinə əməl olunmasına nəzarət edən və əmək münasibətlərini tənzimləyən qurumlardır.

Ş vaxtı əmək münasibətlərinin əsas elementlərindən biridir. onun düzgün müəyyən edilməsi işçinin əmək hüquqlarının qorunmasına, əmək məhsuldarlığının artırılmasına və işlə istirahət arasında tarazlığın yaradılmasına kömək edir.

Məzuniyyət hüququ işçinin əmək fəaliyyəti dövründə istirahət etmək, sağlamlığını qorumaq və əmək qabiliyyətini bərpa etmək hüququdur. azərbaycan respublikasının əmək qanunvericiliyinə əsasən, işçilər əmək məzuniyyəti, sosial məzuniyyət, təhsil məzuniyyəti və yaradıcılıq məzuniyyəti kimi məzuniyyət növlərindən istifadə edə bilərlər.

Əzuniyyət hüququnun həyata keçirilməsi azərbaycan respublikasının əmək məcəlləsi ilə tənzimlənir. i̇şçi qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş qaydada məzuniyyətə çıxmaq hüququna malikdir. məzuniyyət, əsasən, işçinin müraciəti və işəgötürənin müvafiq əmri əsasında rəsmiləşdirilir. əmək məzuniyyətinin müddəti, vaxtı və ödəniş qaydaları qanunvericiliyə uyğun müəyyən edilir. məzuniyyət növündən asılı olaraq müvafiq sənədlər də tələb oluna bilər.

Əmək müqaviləsinə xitam verilməsi işçi ilə işəgötürən arasında əmək münasibətlərinin qanunla müəyyən edilmiş əsaslarla sona çatdırılmasıdır. bu proses azərbaycan respublikasının əmək məcəlləsi ilə tənzimlənir. əmək müqaviləsinə xitam verilərkən işçinin hüquqları qorunmalı və qanunvericiliyin tələblərinə əməl edilməlidir.

In this topic, the mechanism of creation of mechanical waves, propagation conditions and main types are studied. the principle of energy transfer from one point to another as a result of the oscillation of particles in an elastic medium is explained. the properties of transverse and longitudinal mechanical waves, conditions of their generation and propagation in different environments are analyzed. the main physical quantities characterizing waves - amplitude, period, frequency, wavelength, phase, phase difference and wave propagation speed are explained in detail in the topic. mathematical relationships between these quantities, especially wave propagation regularities based on the v=λf formula, are investigated. wave equation, description of harmonic waves and graphical analysis of waves also form the main part of the subject. basic wave phenomena such as reflection, refraction, interference, diffraction and generation of standing (standing) waves of mechanical waves are also considered. the subject also includes practical applications such as sound waves, seismic waves, water surface waves and ultrasound technologies used in engineering. this topic helps students understand the physical nature of mechanical waves, determine the relationships between the quantities that characterize them, analyze wave phenomena and

Əməyin mühafizəsi işçilərin əmək fəaliyyəti zamanı həyatının, sağlamlığının və əmək qabiliyyətinin qorunmasına yönəlmiş hüquqi, sosial-iqtisadi, təşkilati, texniki və sanitariya-gigiyena tədbirləri sistemidir. əməyin mühafizəsinin əsas məqsədi iş yerlərində təhlükəsiz və sağlam əmək şəraitinin yaradılması, istehsalat qəzalarının və peşə xəstəliklərinin qarşısının alınmasıdır.

Əmək mübahisələri işçi ilə işəgötürən arasında əmək qanunvericiliyinin, əmək müqaviləsinin və digər əmək hüquqlarının tətbiqi ilə bağlı yaranan fikir ayrılıqlarıdır. bu mübahisələr əməkhaqqının ödənilməsi, iş vaxtı, məzuniyyət, əmək müqaviləsinə xitam verilməsi, işə bərpa və digər əmək məsələləri ilə əlaqədar yarana bilər. əmək mübahisələrinin növləri fərdi əmək mübahisələri: bir işçi ilə işəgötürən arasında yaranan mübahisələrdir. kollektiv əmək mübahisələri: i̇şçilər kollektivi və ya onların nümayəndələri ilə işəgötürən arasında əmək şəraiti və kollektiv əmək hüquqları ilə bağlı yaranan mübahisələrdir.

Əmək intizamı işçilərin əmək qanunvericiliyinə, əmək müqaviləsinə, daxili intizam qaydalarına və iş yerində müəyyən edilmiş tələblərə əməl etməsidir. əmək intizamının əsas məqsədi iş prosesinin düzgün təşkili, işçilərin məsuliyyətinin artırılması və əmək fəaliyyətinin səmərəli həyata keçirilməsidir. əmək intizamının əsas qaydaları i̇şə vaxtında gəlmək və iş vaxtına riayət etmək. əmək vəzifələrini düzgün və məsuliyyətlə yerinə yetirmək. daxili intizam və təhlükəsizlik qaydalarına əməl etmək. i̇şəgötürənin qanuni göstərişlərini yerinə yetirmək. i̇ş yoldaşları ilə etik davranış qaydalarına riayət etmək.

Əməyin beynəlxalq hüquqi tənzimlənməsi işçilərin əmək hüquqlarının qorunması, təhlükəsiz əmək şəraitinin yaradılması və əmək münasibətlərinin beynəlxalq standartlara uyğunlaşdırılması məqsədilə dövlətlər arasında qəbul edilən müqavilə, konvensiya və tövsiyələr sistemidir. bu sahədə əsas rolu beynəlxalq əmək təşkilatı (bət) oynayır. bət əmək hüquqları, bərabərlik, məcburi əməyin aradan qaldırılması, uşaq əməyinin qarşısının alınması və layiqli əmək şəraitinin təmin edilməsi istiqamətində beynəlxalq standartlar müəyyən edir. əsas beynəlxalq sənədlər beynəlxalq əmək təşkilatının konvensiyaları və tövsiyələri. i̇nsan hüquqları ümumi bəyannaməsi. i̇qtisadi, sosial və mədəni hüquqlar haqqında beynəlxalq pakt. avropa sosial xartiyası.

Əməyin beynəlxalq hüquqi tənzimlənməsi işçilərin əmək hüquqlarının qorunması, təhlükəsiz əmək şəraitinin yaradılması və əmək münasibətlərinin beynəlxalq standartlara uyğunlaşdırılması məqsədilə dövlətlər arasında qəbul edilən müqavilə, konvensiya və tövsiyələr sistemidir.