Subject · Instrumentation engineering (bachelor)

Sənaye cihazlarıTopics

İF-3330m6 creditsAutumn semesterMandatory2025-2026

Topic plan

The subject's topics and the learning outcomes attached to each one.

30 topics
  1. 1. Sənaye cihazlarının dövlət sistemi (scds). scds-nin qurulmasının ümumi prinsipləri

    Seminar

    Sənaye cihazlarının dövlət sistemi (scds) avtomatlaşdırılmış idarəetmə və ölçmə sistemlərinin qurulması üçün nəzərdə tutulmuş, unifikasiya olunmuş cihaz, datçik və tənzimləyici vasitələrin vahid kompleksidir. scds-nin qurulmasının ümumi prinsipləri modul strukturu, standartlaşdırılmış giriş-çıxış siqnalları, konstruktiv uyğunluq və müxtəlif istehsalat proseslərində yüksək etibarlılığın təmin edilməsinə əsaslanır.

  2. 2. 1.sənaye cihazlarının dövlət sistemi (scds). scds-nin qurulmasının ümumi prinsipləri.

    Lecture

    1.1. ölçülən və tənzimlənən kəmiyyətlər. 1.2. sənaye cihazlarının dövlət sisteminin (scds) qurulmasının əsasları. 1.3. sənaye cihazlarının dövlət sistemi (scds) vasitələrinin xüsusiyyətləri. 1.4. normativ-texniki sənədlər.

  3. 3. Laboratoriya işi №1. teplovizorun quruluşu və iş prinsipinin öyrənilməsi

    Laboratory

    Laboratoriya işi №1 teplovizorların quruluşunun, optik-elektron sisteminin və obyektlərin infraqırmızı şüalanmasını görüntüyə çevirmə prinsipinin öyrənilməsinə həsr olunmuşdur. i̇ş prosesində pikometrik matrisalar vasitəsilə temperatur sahələrinin paylanmasının analizi, teplovizorun kalibrlənməsi və termoqramların təhlili praktiki olaraq mənimsənilir.

  4. 4. 2.temperaturun ölçülməsi və nəzarəti üçün cihazlar.

    Lecture

    2.1.şüşə maye texniki termometrlər. 2.2. manometrik termometrlər. 2.3. termoelektrik çeviricilər. 2.4. müqavimət termoçeviriciləri. 2.5. termoelektrik çeviricilər və müqavimət termoçeviriciləri üçün ölçmə (normalaşdırıcı) çeviriciləri.2.6. pirometrlər. 2.7. köməkçi avadanlıqlar və materiallar.

  5. 5. Temperaturun ölçülməsi və nəzarəti üçün cihazlar

    Seminar

    Temperaturun ölçülməsi və nəzarəti üçün cihazlar sənaye proseslərində və laboratoriyalarda istilik rejimini dəqiq təyin etmək, monitorinq aparmaq və tənzimləmək üçün istifadə olunan termocütlər, müqavimət termometrləri (rtd), pirometrlər və termostatlardan ibarətdir. bu cihazların texnoloji xüsusiyyətləri kontaktlı və kontaktsız ölçmə metodlarına, elektrik siqnalının unifikasiyasına və avtomatlaşdırılmış idarəetmə sistemləri ilə inteqrasiya imkanlarına əsaslanır.

  6. 6. 3.təzyiqin və təzyiq fərqinin ölçülməsi üçün cihazlar.

    Lecture

    3.1. maye cihazları. 3.2. təzyiq ölçənlər. 3.3. çıxış siqnalsız və boruvari manometrik yaya malik manometrlər, manovakuummetrlər və vakuummetrlər. 3.4. çıxış siqnalına, hesabat qurğusuna və boruvari manometrik yaya malik manometrlər, manovakuummetrlər və vakuummetrlər. 3.5. membranlı manometrlər, vakuummetrlər və manovakuummetrlər. 3.6. təzyiq ölçü çeviriciləri. 3.7. silfonlu difmanometrlər. 3.8. zınqırovlu difmanometrlər. 3.9. təzyiq düşgüsünü ölçən çeviricilər. 3.10. membranlı bölücülər

  7. 7. Laboratoriya işi №2. teplovizorda infraqırmızı təsvirlərin alınması və sazlanmasının öyrənilməsi

    Laboratory

    Laboratoriya işi №2 teplovizor vasitəsilə müxtəlif obyektlərin infraqırmızı təsvirlərinin (termoqramların) alınması, fokuslanması və şüalanma əmsalına (emissivlik) uyğun sazlanması metodikasını tədqiq edir. i̇ş prosesində temperatur şkalasının diapazonunun tənzimlənməsi, palitranın seçilməsi və kənar istilik mənbələrinin təsirini nəzərə almaqla dəqiq termoqrafik analizin aparılması bacarıqları mənimsənilir.

  8. 8. 4.sərfin ölçülməsi və nəzarəti üçün cihazlar.

    Lecture

    4.1. təzyiqin dəyişən düşgüsünü ölçən sərfölçənlər. 4.2. dəyişən səviyyəli sərfölçənlər. 4.3. axın sərfölçənləri. 4.4. taxometrik sərfölçənlər və maye sərfi ölçücüləri. 4.5. taxometrik sərfölçənlər və qazların miqdarını ölçənlər. 4.6. elektromaqnitli sərfölçənlər. 4.7. ultrasəs sərfölçənləri. 4.8. burulğanlı sərfölçənlər. 4.9. i̇stilik sayğacları.

  9. 9. Təzyiqin və təzyiq fərqinin ölçülməsi üçün cihazlar

    Seminar

    Təzyiqin və təzyiq fərqinin ölçülməsi üçün cihazlar sənaye proseslərində və avtomatlaşdırma sistemlərində qaz, buxar və maye mühitlərinin təzyiq göstəricilərini dəqiq təyin etmək üçün istifadə olunan manometrlər, diferensial manometrlər və elektrik təzyiq çeviricilərindən ibarətdir. bu cihazların texnoloji xüsusiyyətləri elastik həssas elementlərin (bordon borusu, membran, silfon) deformasiyasına və ya pyezorezistiv/tutum datçikləri vasitəsilə təzyiqin unifikasiya olunmuş elektrik siqnalına çevrilməsinə əsaslanır.

  10. 10. 5.səviyyənin ölçülməsi və nəzarəti üçün cihazlar.

    Lecture

    5.1. üzgəcli səviyyəölçənlər. 5.2. şamandıralı səviyyəölçənlər. 5.3. akustik səviyyəölçənlər. 5.4. ultrasəsli səviyyəölçənlər. 5.5. radioizotop səviyyəölçənlər. 5.6. tutum (həcm) səviyyəölçənləri. 5.7. difmanometrik səviyyəölçənlər.

  11. 11. Laboratoriya işi №3. 3d printerin quruluşu və iş prinsipinin öyrənilməsi

    Laboratory

    Laboratoriya işi №3 3d printerlərin (əsasən fdm/fff texnologiyalı) əsas konstruktiv düyünlərinin, ekstruder, çap masası və кинематик sistemlərinin quruluşunu, həmçinin laylı əlavə istehsal (additive manufacturing) prinsipini tədqiq edir. i̇ş prosesində rəqəmsal 3d modellərin (stl/obj) dilimləmə (slicing) proqramlarında g-koda çevrilməsi, temperatur və çap parametrlərinin tənzimlənməsi və fiziki nümunənin formalaşdırılması praktiki olaraq mənimsənilir.

  12. 12. 6.qazların kimyəvi tərkibinin və fiziki xüsusiyyətlərinin ölçülməsi və nəzarəti üçün cihazlar.

    Lecture

    6.1. texnoloji sənaye qazlarının kimyəvi tərkibinin ölçülməsi və nəzarəti üçün qazoanalitik cihazlar. 6.2. ətraf hava mühitinin analizi üçün avtomatik fasiləsiz təsirli qazoanalitik sənaye cihazları. 6.3. qazoanalitik cihazlar üçün köməkçi qurğular. 6.4. hiqrometrlər.

  13. 13. Sərfin ölçülməsi və nəzarəti üçün cihazlar

    Seminar

    Sərfin ölçülməsi və nəzarəti üçün cihazlar boru kəmərlərində hərəkət edən maye, qaz və buxar axınının həcmi və ya kütləvi sərfindən xəbər verən taxometrik, elektromaqnit, ultrasəs, koriolis və dəyişən təzyiq fərqli sərfölçənlərdən ibarətdir. bu cihazların texnoloji xüsusiyyətləri hidrodinamik parametrlərin unifikasiya olunmuş elektrik və ya pnevmatik siqnallara çevrilməsinə və istehsalat proseslərinin avtomatlaşdırılmış idarəetmə sistemlərində (scada) dəqiq dozalaşdırılmasına əsaslanır.

  14. 14. 7.mayelərin kimyəvi tərkibinin və fiziki xüsusiyyətlərinin ölçülməsi və nəzarəti üçün cihazlar.

    Lecture

    7.1. elektrokimyəvi potensiometrik ionölçücü cihazlar. 7.2. elektrokimyəvi konduktometrik analizatorlar. 7.3. dielkometrik çeviricilər-maddələrin dielektrik keçiriciliyini ölçənlər. 7.4. qalıq xlorun ölçülməsi üçün depolyarizatorlu analizatorlar. 7.5. mayelərin tərkibinin ölçülməsi üçün infraqırmızı analizatorlar. 7.6. mayelərin tərkibinin ölçülməsi üçün refraktometrik analizatorlar. 7.7. mayelərin tərkibinin ölçülməsi üçün akustik analizatorlar. 7.8. nefelometrik analizator-bulanıqlıqölçən. 7.9. qarışıqlarda metalların aşkarlanması üçün analizatorlar. 7.10. sıxlıqölçənlər. 7.11. viskozimetrlər.

  15. 15. Laboratoriya işi №3. 3d printerin quruluşu və iş prinsipinin öyrənilməsi

    Laboratory

    Laboratoriya işi №3 3d printerlərin (əsasən fdm/fff texnologiyalı) əsas konstruktiv düyünlərinin, ekstruder, çap masası və кинематик sistemlərinin quruluşunu, həmçinin laylı əlavə istehsal (additive manufacturing) prinsipini tədqiq edir. i̇ş prosesində rəqəmsal 3d modellərin (stl/obj) dilimləmə (slicing) proqramlarında g-koda çevrilməsi, temperatur və çap parametrlərinin tənzimlənməsi və fiziki nümunənin formalaşdırılması praktiki olaraq mənimsənilir.

  16. 16. 8.xromotoqraflar və kütlə spektrometrləri.

    Lecture

    8.1. xromotoqraflar. 8.2. kütlə spektrometrləri

  17. 17. Elektrik enerjisi kəmiyyətlərinin ölçülməsi və nəzarəti üçün cihazlar

    Seminar

    Elektrik enerjisi kəmiyyətlərinin ölçülməsi və nəzarəti üçün cihazlar gərginlik, cərəyan şiddəti, aktiv/reaktiv güc və enerji sərfiyyatını dəqiq təyin etmək üçün istifadə olunan ampermetrlər, voltmetrlər, vatmetrlər və elektrik sayğaclarından ibarətdir. bu cihazların texnoloji xüsusiyyətləri analoq və rəqəmsal çevirmə prinsiplərinə, cərəyan və gərginlik transformatorları vasitəsilə dövrəyə qoşulmaya və scada/smart grid avtomatlaşdırma sistemlərinə məlumat ötürmə imkanlarına əsaslanır.

  18. 18. 9.elektrik enerjisi kəmiyyətlərinin ölçülməsi və nəzarəti üçün cihazlar.

    Lecture

    9.1. normalaşdırıcı çeviricilər. 9.2. elektrik enerjisi sayğacları.

  19. 19. Laboratoriya işi №4. 3d skanerin quruluşu və iş prinsipinin öyrənilməsi

    Laboratory

    Laboratoriya işi №4 3d skanerin (optik, lazer və ya strukturlaşdırılmış işıq texnologiyalı) əsas konstruktiv hissələrinin, kamera-proyektor sistemlərinin və obyektlərin fəza koordinatlarını təyin etmə prinsipinin öyrənilməsinə həsr olunmuşdur. i̇ş prosesində obyektlərin səthindən şəbəkə nöqtələrinin (point cloud) toplanması, proqram təminatında nümayəndə rəqəmsal 3d modelin formalaşdırılması, şəbəkənin hamarlanması və tərs mühəndislik (reverse engineering) məqsədləri üçün istifadəsi praktiki olaraq mənimsənilir.

  20. 20. 10.mexaniki kəmiyyətlərin ölçülməsi və nəzarəti üçün cihazlar.

    Lecture

    10.1. xətti və bucaq yerdəyişmələrinin ölçülməsi və nəzarəti üçün cihazlar. 10.2. bucaq sürətinin ölçülməsi və nəzarəti üçün cihazlar. 10.3. vibrasiyanın (titrəmələrin) ölçülməsi və nəzarəti üçün cihazlar. 10.4. kütlənin, qüvvənin və deformasiyanın ölçülməsi və nəzarəti üçün cihazlar. 10.5. məmulların miqdar ölçücüləri.

  21. 21. Mexaniki kəmiyyətlərin ölçülməsi və nəzarəti üçün cihazlar

    Seminar

    Mexaniki kəmiyyətlərin ölçülməsi və nəzarəti üçün cihazlar sənaye istehsalında və maşınqayırmada qüvvə, moment, deformasiya, xətti/bucaq yerdəyişməsi və fırlanma tezliyini dəqiq təyin edən tenzometrlər, dinamometrlər, takometrlər və LVDT yerdəyişmə datçiklərindən ibarətdir. bu cihazların texnoloji xüsusiyyətləri mexaniki gərginliyin və ya yerdəyişmənin elektrik müqaviməti, tutumu və ya induktivliyinin dəyişməsi vasitəsilə unifikasiya olunmuş siqnallara çevrilməsinə və avtomatlaşdırılmış diaqnostika sistemlərində emal edilməsinə əsaslanır.

  22. 22. 11.i̇kinci dərəcəli göstərici və qeydedici analoq cihazları.

    Lecture

    11.1. millivoltmetrlər və loqometrlər. 11.2. i̇zləmə balanslı avtomatik cihazlar. 11.3. analoq cihazları və nəzarət və tənzimləmə aqreqat sistemi kompleksinin qurğuları. 11.4. differensial transformatorlu ölçmə sxeminə malik cihazlar. 11.5. darprofilli cihazlar. 11.6. i̇kinci dərəcəli pnevmatik cihazlar.

  23. 23. Laboratoriya işi №5. CNC dəzgahlarda alətlərin ölçüyə sazlanması üçün istifadə olunan RENISHAW OMP modelli pəstaha nəzarət sisteminin quruluşu və iş prinsipinin öyrənilməsi

    Laboratory

    Laboratoriya işi №5 CNC dəzgahlarda pəstahların (tədarüklərin) dəqiq ölçüyə sazlanması və sıfır nöqtələrinin koordinatlarının təyin edilməsi üçün istifadə olunan RENISHAW OMP modelli təmaslı ölçmə sisteminin quruluşunu və optik siqnal ötürmə prinsipini tədqiq edir. i̇ş prosesində OMP zondunun işçi milə (şpindelə) inteqrasiyası, pəstahın səthi ilə təmas anında infraqırmızı siqnalların qəbulediciyə ötürülməsi, baza koordinatlarının avtomatik nc-koda daxil edilməsi və ölçmə xətalarının minimuma endirilməsi praktiki olaraq mənimsənilir.

  24. 24. 12.i̇kinci dərəcəli rəqəmsal göstəricili cihazlar.

    Lecture

    12.1. rəqəmsal cihazlar. 12.2. rəqəmsal indikasiya qurğuları.

  25. 25. Elektrik icra mexanizmləri

    Seminar

    Elektrik icra mexanizmləri avtomatlaşdırılmış idarəetmə sistemlərindən (plc, tənzimləyici) gələn elektrik siqnallarını mexaniki yerdəyişməyə və ya fırlanma momentinə çevirərək tənzimləyici orqanları (klapan, sürgü, qapaq) idarə edən mühüm sənaye qurğularıdır. bu mexanizmlərin texnoloji xüsusiyyətləri elektrik mühərriki, reduktor, mövqe datçikivə tənzimləmə bloku vasitəsilə yüksək mövqeləndirmə dəqiqliyinin, mütənasib idarəetmənin və məsafədən etibarlı istismarın təmin edilməsinə əsaslanır.

  26. 26. 13.elektrik verici-releləri.

    Lecture

    13.1. temperatur verici-relesi. 13.2. təzyiq verici-relesi. 13.3. axın və sürət mövcudluğu verici-relesi. 13.4. səviyyə verici-relesi. 13.5. alov nəzarəti verici-relesi. 13.6. nəzarət olunan obyektin mövcudluğu verici-relesi. 13.7. kombinəolunmuş verici-rele.

  27. 27. Laboratoriya işi №5. CNC dəzgahlarda alətlərin ölçüyə sazlanması üçün istifadə olunan RENISHAW OMP modelli pəstaha nəzarət sisteminin quruluşu və iş prinsipinin öyrənilməsi

    Laboratory

    Laboratoriya işi №5 CNC dəzgahlarda pəstahların dəqiq ölçüyə sazlanması və baza koordinatlarının təyin edilməsi üçün istifadə olunan RENISHAW OMP modelli təmaslı ölçmə zondunun konstruktiv quruluşunu və optik i̇q siqnal ötürmə prinsipini tədqiq edir. i̇ş prosesində ölçmə zondunun pəstah səthi ilə təması zamanı koordinat tənzimlənməsi, optik ötürücü vasitəsilə məlumatların dəzgahın idarəetmə sisteminə (cnc) ötürülməsi və emal xətalarının minimuma indirilərək sıfır nöqtəsinin təyin edilməsi praktiki mənimsənilir.

  28. 28. 14.elektrikli tənzimləyici və siqnallaşdırıcı qurğular, elektron tənzimləyicilər.

    Lecture

    14.1. elektron temperatur tənzimləyiciləri. 14.2. elektron-proqramlı tənzimləyici qurğular. 14.3. elektrikli tənzimləyici qurğular. 14.4. tənzimləyici və siqnallaşdırıcı mövqeli cihaz qurğuları.

  29. 29. Pnevmatik və elektropnevmatik icra mexanizmləri

    Seminar

    Pnevmatik və elektropnevmatik icra mexanizmləri sıxılmış havanın potensial enerjisini mexaniki işə çevirərək sənaye avtomatlaşdırma sistemlərində tənzimləyici orqanları (klapan, pərdə, sürgü) idarə edən yüksək etibarlı qurğulardır. bu mexanizmlərin texnoloji xüsusiyyətləri elektrik siqnallarını pnevmatik təzyiqə çevirən elektro-pnevmatik pozisionerlərin istifadəsinə, partlayışa qarşı yüksək təhlükəsizliyə və tezölçən icra hərəkətlərinin təmin edilməsinə əsaslanır.

  30. 30. 15.pnevmatik tənzimləyicilər və köməkçi apparatlar.

    Lecture

    15.1. pnevmatik tənzimləyicilər. 15.2. köməkçi apparatlar. 15.3. hava hazırlığı apparatları.